एजेन्सी । डेँगी, मलेरिया र चिकनगुनियाजस्ता लामखुट्टेको टोकाइबाट सर्ने रोग नियन्त्रणका लागि स्थानीय तहहरूले व्यापक रूपमा प्रयोग गर्दै आएको फगिङ अर्थात् कीटनाशकयुक्त धुवाँ स्वास्थ्यका दृष्टिले सबैका लागि पूर्ण रूपमा जोखिमरहित नहुन सक्ने चिकित्सकहरूले बताएका छन्।

विशेषगरी दम, सीओपीडी तथा अन्य फोक्सोसम्बन्धी रोग भएका व्यक्ति, वृद्धवृद्धा, बालबालिका र रसायनप्रति संवेदनशील व्यक्तिले फगिङको बाक्लो धुवाँ प्रत्यक्ष रूपमा सासबाट भित्र लिएमा स्वास्थ्य समस्या बढ्न सक्ने उनीहरूको चेतावनी छ।

भारतको तमिलनाडुमा लामखुट्टे नियन्त्रणका लागि गरिएको फगिङपछि दुई जनाको मृत्यु भएको दाबी सार्वजनिक भएपछि यसको सम्भावित स्वास्थ्य जोखिमबारे बहस चर्किएको छ। यद्यपि, ती दुईजनाको मृत्यु प्रत्यक्ष रूपमा फगिङकै धुवाँका कारण भएको पुष्टि भने भएको छैन। स्वास्थ्य अधिकारीहरूको प्रारम्भिक छानबिनमा दुवै जना पहिले नै गम्भीर स्वास्थ्य समस्याबाट पीडित रहेको बताइएको छ।

फगिङको धुवाँमा के–के हुन्छ ?

चिकित्सकहरूका अनुसार फगिङ मेसिनबाट निस्कने धुवाँ सामान्य धुवाँ मात्र होइन। लामखुट्टे नियन्त्रणका लागि यसमा विभिन्न कीटनाशक र रसायन प्रयोग गरिन्छ।

भारतमा केही स्थानमा मट्टितेल वा डिजेलजस्ता इन्धनमा पाइरेथ्रोइड र म्यालाथियनजस्ता कीटनाशक मिसाएर धुवाँका रूपमा फैलाउने गरिएको जनरल प्राक्टिसनर डा. आदित्यन कुगनले बताएका छन्।

फगिङका क्रममा निस्कने सूक्ष्म रासायनिक कण हावामा फैलिन्छन् र मानिसले सास फेर्ने क्रममा शरीरभित्र प्रवेश गर्न सक्छन्। सामान्य अवस्थामा नियन्त्रित मात्रामा प्रयोग गरिएको फगिङले सबैमा गम्भीर असर पुर्‍याउँछ भन्ने होइन। तर, अत्यधिक धुवाँको सम्पर्कमा आउँदा वा बन्द ठाउँमा धुवाँ जम्मा हुँदा जोखिम बढ्न सक्ने चिकित्सकहरूको भनाइ छ।

दम र सीओपीडीका बिरामीलाई बढी सावधानी

फोक्सो कमजोर भएका व्यक्ति, दम तथा सीओपीडीका बिरामीले फगिङको बाक्लो धुवाँ सासबाट भित्र लिएमा खोकी लाग्ने, घाँटी पोल्ने, छाती भारी हुने र सास फेर्न गाह्रो हुनेजस्ता समस्या देखिन सक्छन्।

पहिले नै श्वासप्रश्वाससम्बन्धी समस्या भएका व्यक्तिमा धुवाँको सम्पर्कले रोगका लक्षण थप बढाउन सक्ने चिकित्सकहरूले बताएका छन्।

डा. कुगनका अनुसार अत्यधिक मात्रामा कीटनाशकयुक्त धुवाँ शरीरभित्र प्रवेश गर्दा यसको असर फोक्सोमा मात्र सीमित नहुन पनि सक्छ। टाउको दुख्ने, चक्कर लाग्ने, कमजोरी महसुस हुने तथा शरीर काँप्नेजस्ता समस्या देखिन सक्छन्। अत्यधिक सम्पर्कमा स्नायु प्रणालीमा समेत असर पर्न सक्ने सम्भावना रहने उनको भनाइ छ।

बालबालिका र वृद्धवृद्धा पनि जोखिममा

बालबालिका, वृद्धवृद्धा तथा एलर्जीको समस्या भएका व्यक्तिले पनि विशेष सावधानी अपनाउनुपर्ने चिकित्सकहरूको सुझाव छ। पहिले नै ज्वरो आएका, शरीर कमजोर भएका वा गम्भीर रोगको उपचार गराइरहेका व्यक्ति रसायनयुक्त धुवाँप्रति बढी संवेदनशील हुन सक्छन्।

मुम्बईका पल्मोनोलोजिस्ट तथा महामारी विशेषज्ञ डा. ल्यान्सलट पिन्टोका अनुसार फगिङको धुवाँ सासबाट शरीरभित्र प्रवेश गर्दा केही व्यक्तिमा श्वासप्रश्वाससम्बन्धी समस्या देखिन सक्छ। विशेषगरी फोक्सोसम्बन्धी रोग भएका व्यक्तिमा यसको असर बढी हुन सक्छ।

त्यस्तै, बेंगलुरुको पल्मोनरी मेडिसिन विभागका प्रमुख डा. रवीन्द्र मेहताले एकपटकको सीमित सम्पर्कले सबै अवस्थामा गम्भीर स्वास्थ्य समस्या निम्त्याउने आवश्यक नभए पनि लामो समयसम्म पटक–पटक रसायनयुक्त धुवाँको सम्पर्कमा आउनु स्वास्थ्यका लागि प्रतिकूल हुन सक्ने बताएका छन्।

फगिङ भइरहेका बेला के गर्ने ?

चिकित्सकहरूले फगिङका क्रममा केही सामान्य सावधानी अपनाउन सुझाव दिएका छन्।

• फगिङ भइरहेको क्षेत्रमा अनावश्यक रूपमा नजानु।
• सडक वा बस्तीमा फगिङ भइरहेको बेला घरका ढोका र झ्याल बन्द राख्नु।
• धुवाँ घरभित्र प्रवेश हुन नदिनु।
• दम, सीओपीडी वा अन्य फोक्सोका बिरामीलाई फगिङको धुवाँबाट टाढा राख्नु।
• बालबालिका, वृद्धवृद्धा तथा एलर्जी भएका व्यक्तिलाई बाक्लो धुवाँको प्रत्यक्ष सम्पर्कबाट जोगाउनु।
• बन्द कोठा वा साँघुरो स्थानमा रसायनयुक्त धुवाँ जम्मा हुन नदिनु।

फगिङ लामखुट्टे नियन्त्रणका लागि प्रयोग गरिने एउटा महत्वपूर्ण उपाय भए पनि यसको प्रयोग वैज्ञानिक विधि, सही मात्रा र आवश्यक सुरक्षा मापदण्डअनुसार हुनुपर्नेमा चिकित्सकहरूले जोड दिएका छन्।

विशेषज्ञहरूको निष्कर्ष छ—फगिङको धुवाँ सबैका लागि अनिवार्य रूपमा घातक होइन, तर प्रत्यक्ष र अत्यधिक सम्पर्क विशेषगरी फोक्सोका बिरामी र संवेदनशील समूहका लागि जोखिमपूर्ण हुन सक्छ। त्यसैले लामखुट्टे नियन्त्रणसँगै मानव स्वास्थ्यको सुरक्षालाई पनि उत्तिकै प्राथमिकता दिन आवश्यक देखिन्छ।

Originally published on abcnews.com.np.