तनहुँ  । आज अन्तर्राष्ट्रिय गिद्ध सचेतना दिवस । गिद्ध संरक्षण र यसको पर्यावरणीय महत्वबारे सचेतना फैलाउने यो दिवसका अवसरमा तनहुँको व्यास नगरपालिका–१० दुम्सीस्थित शिवालय गौसंरक्षण केन्द्रको संरक्षण अभ्यास उदाहरणीय बनेको छ ।

मरेका गाईगोरुको सुरक्षित व्यवस्थापनसँगै गिद्धका लागि प्राकृतिक आहार उपलब्ध गराउने अभ्यासले गौसंरक्षण केन्द्र गिद्धको सुरक्षित आहारस्थलका रूपमा विकास हुँदै गएको छ । केन्द्रमा हाल नौ प्रजातिका एक सयभन्दा बढी गिद्ध नियमित देखिन थालेका छन् ।

प्रकृतिको खाद्य शृङ्खलामा महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्ने गिद्ध संरक्षणका लागि छुट्टै संरचना निर्माण मात्र पर्याप्त नहुने र उसको प्राकृतिक आहार तथा बासस्थानसमेत सुरक्षित गर्नुपर्ने सन्देश व्यासको अभ्यासले दिएको छ ।

व्यास नगरपालिकाले गौसंरक्षण केन्द्रमा मरेका गाईगोरुलाई सुरक्षित रूपमा राखेर गिद्धका लागि आहार उपलब्ध गराउँदै आएको छ । यसबाट मृत पशुको उचित व्यवस्थापन हुनुका साथै गिद्धले सहज रूपमा प्राकृतिक आहारा प्राप्त गर्ने वातावरण बनेको छ ।

व्यास नगर प्रमुख वैकुण्ठ न्यौपानेले विकासलाई भौतिक पूर्वाधार निर्माणमा मात्र सीमित नगरी प्रकृति र जीवजन्तुको संरक्षणसँग जोड्नुपर्ने बताउनुभयो ।

‘‘गिद्ध प्रकृतिका कुचिकार हुन् । यसको संरक्षणले वातावरणीय सन्तुलन कायम गर्न महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ,’’ उहाँले भन्नुभयो ।

गिद्ध संरक्षण तथा गौसंरक्षणका लागि नगरपालिकाले वार्षिक करिब १५ लाख रुपियाँसम्म बजेट विनियोजन गर्दै आएको उहाँले जानकारी दिनुभयो । उक्त रकम कर्मचारीको पारिश्रमिक, गाईको दाना, औषधी तथा पूर्वाधार व्यवस्थापनमा खर्च हुँदै आएको छ ।

गाई संरक्षणबाट वातावरण संरक्षणसम्म

गौसंरक्षण केन्द्रका अध्यक्ष तुलसीराम सापकोटाले गाई संरक्षणका लागि सुरु गरिएको अभियान विस्तार हुँदै वातावरण संरक्षणसँग जोडिएको बताउनुभयो ।

मरेका पशुको उचित व्यवस्थापन हुँदा एकातर्फ गिद्धलाई प्राकृतिक आहारा उपलब्ध हुने र अर्कोतर्फ वातावरण सफा राख्न सहयोग पुग्ने उहाँको भनाइ छ ।

गिद्धको बासस्थान सुरक्षित बनाउन भेटेरिनरी अस्पताल तथा पशु सेवा विज्ञ केन्द्र र तनहुँ जलविद्युत् आयोजनाले समेत सहयोग गरेका छन् । तनहुँ जलविद्युत् आयोजनाले गिद्ध बस्नका लागि अग्ला खम्बाको व्यवस्था गरेको छ ।

गौसंरक्षण केन्द्रमा गाईको मलमूत्रबाट बायोग्यास उत्पादन गर्ने व्यवस्था पनि गरिएको छ । यसबाट फोहोर व्यवस्थापनसँगै वैकल्पिक ऊर्जा उत्पादनमा समेत सहयोग पुगेको छ ।

माँ अम्बे अलौकिक कृषि फर्मकी सञ्चालिका कल्पना गौलीले गाई संरक्षण, गिद्धको आहार व्यवस्थापन र जैविक विविधता संरक्षणलाई एउटै अभियानमा जोड्नु व्यास नगरपालिकाको महत्वपूर्ण अभ्यास भएको बताउनुभयो ।

गिद्धको संरक्षण एउटा प्रजाति जोगाउने विषयमा मात्र सीमित नभई समग्र वातावरणीय सन्तुलन कायम गर्ने अभियान भएको उहाँको भनाइ छ । स्थानीय तहबाट सञ्चालन हुने यस्ता संरक्षणमुखी अभ्यासले जैविक विविधता संरक्षणप्रति सकारात्मक सन्देश दिनुका साथै समुदायलाई समेत संरक्षण अभियानमा जोड्न सहयोग पुग्ने उहाँले बताउनुभयो ।

चाहनुहुन्छ भने यसलाई **गोरखापत्रको ‘देश’ पृष्ठका लागि अझ आकर्षक शीर्षक, उपशीर्षक र ६–७ अनुच्छेदको छोटो संस्करण**मा पनि मिलाउन सक्छु।

Originally published on abcnews.com.np.