महोत्तरी । साउन शुक्ल तृतीयासँगै मिथिला क्षेत्रमा झुलनोत्सव पर्व सुरु भएको छ । शनिबारदेखि महोत्तरीसहित मिथिलाका विभिन्न मठमन्दिरमा विष्णु–लक्ष्मी भक्तिका झुलागीत गुञ्जिन थालेका छन् ।

‘सखी हे, झुला पडल फूलबगियाक डार,
सीतासँग झुलथी रघुबर, मन हरषित अपार !’

रामसीता तथा राधाकृष्णका प्रतिमालाई कलात्मक झुलनामा राखेर भक्तिगीत गाउँदै झुलाउने यो पर्व साउन पूर्णिमासम्म मनाइन्छ । मिथिलाको विशिष्ट सांस्कृतिक तथा धार्मिक उत्सवका रूपमा रहेको झुलनोत्सवमा भक्ति, सांस्कृतिक परम्परा र मनोरञ्जनको संयोजन देखिन्छ ।

मठमन्दिरमा बढ्यो रौनक

पर्व सुरु भएसँगै महोत्तरीका रामजानकी, लक्ष्मीनारायण तथा राधाकृष्ण मन्दिर र वैष्णव मठमा श्रद्धालुको चहलपहल बढेको छ ।

मटिहानीस्थित लक्ष्मीनारायण मठका उत्तराधिकारी महन्थ डा. रवीन्द्रदास वैष्णवका अनुसार बालरूप भगवान् र भगवतीलाई झुलनामा झुलाउने परम्पराको प्रतीकका रूपमा यो पर्व मनाइन्छ ।

पर्वमा विष्णु–लक्ष्मीका अवतार मानिने राम–सीता तथा राधा–कृष्णका प्रतिमालाई विशेष झुलामा राखेर श्रद्धालुले डोरी तान्दै झुलाउने गर्छन् । यस क्रममा झुला, मलार र कजरीलगायत मैथिली लोकलयका गीत गाउने परम्परा छ ।

मटिहानीमा विशेष तयारी

पर्वको पहिलो दिन मटिहानीस्थित लक्ष्मीनारायण मन्दिरबाट लक्ष्मीनारायणका प्रतिमालाई डोलीमा राखेर बाजागाजासहित झुलाघर पुर्‍याइएको थियो ।

मटिहानीमा जिल्लाका साथै सीमावर्ती भारतका विभिन्न मठमन्दिरबाट समेत प्रतिमा झुलाउन ल्याइएको छ । पर्वभरि साधुसन्त तथा श्रद्धालु झुलाघरमा भेला भएर भजनकीर्तन र भक्तिमा रमाउने गर्छन् ।

महोत्तरीको मटिहानीका साथै जनकपुरस्थित जानकी मन्दिर, जलेश्वर–१ र बर्दिबास–१४ स्थित रामजानकी कुटीलगायत स्थानमा पनि झुलामहोत्सव विशेष रूपमा मनाइन्छ ।

जनकपुरसँग जोडिएको इतिहास

मिथिलामा झुलनोत्सव अयोध्या र वृन्दावनको परम्पराबाट प्रभावित हुँदै सुरु भएको विश्वास गरिन्छ । जनकपुर सीताको माइती भएकाले मैथिल परम्परामा यो पर्वको विशेष महत्त्व रहेको मानिन्छ ।

जनकपुरमा साउन शुक्ल तृतीयाका दिन मणिपर्वतको पूजा गरेर झुला पर्व सुरु गर्ने परम्परा छ । मणिपर्वत जनकपुरस्थित जानकी मन्दिरबाट करिब पाँच किलोमिटर उत्तरपश्चिममा रहेको छ ।

मिथिलामा यो पर्वको सुरुआत विसं १७८७ तिर सन्त सुरकिशोर दासले गराएको विश्वास गरिन्छ ।

साउन पूर्णिमाका दिन झुलनामा राखिएका विष्णु–लक्ष्मीका प्रतिमाको झुलाको डोरी चुडाएर पर्व समापन गर्ने परम्परा रहेको छ । मैथिली पञ्चाङ्गअनुसार साउनदेखि वर्षभरिका प्रमुख चाडपर्वको क्रम सुरु हुने भएकाले झुलनोत्सवलाई मिथिलाको सांस्कृतिक जीवनमा विशेष महत्त्व दिइन्छ ।

Originally published on abcnews.com.np.