काठमाडौं । नेपाली कांग्रेसका पूर्वसभापति एवं पूर्वप्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवा साढे पाँच महिनाको विदेश बसाइपछि बिहीबार स्वदेश फर्किएका छन्। लामो समय उपचारका क्रममा विदेशमा रहेका देउवा त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल हुँदै काठमाडौं आइपुगेका हुन्।

देउवा विमानस्थलबाट बाहिरिँदा समर्थक र सुरक्षाकर्मीको स्कर्टिङ देखिएको थियो। विमानस्थलको गेटबाट बाहिरिने क्रममा उनले गाडीको सनरुफबाट निस्किएर स्वागतका लागि भेला भएका समर्थकतर्फ हात हल्लाउँदै अभिवादन गरे। हल्का वर्षा भइरहेका बेला पनि विमानस्थल आसपास देउवाको स्वागतका लागि ठूलो संख्यामा समर्थक तथा कांग्रेस कार्यकर्ता उपस्थित थिए।

देउवाको यो स्वदेश फिर्ती केवल लामो विदेश बसाइको अन्त्यका रूपमा मात्र हेरिएको छैन। पछिल्लो समय नेपाली कांग्रेसभित्र देखिएको नेतृत्व विवाद, संस्थापन र इतर समूहबीचको तानातान तथा पार्टीको आगामी राजनीतिक दिशाका विषयमा समेत उनको आगमनलाई अर्थपूर्ण रूपमा हेरिएको छ।

उपचारका लागि पाँच महिनाभन्दा बढी विदेश

देउवा गत फागुन १३ गते पत्नी एवं पूर्वमन्त्री आरजु राणा देउवासहित उपचारका लागि सिंगापुर गएका थिए। त्यसपछि थप उपचारका लागि उनी हङकङ पुगेका थिए। झन्डै साढे पाँच महिनाको विदेश बसाइपछि उनी बिहीबार काठमाडौं फर्किएका हुन्।

उनको लामो विदेश बसाइका कारण यस अवधिमा नेपाली कांग्रेसको आन्तरिक राजनीतिमा महत्वपूर्ण गतिविधि भए पनि देउवा प्रत्यक्ष रूपमा सक्रिय हुन सकेका थिएनन्। पार्टीभित्र नेतृत्व, महाधिवेशन, संगठन र आगामी राजनीतिक रणनीतिका विषयमा बहस भइरहेका बेला उनको अनुपस्थिति कांग्रेसका लागि पनि एउटा राजनीतिक रिक्तताजस्तो बनेको थियो।

अब स्वदेश फर्किएसँगै देउवा पुनः पार्टीको आन्तरिक राजनीतिमा सक्रिय हुने अपेक्षा कांग्रेसका नेताहरूले गरेका छन्।

देउवा विदेशमा रहेका बेला नेपाली कांग्रेसभित्र संस्थापन र संस्थापनइतर समूहबीचको विवाद थप सतहमा आएको छ। पार्टीको नेतृत्व, महाधिवेशनको तयारी र संगठन सञ्चालनका विषयमा नेताहरूबीच मतभेद देखिँदै आएको छ।

यसैबीच कांग्रेसको संस्थापनइतर समूहले काठमाडौंमा राष्ट्रिय भेला आयोजना गर्ने तयारी गरेको छ। उक्त भेला साउन २९ देखि ३१ गतेसम्म हुने तयारी छ। देउवा नेपाल फर्किएलगत्तै हुन लागेको यो भेलालाई कांग्रेसको आन्तरिक शक्ति समीकरणका दृष्टिले महत्वपूर्ण मानिएको छ।

कांग्रेस नेता डा. शशांक कोइरालाले देउवा अझै पार्टी सभापति नै रहेको र उनी नेपाल फर्किएपछि पार्टीभित्रका विवाद समाधान हुने विश्वास व्यक्त गरेका छन्। उनले बिहीबार विमानस्थलमा देउवालाई स्वागत गर्न पुगेका बेला यस्तो धारणा सार्वजनिक गरेका हुन्।

यसले पनि देउवाको स्वदेश फिर्तीलाई कांग्रेसको आन्तरिक राजनीतिमा नयाँ चरणको सुरुवातका रूपमा हेरिएको छ।

रातिको उडान किन दिउँसो सारियो ?

देउवा यसअघि साउन २६ गते राति नेपाल फर्किने कार्यक्रम तय भएको थियो। तर उनको आगमनको समय परिवर्तन गर्दै साउन २८ गते दिउँसो काठमाडौं ल्याउने व्यवस्था गरिएको थियो।

कांग्रेस नेताहरूका अनुसार रातिको समयमा विमानस्थलमा समर्थक तथा कार्यकर्तालाई स्वागत गर्न कठिन हुने भएकाले समय परिवर्तन गरिएको थियो। पछि थाई एयरवेजमार्फत दिउँसो काठमाडौं आउने कार्यक्रम तय गरिएको थियो।

यसरी आगमनको समय नै परिवर्तन गरिनुले देउवाको स्वागतलाई कांग्रेसभित्र सामान्य आगमनभन्दा ठूलो राजनीतिक घटनाका रूपमा प्रस्तुत गर्न खोजिएको संकेत पनि देखिएको थियो।

विमानस्थलमा देखिएको दृश्य

बिहीबार विमानस्थल क्षेत्रमा वर्षा भइरहे पनि देउवाको स्वागतका लागि समर्थकको बाक्लो उपस्थिति थियो। विमानस्थलबाट बाहिरिँदा देउवाको गाडीलाई समर्थक तथा सुरक्षाकर्मीले घेरेका थिए।

गाडीको सनरुफबाट बाहिर निस्किएका देउवाले समर्थकतर्फ हात हल्लाउँदै अभिवादन गरे। लामो समयपछि सार्वजनिक रूपमा देखिएका देउवाको यो दृश्य सामाजिक सञ्जाल र सञ्चारमाध्यममा समेत चर्चाको विषय बनेको छ।

विमानस्थलमा देखिएको भीडलाई कांग्रेसभित्र देउवाको राजनीतिक प्रभावको संकेतका रूपमा व्याख्या गर्नेहरू पनि छन्। तर यसलाई पार्टीभित्रको वास्तविक शक्ति समीकरणको अन्तिम मापन भने मान्न सकिँदैन।

देउवाका लागि बदलिएको राजनीतिक परिवेश

देउवा विदेश उपचारमा रहेका बेला नेपालको राजनीतिक वातावरणमा ठूलो परिवर्तन आएको छ। २०८२ भदौमा भएको जेन–जी आन्दोलनका क्रममा देउवा र उनकी पत्नी आरजु राणा देउवा घाइते भएका थिए र उनीहरूको निवासमा समेत आक्रमण भएको थियो। त्यसपछि देउवा उपचारका लागि विदेश गएका थिए।

त्यस घटनापछि नेपालको राजनीतिमा नयाँ राजनीतिक शक्ति, पुस्तान्तरण, सुशासन र पुराना दलहरूको भूमिकाबारे बहस तीव्र बनेको छ।

यस्तो परिवर्तित राजनीतिक वातावरणमा देउवाको स्वदेश फिर्ती भएको हो। त्यसैले अब उनको प्राथमिकता केवल पार्टीको आन्तरिक व्यवस्थापनमा सीमित हुन्छ वा बदलिएको राष्ट्रिय राजनीतिक परिस्थितिमा कांग्रेसको नयाँ रणनीति निर्माणमा समेत केन्द्रित हुन्छ भन्ने प्रश्न महत्वपूर्ण बनेको छ।

देउवाको आगामी भूमिका के होला ?

देउवा नेपाली कांग्रेसका सबैभन्दा लामो समय राजनीतिक प्रभाव कायम राख्न सफल नेतामध्ये एक हुन्। उनी पाँचपटक प्रधानमन्त्री भइसकेका छन् र लामो समयदेखि कांग्रेसको नेतृत्वमा निर्णायक भूमिका खेल्दै आएका छन्।

तर पछिल्लो राजनीतिक परिवर्तनसँगै कांग्रेसमाथि पुस्तान्तरण, नेतृत्व परिवर्तन र संगठन पुनर्गठनको दबाब बढेको छ। नयाँ पुस्ताले पार्टीको नेतृत्व र कार्यशैलीमा परिवर्तनको माग गरिरहेको अवस्थामा देउवाको पुनरागमनले कांग्रेसभित्रको बहसलाई अझ तीव्र बनाउने सम्भावना छ।

तत्कालका लागि भने उनको ध्यान पार्टीभित्र देखिएका विवाद व्यवस्थापन, नेताहरूसँगको संवाद र आगामी राजनीतिक कार्यक्रमतर्फ केन्द्रित हुने देखिन्छ।

अब कांग्रेसभित्र के हुन्छ ?

देउवाको नेपाल आगमनसँगै कांग्रेसका नेताहरूबीच भेटघाट र छलफल बढ्ने अपेक्षा गरिएको छ। संस्थापन पक्षले संगठनलाई एकताबद्ध राख्ने प्रयास गर्नेछ भने संस्थापनइतर समूहले नेतृत्व र पार्टी सञ्चालनमा सुधारको मागलाई थप बलियो बनाउने सम्भावना छ।

विशेषगरी आगामी महाधिवेशनको तयारी, नेतृत्व चयनको प्रक्रिया, पार्टीको संगठनात्मक पुनर्संरचना र बदलिएको राजनीतिक परिस्थितिमा कांग्रेसले अपनाउने रणनीति अबका प्रमुख विषय बन्नेछन्।

त्यसैले बिहीबार विमानस्थलमा देखिएको स्वागतलाई केवल एक नेताको स्वदेश आगमनको दृश्यका रूपमा मात्र होइन, लामो समयपछि नेपाली कांग्रेसको आन्तरिक राजनीतिमा पुनः सक्रिय हुन लागेका देउवाको राजनीतिक पुनरागमनको सुरुवाती संकेतका रूपमा समेत हेरिएको छ।

देउवा फर्किएका छन्। अब उनको वास्तविक राजनीतिक सक्रियता र त्यसले कांग्रेसभित्रको शक्ति समीकरणमा पार्ने प्रभाव हेर्न बाँकी छ।

Originally published on abcnews.com.np.