काठमाडौं , ७ असोज । कानले आवाज सुन्ने मात्र काम नगरि यसले हाम्रो शरीरलाई सन्तुलनमा राख्ने पनि काम गर्छ । कानको मुख्य तीनवटा भाग हुन्छन् । बाहिरी भागले बाहिरको आवाजलाई भित्र लैजाने काम गर्छ । मध्य भागले बाहिरबाट उत्पन्न भएको ध्वनिलाई तरंगमा ल्याई आवश्यकता अनुसार शरीरभित्र प्रवेश गराउने काम गर्छ । भित्रि भागले तरंगबाट निस्केको ‘मेकानिकल इनर्जी’लाई ‘विद्युतीय इनर्जी’मा परिवर्तन गरी मस्तिष्कसम्म पु¥याउने काम गर्छ र मानिसले सुन्न सक्छन् । श्रवणशक्तिमा ह्रास आउनु, कान पाक्नु, बहिरोपन हुनु, कानमा आउने समस्याहरु हुन् ।

यदि कानमा संक्रमण भएमा कान पाक्ने, दुख्ने, कानमा पिप जम्मा हुने लगाएतका लक्षण देखा पर्छन् । कानको सम्पर्क मस्तिष्कसम्म हुने भएकाले कानको कुनै पनि संक्रमणले मस्तिष्कमा असर गर्न सक्छ । कानको भित्रि भागमा हुने कक्लिया र भेस्टिबुलमा समस्या आएमा वा भित्रि भागमा संक्रमण भएमा चक्कर आउने, वाकवाक लाग्ने र बान्ता हुने गर्दछ । कानभित्र ट्युमर भएमा पनि नशाको माध्यमबाट मस्तिष्कमा असर पुगेर चक्कर आउने समस्या देखा पर्छ । सहरीकरण, औद्योगीकरण र सवारी साधनबाट निस्केको ध्वनि प्रदूषणले श्रवणशक्तिमा ह्रास ल्याउन सक्छ ।

६० डेसिबलभन्दा बढी हुने ध्वनि हानिकारक मानिन्छ । ८० डेसिबलभन्दा बढी ध्वनिले बहिरोपन ल्याउन सक्छ । विश्वका एक अर्बभन्दा बढी इलेक्ट्रोनिक डिभाइसका प्रयोगकर्ताहरु बहिरोपनको जोखिममा रहेको अनुमान विश्व स्वास्थ संगठनको छ । नेपालमा १६ प्रतिशत मानिस कुनै न कुनै प्रकारको बहिरोपनबाट पीडित भएको अनुमान गरिन्छ । ध्वनी प्रदुषणबाट जोगिनु ने यसको पहिलो समाधानको उपाय हो । कोही विभिन्न कारणले कान कम सुन्ने हुन्छन् जसको उपचारबाट सुन्न शक्ति पुन प्राप्त गराउन सकिन्छ । सुन्नै नसक्ने व्यक्तिलाई सुन्न सक्ने बनाउन नयाँ नयाँ प्रविधिहरु एकपछी अर्को आविस्कार भइरहेको छ । विभिन्न आधुनिक प्रविधिहरु मध्ये सुन्न नसक्ने व्यक्तिलाई सुन्न सक्ने बनाउने संसारमा अत्याधिक प्रयोगमा आएको यन्त्र हो कक्लियर इम्प्लान्ट । कक्लियर इम्प्लान्ट मानव कानले जस्तै सुनाइको काम गर्ने एक आधुनिक यन्त्र हो ।

यो प्रविधि अब नेपालमा पनि भित्रसिकेको छ । नेपालमा यसको प्रयोगबाट धेरैले लाभ लिसकेका छन् । कान दुखाइका कारणहरु धेरै हुन सक्छन् , कानेगुजी धेरै भएमा, कानमा ढुसी जम्मा हुदा कान चिलाउने र दुख्ने हुन्छ । कान सम्बन्धी रोगहरुबाट बच्न वैज्ञानिक पद्दतिद्वारा कानको सफाइ र हेरचाह गर्ने, कानमा तेल नहाल्ने, कानमा समस्या आएमा ढिला नगरि चिकित्सकको परामर्श लिएमा कानमा आउने समस्याबाट बच्न सकिन्छ ।

भिडियो