काठमाडौं । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले स्ट्रेट अफ होर्मुज खुलाउने प्रयासमा ओमानले अवरोध गरे उसमाथि सैन्य कारबाही गर्ने धम्की दिएका छन्। ट्रम्पको पछिल्लो चेतावनीले इरानसँगको वार्ता र होर्मुजको भविष्यलाई लिएर जारी कूटनीतिक प्रयास थप जटिल बनेको छ।

फक्स न्युजसँगको टेलिफोन अन्तर्वार्तामा ट्रम्पले ओमानले अमेरिकी प्रयासमा अवरोध गरेमा त्यसले गम्भीर परिणाम भोग्नुपर्ने बताएका हुन्। पछि ओभल अफिसमा पत्रकारहरूसँग कुरा गर्दै उनले ओमानले आफूलाई मनपर्ने व्यवहार नगरेको टिप्पणी गरे।

ट्रम्पले इरानसँग आवश्यक ठानेको किसिमको सम्झौता हुने सम्भावना कम रहेको बताउँदै तेहरानलाई आत्मसमर्पण गर्न आग्रहसमेत गरेका छन्। उनको प्रशासनले इरानलाई आणविक हतियार विकास गर्न नदिनुलाई आफ्नो प्रमुख लक्ष्यका रूपमा प्रस्तुत गर्दै आएको छ।

होर्मुज खुलाउने जिम्मेवारीमा ओमान

स्ट्रेट अफ होर्मुज विश्वको ऊर्जा आपूर्तिका लागि अत्यन्त महत्वपूर्ण जलमार्ग हो। युद्ध सुरु हुनुअघि विश्वको करिब २० प्रतिशत तेल तथा तरलीकृत प्राकृतिक ग्यास आपूर्ति यही मार्गबाट हुने गरेको थियो। अहिले त्यहाँको ढुवानी अत्यन्त सुस्त भएपछि विश्व बजारमा ऊर्जा आपूर्तिको चिन्ता बढेको छ।

ओमानले अमेरिका र इरानबीच मध्यस्थता गर्दै होर्मुजमा व्यावसायिक जहाजको सुरक्षित आवागमन पुनःस्थापित गर्ने प्रयास गरिरहेको छ। इरानले पनि ओमानसँगको वार्ता जारी रहेको र जलमार्ग सञ्चालनसम्बन्धी समझदारीको सम्भावना रहेको संकेत दिँदै आएको छ।

तर होर्मुजको व्यवस्थापन कसरी गर्ने भन्ने विषयमा वासिङ्टन र तेहरानबीच गम्भीर मतभेद छ। इरानले जलमार्गको व्यवस्थापनमा आफ्नो भूमिका स्वीकार गर्नुपर्ने अडान राख्दै आएको छ भने अमेरिकाले होर्मुजमा स्वतन्त्र तथा निर्बाध आवागमन हुनुपर्ने बताउँदै आएको छ।

इरान : अमेरिकी दबाब स्वीकार गर्दैनौँ

ट्रम्पको चेतावनीप्रति इरानी पक्षले तीव्र प्रतिक्रिया दिएको छ। इरानी अधिकारीहरूले अमेरिकाले सैन्य तथा आर्थिक दबाब बढाए पनि आफ्नो अडान परिवर्तन नगर्ने संकेत दिएका छन्।

इरानले होर्मुजसम्बन्धी वार्ता जटिल रहेको स्वीकार गर्दै ओमानसँग संवाद जारी राखेको जनाएको छ। तर अमेरिकी मागअनुसार एकतर्फी रूपमा जलमार्ग खोल्ने सम्भावना भने तेहरानले अस्वीकार गर्दै आएको छ।

यसअघि इरानले अमेरिकी नाकाबन्दी र अन्य दबाब कायम रहेसम्म होर्मुज पूर्ण रूपमा खुला नहुने चेतावनी दिएको थियो।

६० दिने समझदारी समाप्त, वार्ता संकटमा

अमेरिका र इरानबीच भएको ६० दिने समझदारीको अवधि सोमबार समाप्त भएको छ। उक्त समझदारीले युद्धविराम कायम राख्दै स्थायी समाधानका लागि वार्ता अघि बढाउने लक्ष्य राखेको थियो।

तर कार्यान्वयनमा विवाद उत्पन्न भएपछि समझदारी कमजोर हुँदै गयो। ट्रम्पले यसलाई विस्तार गर्न अमेरिका इच्छुक नरहेको बताएका छन्। इरानी पक्षले भने समझदारीका प्रावधान कार्यान्वयन नभए नयाँ चरणको तनाव उत्पन्न हुन सक्ने चेतावनी दिएको छ।

यसैबीच इरान र ओमानबीच होर्मुजको सञ्चालन व्यवस्थाबारे छुट्टै वार्ता जारी छ। कूटनीतिक प्रयास भइरहेको भए पनि अमेरिका र इरानबीचको मुख्य विवाद समाधान नभएकाले सम्झौता तत्काल हुनेमा अनिश्चितता कायम छ।

तेल बजारमा पनि असर

होर्मुज संकट र अमेरिकी–इरानी तनाव बढेसँगै अन्तर्राष्ट्रिय तेल बजारमा समेत दबाब परेको छ।

सोमबार ब्रेन्ट कच्चा तेलको मूल्य २.३५ डलरले बढेर ९०.८७ डलर प्रतिब्यारेल पुगेको थियो भने अमेरिकी वेस्ट टेक्सास इन्टरमिडिएट (डब्ल्यूटीआई) २.१० डलर बढेर ८४.५० डलर पुगेको रोयटर्सले जनाएको छ।

होर्मुजबाट जहाज आवागमन अझै अवरुद्ध वा सीमित रह्यो भने तेल तथा ग्यासको विश्वव्यापी आपूर्तिमा थप दबाब पर्न सक्ने जोखिम छ। त्यसको प्रत्यक्ष असर इन्धनको मूल्य, ढुवानी लागत र समग्र मुद्रास्फीतिमा पर्न सक्छ।

ट्रम्पको पछिल्लो चेतावनीले अब संकट केवल अमेरिका र इरानबीच सीमित नरहने जोखिम बढाएको छ। ओमान अमेरिकी सुरक्षा साझेदारसमेत रहेकाले उसमाथि अमेरिकी सैन्य कारबाहीको धम्कीले खाडी क्षेत्रमा थप जटिल रणनीतिक परिस्थिति सिर्जना गर्न सक्छ।

यता टर्कीका राष्ट्रपति रेसेप तैयप एर्दोगानले ट्रम्पसँगको फोन वार्तामा इरानसँग कूटनीतिक संवाद जारी राख्न आग्रह गरेका छन्। उनले तनाव कम गर्न टर्कीले शान्ति प्रयासमा सहयोग गर्ने प्रस्तावसमेत गरेका छन्।

यसरी एकातर्फ वार्तामार्फत होर्मुज खुलाउने प्रयास जारी छ भने अर्कोतर्फ अमेरिकी र इरानी पक्षबाट सैन्य चेतावनी तीव्र हुँदै गएको छ। अबको मुख्य प्रश्न होर्मुज कहिले खुल्छ भन्ने मात्र होइन, त्यसअघि अमेरिका–इरान तनावले क्षेत्रीय युद्धको अर्को चरण निम्त्याउँछ कि कूटनीतिक सम्झौतातर्फ फर्किन्छ भन्ने हो।

Originally published on abcnews.com.np.