काठमाडौं । नेकपा (एमाले) का महासचिव शंकर पोखरेलले नेपालका कम्युनिस्ट पार्टीहरू राजनीतिक संघर्ष र विद्रोहका मोर्चामा सफल भए पनि राज्यसत्ता सञ्चालनका क्रममा अपेक्षित परिणाम दिन नसकेको बताएका छन्। उनले कम्युनिस्ट आन्दोलनको वर्तमान अवस्था र भविष्यबारे गम्भीर समीक्षा गर्नुपर्ने आवश्यकता औंल्याउँदै पुरानै शैलीबाट अघि बढेर आन्दोलनलाई पुनर्जीवन दिन नसकिने बताएका हुन्।

सामाजिक सञ्जालमार्फत आफ्नो धारणा सार्वजनिक गर्दै पोखरेलले कम्युनिस्ट आन्दोलनले सरकारमा पुग्दा जनमत र राजनीतिक शक्ति विस्तार गर्नुपर्ने मान्यता व्यवहारमा उल्टो परिणाममा परिणत भएको उल्लेख गरेका छन्। उनका अनुसार कम्युनिस्ट नेतृत्वको सरकारमा रहँदा देशभक्ति, पूर्वाधार विकास र सामाजिक सुरक्षाका क्षेत्रमा उल्लेखनीय काम भए पनि त्यसको राजनीतिक लाभ पार्टीहरूले अपेक्षित रूपमा लिन सकेनन्।

उनले प्रश्न गरेका छन्—सरकारमा पुगेपछि जनसमर्थन बढ्नुको साटो कम्युनिस्ट पार्टीहरू किन कमजोर हुँदै गए?

पोखरेलका अनुसार नेपाली कम्युनिस्ट आन्दोलनको इतिहासमा मनमोहन अधिकारी नेतृत्वको २०५१ सालको अल्पमत सरकार र केपी शर्मा ओली नेतृत्वको २०७२ सालको नौमहिने सरकार मात्र जनमत विस्तार गर्न सफल उदाहरणका रूपमा देखिन्छन्। त्यसबाहेक सरकार सञ्चालन गरेका कम्युनिस्ट शक्तिहरूले आफ्नो राजनीतिक आधार थप विस्तार गर्न नसकेको उनको विश्लेषण छ।

संघर्षको मोर्चामा सफलता, शासनमा चुनौती

पोखरेलले नेपालको कम्युनिस्ट आन्दोलनले लामो समय राजनीतिक संघर्ष, विद्रोह र सत्ता परिवर्तनका अभियानमा प्रभावशाली भूमिका निर्वाह गरेको भए पनि राज्य सञ्चालनको जिम्मेवारी पाएपछि फरक प्रकारका चुनौती सामना गर्नुपरेको संकेत गरेका छन्।

उनको विश्लेषणमा आन्दोलनको क्रममा जनतासँग जोडिने, परिवर्तनको सपना देखाउने र राजनीतिक एजेन्डा स्थापित गर्ने क्षमता तथा राज्यसत्ता सञ्चालन गर्दा आवश्यक पर्ने प्रशासनिक दक्षता, सुशासन, सेवा प्रवाह र जनअपेक्षा व्यवस्थापनबीच ठूलो अन्तर देखिएको छ।

क्रान्तिपूर्व सरकारलाई शक्ति सञ्चयको आधारका रूपमा प्रयोग गर्ने कम्युनिस्ट मान्यता व्यवहारमा प्रभावकारी रूपमा कार्यान्वयन हुन नसकेको उनले स्वीकार गरेका छन्। सरकारमा पुगेपछि संगठन र जनमत थप बलियो हुनुपर्नेमा उल्टै राजनीतिक आधार खुम्चिँदै जानु गम्भीर चुनौती भएको उनको भनाइ छ।

२०८२ को धक्कापछि ‘निर्मम समीक्षा’ आवश्यक

पोखरेलले २०८२ सालमा वामपन्थी आन्दोलनले असाधारण राजनीतिक धक्का बेहोरेको उल्लेख गर्दै अब पुरानै ढर्राबाट कम्युनिस्ट आन्दोलन अघि बढ्न नसक्ने बताएका छन्।

उनले कम्युनिस्ट पार्टीबाट आधारभूत वर्ग र समुदायका जनता किन टाढिँदै गएका छन् भन्ने प्रश्नलाई केन्द्रमा राखेर समीक्षा गर्नुपर्ने बताएका छन्। त्यस्तै, समाज परिवर्तनको आकांक्षा र राजनीतिक प्रतिबद्धता नेता–कार्यकर्तामा किन कमजोर हुँदै गइरहेको छ भन्ने विषय पनि गम्भीरतापूर्वक खोजिनुपर्ने उनको धारणा छ।

पोखरेलले समस्या स्वीकार नगरी त्यसबाट भाग्ने प्रवृत्तिले आन्दोलनलाई थप कमजोर बनाउने संकेत गर्दै कारणको पहिचान र समाधानको खोजी नै मार्क्सवादी दृष्टिकोणको आधार भएको बताएका छन्।

“हरेक समस्याका पछाडि कुनै न कुनै कारण हुन्छ र त्यसको समाधान पनि त्यसमै निहित हुन्छ । यो मार्क्सवादी मान्यता हो,” पोखरेलले भनेका छन्, “तसर्थ समस्या छ भनेर भाग्ने होइन, सामना गरेर अघि बढ्ने हो।”

सरकारको काम र राजनीतिक परिणामबीचको अन्तर

पोखरेलको टिप्पणीको महत्वपूर्ण पक्ष भनेको सरकारले गरेको काम र त्यसबाट प्राप्त राजनीतिक परिणामबीच देखिएको अन्तर हो।

उनका अनुसार कम्युनिस्ट नेतृत्वका सरकारले देशभक्ति, पूर्वाधार विकास र सामाजिक सुरक्षाका क्षेत्रमा काम गरेका छन्। तर ती उपलब्धिलाई जनतासँग प्रभावकारी रूपमा जोड्न नसक्दा सरकार सञ्चालनको अनुभवले पार्टीको जनमत विस्तार गर्न सकेन।

यसले कम्युनिस्ट पार्टीका लागि एउटा आधारभूत प्रश्न खडा गरेको छ—केवल विकासका आयोजना वा सामाजिक कार्यक्रम सञ्चालन गर्नु पर्याप्त हुन्छ, कि त्यसलाई प्रभावकारी सेवा, सुशासन र जनविश्वाससँग पनि जोड्नुपर्छ?

पोखरेलको अभिव्यक्तिले कम्युनिस्ट आन्दोलन अब केवल राजनीतिक नारामार्फत होइन, राज्य सञ्चालनको वास्तविक क्षमता र जनताको दैनिक जीवनमा देखिने परिणाममार्फत आफ्नो औचित्य प्रमाणित गर्नुपर्ने चरणमा पुगेको संकेत गर्छ।

पुरानो शैलीबाट पुनर्जागरण सम्भव छैन

महासचिव पोखरेलले वर्तमान संकटलाई सामान्य संगठनात्मक समस्या मात्र नभई वैचारिक र राजनीतिक चुनौतीका रूपमा प्रस्तुत गरेका छन्। आधारभूत वर्ग तथा समुदायसँग कम्युनिस्ट पार्टीको सम्बन्ध कमजोर हुनु, नेता–कार्यकर्तामा परिवर्तनको आकांक्षा घट्नु र सरकारमा पुगेपछि जनसमर्थन कायम राख्न नसक्नुबीच अन्तरसम्बन्ध रहेको उनको संकेत छ।

त्यसैले आगामी दिनमा कम्युनिस्ट आन्दोलनलाई पुनर्जीवन दिन नेतृत्व, संगठन, कार्यशैली र राज्य सञ्चालनको दृष्टिकोण सबैको समीक्षा आवश्यक हुने देखिन्छ।

पोखरेलको यो अभिव्यक्ति एमालेभित्र मात्र सीमित आत्मसमीक्षा नभई समग्र नेपाली वाम आन्दोलनको भविष्यसँग जोडिएको बहसका रूपमा आएको छ। विशेषगरी वामपन्थी शक्तिहरूबीच पुनर्गठन र एकताको बहस चलिरहेका बेला उनले उठाएको ‘संघर्षमा सफल तर सत्तामा कमजोर’ भन्ने प्रश्नले नेपालको कम्युनिस्ट राजनीतिमा नयाँ बहसको आधार तयार गर्न सक्छ।

अबको चुनौती कम्युनिस्ट पार्टीहरूले आन्दोलनको इतिहास र उपलब्धिको स्मरण गर्नु मात्र होइन, जनताले किन दूरी बनाउन थाले भन्ने प्रश्नको इमानदार उत्तर खोज्नु र राज्यसत्ता सञ्चालनमार्फत जनविश्वास पुनःस्थापित गर्नु हो।

Originally published on abcnews.com.np.