काठमाडौं । चीनले पुनः प्रयोग गर्न सकिने रकेट प्रविधिमा महत्वपूर्ण सफलता हासिल गर्दै पहिलोपटक जुक्वे–३ रकेटको पहिलो चरणलाई जमिनमा सफलतापूर्वक फिर्ता अवतरण गराएको छ। बुधबार गरिएको यो परीक्षणसँगै चीन कक्षीय रकेटको पहिलो चरणलाई जमिनमा पुनःप्राप्त गर्न सफल हुने मुलुकहरूको सूचीमा थपिएको छ।

चिनियाँ निजी अन्तरिक्ष कम्पनी ल्यान्डस्पेसले विकास गरेको जुक्वे–३ वाई–२ रकेट बुधबार बिहान ७ः३५ बजे बेइजिङ समयअनुसार उत्तरपश्चिम चीनको डोङफेङ कमर्सियल स्पेस इनोभेसन पाइलट जोनबाट प्रक्षेपण गरिएको थियो। रकेटको पहिलो चरण निर्धारित प्रक्रियाअनुसार पृथ्वीमा फर्किएर जमिनमा सुरक्षित अवतरण गर्न सफल भएको हो। सोही उडानमार्फत होङ्हु–०३ उपग्रहलाई समेत निर्धारित कक्षमा पुर्‍याइएको बताइएको छ।

यसअघि चीनले जुलाईमा लङ मार्च–१०बी रकेटको पहिलो चरणलाई समुद्रमा बनाइएको प्लेटफर्ममा सफलतापूर्वक पुनःप्राप्त गरेको थियो। त्यसमा जाली प्रयोग गरेर रकेटको पहिलो चरण समात्ने प्रविधि प्रयोग गरिएको थियो। जुक्वे–३ को पछिल्लो परीक्षणमा भने फोल्ड गर्न सकिने ल्यान्डिङ लेग प्रयोग गरी पहिलो चरणलाई जमिनमा अवतरण गराइएको हो।

पुनः प्रयोग हुने रकेटमा चीनको छलाङ

रकेटको पहिलो चरणलाई उडानपछि पुनः पृथ्वीमा ल्याएर प्रयोग गर्न सकिने प्रविधिले अन्तरिक्ष प्रक्षेपणको लागत घटाउने र एउटै रकेटलाई पटक–पटक प्रयोग गर्ने सम्भावना बढाउँछ। यसलाई भविष्यमा ठूलो संख्यामा उपग्रह प्रक्षेपण गर्नुपर्ने अवस्थामा विशेष महत्वपूर्ण प्रविधिका रूपमा हेरिएको छ।

जुक्वे–३ तरल मिथेन र तरल अक्सिजनबाट चल्ने रकेट हो। यसको पहिलो चरण पुनः प्रयोग गर्ने गरी डिजाइन गरिएको छ। कम्पनीका अनुसार यसको बुस्टरलाई भविष्यमा २० पटकसम्म पुनः प्रयोग गर्ने लक्ष्य राखिएको छ।

चीनले पुनः प्रयोग गर्न सकिने रकेट प्रविधिलाई आफ्नो व्यावसायिक अन्तरिक्ष कार्यक्रम विस्तार गर्ने महत्वपूर्ण आधारका रूपमा अघि बढाइरहेको छ। ल्यान्डस्पेससँगै चीनका अन्य सरकारी तथा निजी कम्पनीहरूले पनि यस्ता रकेट विकास गरिरहेका छन्।

स्पेसएक्ससँग बढ्दो प्रतिस्पर्धा

पुनः प्रयोग गर्न मिल्ने रकेट प्रविधिमा अमेरिकी कम्पनी स्पेसएक्स लामो समयदेखि अग्रस्थानमा छ। स्पेसएक्सले फाल्कन–९ लगायतका रकेटको पहिलो चरणलाई नियमित रूपमा पृथ्वीमा फिर्ता ल्याएर पुनः प्रयोग गर्दै आएको छ। ब्लु ओरिजिनले पनि पुनः प्रयोग गर्न मिल्ने बुस्टर प्रविधिमा उल्लेखनीय प्रगति गरेको छ।

जुक्वे–३ को सफल अवतरणसँगै चीनले कक्षीय रकेटको पहिलो चरणलाई पुनःप्राप्त गर्ने क्षमतामा अमेरिकी निजी अन्तरिक्ष कम्पनीहरूसँगको दूरी घटाउँदै गएको संकेत दिएको छ। रोयटर्सका अनुसार ल्यान्डस्पेसको सफलता चीनको व्यावसायिक अन्तरिक्ष क्षमताका लागि महत्वपूर्ण उपलब्धि हो।

यद्यपि रकेट पुनःप्राप्त गर्नु र त्यसलाई नियमित रूपमा सुरक्षित रूपमा पुनः प्रयोग गर्नु फरक चरण हुन्। जुक्वे–३ को आगामी उडानहरूमा बुस्टरको पुनःप्रयोग, मर्मत लागत र उडानको आवृत्तिले यसको वास्तविक व्यावसायिक सफलता निर्धारण गर्नेछ।

समुद्री पुनःप्राप्तिबाट जमिनमा अवतरणसम्म

चीनले जुलाई १० मा लङ मार्च–१०बी रकेटको पहिलो चरणलाई समुद्रमा पुनःप्राप्त गरेर पुनः प्रयोगयोग्य रकेट विकासमा अर्को महत्वपूर्ण उपलब्धि हासिल गरेको थियो। उक्त चरणलाई समुद्री प्लेटफर्ममा जाली प्रणालीमार्फत समातिएको थियो।

जुक्वे–३ को जमिनमा अवतरण भने फरक प्रविधिमा आधारित छ। अवतरणका क्रममा पहिलो चरणले आफ्नो दिशा नियन्त्रण गर्दै पुनः प्रवेश गरेको र ल्यान्डिङ लेग खोलेर निर्धारित स्थानमा अवतरण गरेको हो। यसले चीनले समुद्री पुनःप्राप्तिसँगै परम्परागत भर्टिकल ल्यान्डिङ प्रविधिमा पनि क्षमता विकास गरिरहेको देखाएको छ।

एसियामा पुनः प्रयोगयोग्य रकेटको दौड

पुनः प्रयोग गर्न सकिने रकेट प्रविधिको विकासमा चीनसँगै जापान पनि अघि बढिरहेको छ। जापानले पनि प्रयोगात्मक पुनः प्रयोगयोग्य रकेटको परीक्षणमार्फत प्रक्षेपण लागत घटाउने र आफ्नो व्यावसायिक अन्तरिक्ष क्षमता विस्तार गर्ने प्रयास गरिरहेको छ।

अन्तरिक्षमा उपग्रहको माग तीव्र रूपमा बढिरहेका बेला रकेटलाई पटक–पटक प्रयोग गर्न सकिने प्रविधि विश्वव्यापी अन्तरिक्ष उद्योगको प्रमुख प्रतिस्पर्धात्मक क्षेत्र बनेको छ। चीनको जुक्वे–३ को पछिल्लो सफलताले यही प्रतिस्पर्धामा उसको दाबी अझ बलियो बनाएको छ।

Originally published on abcnews.com.np.