अहिलेका दिनहरूमा धेरै आलोचना गरिए पनि, मलाई कहिलेकाहीँ एल्गोरिदम मन पर्छ। मैले मेरो टिकटकलाई एउटा आज्ञाकारी कुकुर जस्तै तालिम दिएको छु; फरक यति मात्र छ कि यसले मेरो खुट्टामा चरा ल्याउनुको सट्टा मिश्रका विवाह कलाकारहरू, भियतनामका ग्रामीण क्षेत्रका खाना पकाउने इन्फ्लुएन्सरहरू र “बाल्कन कोर एस्थेटिक” भनिने स्लाइड शोहरू ल्याउँछ। इन्स्टाग्रामका विज्ञापनहरूमा मलाई गोलभेडा जस्तो देखिने कुनै काम नलाग्ने भान्साको सामान देखाइँदा पनि मलाई रमाइलो लाग्छ।

तर, यी रमाइला कुराहरूसँगै मेरो एल्गोरिदमले धेरै ‘मरेका लोखर्केहरू’ (नकारात्मक कुराहरू) पनि लिएर आउँछ: धेरै मानिसहरूको जीवनका सामान्य विवरणहरू देखेर आउने रिक्तता, अरू सबै कतै रमाइलो गरिरहेका छन् र म मात्र छुटेकी छु भन्ने हीनताबोध, र मेरो रुचि र संवेदनशीलताको ह्रास। के मलाई साँच्चै ब्याले स्नीकर्स मन पर्छ, वा मेटा र मैले युरोपमा पछ्याउने तीन सशुल्क स्टाइल इन्फ्लुएन्सरहरूले मलाई त्यो किन्न बाध्य बनाएका हुन्?

त्यसैले मैले ‘समर अफ लड’ (Summer of Ludd) को अभ्यास गरिरहेकी छु। यो शब्द मैले केही समूहबाट लिएकी हुँ जसले मानिसहरूलाई मोबाइल फोनबाट टाढा राख्न न्यूयोर्क सहरभरि पर्चा टाँसिरहेका छन्। मैले इस्ट भिलेजमा देखेको एउटा पोस्टरमा लेखिएको थियो, “सबै कुरा अनलाइन छैन।” मेरो लागि, अनलाइनको प्रयोग घट्दै गएको छ। मैले केही महिनादेखि एउटा प्रयोग गरिरहेकी छु: मैले आफ्ना सबै सामाजिक सञ्जाल एपहरू (इन्स्टाग्राम, ट्विटर, टिकटक) आफ्नो फोनबाट हटाएर घरमा थन्किएको पुरानो आईफोनमा सारेकी छु। मैले यो फोनलाई ‘स्क्रोल फोन’ नाम दिएकी छु। मैले यसको प्रयोगका लागि आफ्नो घरमा एउटा मात्र ठाउँ तोकेकी छु: मेरो बैठक कोठाको एउटा धर्के कुर्सी, जसलाई मैले ‘स्क्रोली चेयर’ नाम दिएकी छु।

‘स्क्रोली फोन’ मा सिम कार्ड छैन, केवल वाइ-फाई छ। मलाई यो फोन चलाउन कुनै बन्देज छैन, तर सर्त यो छ कि म त्यो कुर्सीमै बसेको हुनुपर्छ। यो कुर्सीको व्यवस्था मैले त्यसै गरेकी होइन, ताकि म आफ्नो वास्तविक फोनसँग विगतमा गर्ने जस्तो व्यवहार नगरूँ: फोनसँगै खाना खाने, फोन हेर्दै टिभी हेर्ने, ट्वाइलेटमा फोन चलाउने (तपाईँ पनि यसो गर्नुहुन्छ, नढाँट्नुहोस्)। ‘स्क्रोली चेयर’ ले मलाई सामाजिक सञ्जालको प्रयोगलाई एउटा निश्चित ठाउँमा सीमित राख्न मद्दत गर्छ। यदि म ‘स्क्रोली फोन’ चलाउँदैछु भने, म ‘स्क्रोली चेयर’ मा नै हुनुपर्छ। मैले फोन राख्नका लागि एउटा सुँगुरको आकारको स्ट्यान्ड पनि किनेकी छु, जसले मलाई सम्झाउँछ कि म फोन उठाउँदा के गरिरहेकी छु: सुँगुरले दाना खाएझैँ सामाजिक सञ्जालको लतमा डुब्दैछु।

मेरा साथीहरूले ‘स्क्रोली फोन’ को बारेमा थाहा पाउँदा कहिलेकाहीँ अचम्म मान्छन्। सुन्दा यस्तो लाग्छ कि म सामाजिक सञ्जालको गम्भीर लतमा फसेकी थिएँ। वास्तवमा, म यसबाट बिस्तारै टाढा भइरहेकी थिएँ, महिनामा एक-दुई पटक मात्र इन्स्टाग्राम चलाउँथेँ। तर, विगत केही वर्षमा मेरो जीवनमा केही कठिन परिवर्तनहरू आएका थिए र सामाजिक सञ्जालले मलाई मद्दत गरिरहेको थिएन। मैले महसुस गरेँ कि म जति कमजोर हुन्छु, त्यति नै ध्यान भड्काउन स्क्रोल गर्थेँ र झन् बढी चिन्ता र असुरक्षामा फस्थेँ। म महिनाका लागि खाताहरू निष्क्रिय गर्थेँ, तर फेरि डाउनलोड गर्थेँ र त्यही निराश गराउने भावनात्मक अन्त्यमा पुग्थेँ।

यो ‘डिलिट र रिपिट’ चक्र मात्र एउटा उपाय थियो। मैले आफ्नो फोनलाई ग्रेस्केल (कालो-सेतो) मा राखेर हेरेँ, एपहरूबाट टाइमर लगाएँ (जसलाई मैले सधैँ बेवास्ता गरेँ)। मलाई लाग्यो, म चुरोट छाड्न खोज्ने मानिस जस्तै छट्पटाइरहेकी छु। जब म अनलाइन हुने चाहना र त्यसबाट हुने पीडाको गुनासो गर्थेँ, एक साथीले भनेका थिए, “तिमी यसमा यति गम्भीर किन हुन्छौ?” तर म ‘चिल’ हुन सकिनँ, म सधैँ एल्गोरिदमको पकडमा तानिएको महसुस गर्थेँ।

मैले प्रयोग नगरेका धेरै प्रविधिहरू पनि छन्: फोनलाई सानो चुम्बकीय वर्गमा ट्याप नगरेसम्म एपहरू ब्लक गर्ने ‘ब्रिक’ उपकरण, फोनको स्क्रिनलाई बोरिङ बनाउने प्लग-इनहरू, वा ‘ब्रेनरोट’ जस्ता एपहरू। त्यसपछि ‘डम्ब फोन’ (सामान्य फोन) को चलन पनि छ, जुन नियो-लडाइट्स (प्रविधि विरोधी) माझ लोकप्रिय बन्दैछ। तर ती उपायहरू कहिलेकाहीँ देखावटी लाग्थे, मेरा लागि व्यावहारिक लागेनन्।

सुरुमा मलाई लागेको थियो कि ‘स्क्रोली फोन’ पनि त्यस्तै अर्को असफल उपाय हुनेछ। तर अचम्मको कुरा, यसले मेरो सामाजिक सञ्जाल प्रयोग गर्ने तरिका नै बदलिदिएको छ। मलाई लाग्छ, मैले एल्गोरिदमसँग पहिलो पटक अन्तरक्रिया गर्दाको महसुस फेरि पाएकी छु। फेसबुक सुरु हुँदा म हाई स्कुलमा थिएँ, र इन्स्टाग्राम सुरु हुँदा कलेजमा। त्यो बेला हामी पार्टीका तस्बिरहरू फेसबुकमा हाल्न कलेजको कम्प्युटर ल्याबमा दौडिन्थ्यौँ। यदि कसैले मलाई नकारात्मक ट्विट गर्थ्यो भने, मलाई तत्काल नोटिफिकेसन आउँदैनथ्यो। साथीहरूले मुखैले भन्थे, र मैले लग-इन गर्दा सम्ममा त धेरै दिन बितिसकेको हुन्थ्यो। सामाजिक सञ्जाल हेर्नका लागि एउटा निश्चित ठाउँमा जानुपर्थ्यो; त्यो कम्प्युटरसँग जोडिएको हुन्थ्यो, र कम्प्युटर चलाउनका लागि तपाईं कोठाभित्र बसेको हुनुपर्थ्यो।

हाम्रो पुस्ता (मिलेनियल्स) का लागि पुरानो इन्टरनेटको यादलाई ब्रान्डहरूले व्यापारिक रूप दिन्छन्, तर इन्टरनेट एउटा निश्चित ठाउँ र समयमा सीमित हुँदाको त्यो युगलाई सम्झनुको पछाडि अर्थ छ: तपाईं यसलाई अन्य शौकहरू जस्तै व्यवहार गर्न सक्नुहुन्थ्यो, न कि आफ्नो मानसपटलको एउटा अनौठो विस्तारको रूपमा।

मेरो ‘समर अफ लड’ ले मलाई ती पुराना बानीहरूमा फर्काएको छ, तर यो झन् राम्रो छ: अहिले मलाई ‘फोमो’ (अरूको रमाइलो देखेर हुने डाहा) लगभग हुँदैन। मेरो पूर्व रुममेटको साथी बर्लिनमा के गरिरहेको छ भन्ने कुरासँग मलाई डाहा लाग्दैन, किनकि म त्यो देख्दिनँ। म आफ्नो कामको तस्बिर खिचेर राख्ने लोभ पनि गर्दिनँ, किनकि म अब ‘कन्टेन्ट’ सिर्जना गरिरहेकी छैनँ। जब म अरूलाई अनुभव भन्दा पनि भिडियो खिच्न व्यस्त देख्छु, मलाई अचम्म लाग्छ। अहिले म तस्बिर खिच्छु भने पनि ती निकै साधारण हुन्छन्, अक्सर तेर्सो (होरिजन्टल) हुन्छन्, जसको मलाई आनन्द आउँछ।

र यो कुरा एकदम सामान्य लाग्न सक्छ: जब म वास्तविक जीवन बाँच्छु, म बढी ‘प्रिजेन्ट’ (वर्तमान) महसुस गर्छु। जब तपाईं आफ्नो दर्शकलाई भौतिक रूपमा आफूसँग भएका मानिसहरूमा मात्र सीमित राख्नुहुन्छ, तब अरूले के सोच्ला भन्ने चिन्ता गर्न छाडिन्छ। मलाई हेर्ने मानिसहरू थोरै छन्!

जब म ‘स्क्रोली चेयर’ मा बस्छु, म पनि अरू जस्तै एल्गोरिदमको रमाइलो लिन्छु। म साथीहरूका सन्देशहरू पढ्छु; कहिलेकाहीँ पुराना स्टोरीहरू आउँछन् जुन मैले हेर्न भ्याउँदिनँ। जे होस्! यदि त्यो महत्त्वपूर्ण थियो भने, उनीहरूले स्क्रिनसट पठाउँथे होला (तर कहिल्यै त्यस्तो हुँदैन)। मैले एपहरूमा मानिसहरूसँग कुरा गर्न ‘अफिस आवर’ जस्तो समय तोकेकी छु: घरमा हुँदा, रातमा र बिदाका बिहान। साथीहरूले मलाई सोध्छन्, “के तिमी स्क्रोली फोनमा छौ?” म इन्स्टाग्राममा जवाफ दिँदैछु भने, निश्चित हुनुहोस् कि म मेरो अपार्टमेन्टको त्यही एउटा ठाउँबाट लेख्दैछु।

म कहिलेकाहीँ इन्स्टाग्राममा पोस्ट गर्छु, तर त्यो प्रक्रिया यति झन्झटिलो छ कि मलाई लाग्छ यो तस्बिर नै कति मूर्खतापूर्ण रहेछ! जब तपाईं जीवनका ठूला घटनाहरू पोस्ट गर्नुहुन्न, भविष्यमा गर्ने चाहना पनि हराउँछ।

म आफूलाई धेरै महान् मान्दिनँ। म मेरो वास्तविक फोनमा धेरै समाचार, ब्लग र रेडिट पढ्छु। म कुरा काट्छु, मेरो स्क्रिन टाइम अझै दिनको दुई घन्टा भन्दा बढी छ (तर ६ घन्टाबाट घटेको छ!)। म कहिलेकाहीँ साथीको फोन मागेर हेर्छु, यो पार्टीमा कसैको भेप (vape) तान्नु जस्तै हो। म अधिकांश काम त्यहाँ गर्छु जहाँ एल्गोरिदमले मलाई फेला पार्न सक्दैन। मलाई अझै पनि सामाजिक सञ्जालमा आनन्द आउँछ, यदि यसलाई ‘ओभरडोज’ को सट्टा ‘माइक्रोडोज’ गरियो भने। यसलाई ध्वस्त पार्नु पर्दैन, यसलाई बस एउटा कुनामा, एउटा दराजमा राख्नुपर्छ, एउटा सुँगुरको स्ट्यान्डमा जसले मलाई सम्झाउँछ कि सामाजिक सञ्जाल सधैँ अलि सामान्य र रमाइलो हुनुपर्ने कुरा हो।

न्यूयोर्क टाइम्सबाट