कतारले फेरि मध्यस्थता थालेको दाबी, हर्मुज जलसन्धिमा जहाज आवागमन घट्दा विश्व ऊर्जा बजारमा नयाँ संकट

काठमाडौं। अमेरिका र इरानबीच दुई दिनसम्म चलेको तीव्र सैन्य आक्रमणपछि कूटनीतिक प्रयास पुनः सुरु हुने संकेत देखिएको छ। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले अमेरिका र इरानबीच वार्ता जारी राख्न सहमति भएको बताएका छन्। तर उनले इरानलाई युद्धविराम भने “समाप्त भइसकेको” जानकारी गराएको पनि बताएका छन्।

ट्रम्पको यो अभिव्यक्ति सैन्य तनाव र कूटनीतिक संवाद एकैसाथ अघि बढिरहेको अवस्थाको संकेतका रूपमा हेरिएको छ। पछिल्ला दुई दिनमा अमेरिका र इरानले एकअर्कामाथि व्यापक सैन्य आक्रमण गरेपछि मध्यपूर्वको सुरक्षा अवस्था थप जटिल बनेको छ।

कतारको नयाँ कूटनीतिक पहल

सैन्य तनाव चर्किरहेका बेला कतारका वार्ताकारहरू तेहरान पुगेका छन्। उनीहरूले अमेरिका र इरानबीचको संवाद पुनः सुरु गराई द्वन्द्वलाई नियन्त्रणमा ल्याउने प्रयास गरिरहेको अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरूले जनाएका छन्।

विश्लेषकहरूका अनुसार कतारले विगतमा पनि अमेरिका र इरानबीच अप्रत्यक्ष संवाद गराउन महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको थियो। अहिलेको नयाँ पहलले युद्धको जोखिम कम गर्ने अपेक्षा गरिएको भए पनि दुवै पक्षको कडा सार्वजनिक अभिव्यक्तिले सहमतिको सम्भावना अझै अनिश्चित देखिएको छ।

ट्रम्प : वार्ता हुन्छ, तर युद्धविराम सकियो

राष्ट्रपति ट्रम्पले अमेरिका र इरानबीच वार्ता जारी राख्ने सहमति भएको बताए पनि हालसम्म कायम रहेको युद्धविरामलाई आफूले समाप्त भएको जानकारी गराएको बताएका छन्।

उनको भनाइले अमेरिका अब वार्तालाई निरन्तरता दिन तयार रहे पनि सैन्य कारबाही रोक्ने पूर्ववत् समझदारीलाई कायम नराख्ने संकेत दिएको विश्लेषण गरिएको छ।

उता, इरानले भने अमेरिकी दबाबका आधारमा आफ्नो नीति परिवर्तन नगर्ने अडान दोहोर्याउँदै आएको छ।

हर्मुज जलसन्धिमा जहाज आवागमनमा ठूलो गिरावट

अमेरिका–इरान द्वन्द्वको प्रत्यक्ष असर विश्वकै महत्वपूर्ण समुद्री व्यापारिक मार्ग हर्मुज जलसन्धिमा देखिन थालेको छ।

पछिल्ला केही दिनयता जलसन्धिबाट हुने व्यापारिक जहाजहरूको आवागमन उल्लेखनीय रूपमा घटेको अन्तर्राष्ट्रिय समुद्री स्रोतहरूले जनाएका छन्।

विश्वमा समुद्री मार्गबाट निर्यात हुने कच्चा तेलको ठूलो हिस्सा यही जलसन्धिबाट ओसारपसार हुने भएकाले जहाज आवागमनमा आएको कमीले अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा बजारमा नयाँ दबाब सिर्जना गरेको छ।

विश्लेषकहरूका अनुसार इतिहासकै ठूलो ऊर्जा आपूर्ति अवरोधको असरबाट पूर्ण रूपमा बाहिर निस्किन नपाउँदै विश्व बजारले अर्को झट्का सामना गर्नुपरेको छ।

ऊर्जा बजार र विश्व व्यापारमा असर

हर्मुज जलसन्धिमा बढ्दो असुरक्षाले तेल, प्राकृतिक ग्यास तथा अन्य वस्तुको अन्तर्राष्ट्रिय ढुवानीमा प्रत्यक्ष असर पार्न थालेको छ।

यदि तनाव लामो समयसम्म जारी रह्यो भने कच्चा तेलको मूल्यमा थप वृद्धि, ढुवानी लागत बढ्ने तथा विश्वव्यापी मुद्रास्फीतिमा नयाँ दबाब सिर्जना हुने सम्भावना अर्थशास्त्रीहरूले औँल्याएका छन्।

यसले ऊर्जा आयातमा निर्भर एसिया, युरोप तथा अन्य क्षेत्रका मुलुकहरूलाई विशेष असर पार्न सक्ने अनुमान गरिएको छ।

लेबनानमा पनि इजरायली आक्रमण तीव्र

यसैबीच मध्यपूर्वको अर्को मोर्चामा पनि तनाव बढेको छ।

बिहीबार रातिदेखि शुक्रबार बिहानसम्म इजरायलले लेबनानका विभिन्न क्षेत्रमा ड्रोन तथा लडाकु विमानमार्फत लगातार आक्रमण गरेको अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरूले जनाएका छन्।

यसले इजरायल–हिजबुल्लाह तनाव पनि थप चर्किएको संकेत दिएको छ। विश्लेषकहरूका अनुसार अमेरिका–इरान द्वन्द्वसँगै लेबनान मोर्चामा बढ्दो सैन्य गतिविधिले सम्पूर्ण मध्यपूर्व क्षेत्रलाई बहुआयामिक सुरक्षा संकटतर्फ धकेल्ने जोखिम बढाएको छ।

कूटनीति कि थप युद्ध?

कतारको मध्यस्थतामा वार्ता पुनः सुरु हुने सम्भावना देखिए पनि ट्रम्पले युद्धविराम समाप्त भएको घोषणा गरेपछि अमेरिका–इरान सम्बन्ध अझ अनिश्चित मोडमा पुगेको छ।

एकातर्फ वार्ताको ढोका खुला राखिएको छ भने अर्कोतर्फ सैन्य तयारी पनि जारी छ। यही कारण आगामी केही दिनमा हुने कूटनीतिक पहल सफल हुन्छ कि मध्यपूर्व थप व्यापक युद्धतर्फ अघि बढ्छ भन्ने प्रश्न अहिले अन्तर्राष्ट्रिय समुदायका लागि सबैभन्दा ठूलो चिन्ताको विषय बनेको छ।