काठमाडौं — विश्वभरका आदिवासी जनजातिको अधिकार, पहिचान, भाषा, संस्कृति र परम्परागत ज्ञानको संरक्षण तथा उनीहरूले भोगिरहेका चुनौतीप्रति अन्तर्राष्ट्रिय समुदायको ध्यानाकर्षण गराउने उद्देश्यले आज ३२औँ विश्व आदिवासी दिवस विभिन्न कार्यक्रमका साथ मनाइँदै छ।

संयुक्त राष्ट्रसंघले सन् १९९४ डिसेम्बर २३ मा पारित गरेको महासभाको निर्णयअनुसार हरेक वर्ष अगस्ट ९ लाई विश्व आदिवासी दिवसका रूपमा मनाइँदै आएको हो। सन् १९८२ मा जेनेभामा संयुक्त राष्ट्रसंघको आदिवासी जनसङ्ख्यासम्बन्धी कार्यसमूहको पहिलो बैठक यही मितिमा बसेको स्मरणमा यो दिवस मनाउन थालिएको हो।

संयुक्त राष्ट्रसंघका अनुसार विश्वका करिब ९० देशमा ४७ करोड ६० लाखभन्दा बढी आदिवासी जनजाति बसोबास गर्छन्। उनीहरू विश्वको कुल जनसङ्ख्याको ६ प्रतिशतभन्दा कम भए पनि विश्वका सबैभन्दा गरिब समुदायमध्ये कम्तीमा १५ प्रतिशत आदिवासी समुदायका सदस्य छन्।

विश्वभर बोलिने करिब सात हजार भाषामध्ये अधिकांश भाषा आदिवासी समुदायसँग सम्बन्धित रहेको र उनीहरूले करिब पाँच हजार फरक संस्कृतिसंरक्षण गर्दै आएको संयुक्त राष्ट्रसंघले उल्लेख गरेको छ।

आदिवासी जनजाति समुदायले पुस्तौँदेखि आफ्नो विशिष्ट भाषा, संस्कृति, परम्परा, जीवनशैली तथा प्रकृतिसँगको सहअस्तित्वमा आधारित ज्ञान प्रणालीलाई जोगाउँदै आएका छन्। उनीहरूको सामाजिक, सांस्कृतिक, आर्थिक तथा राजनीतिक पहिचान बहुसंख्यक समुदायभन्दा फरक रहेको मानिन्छ।

विश्व आदिवासी दिवसका अवसरमा आदिवासी समुदायको भूमि, प्राकृतिक स्रोत, भाषा, सांस्कृतिक सम्पदा, परम्परागत ज्ञान तथा निर्णय प्रक्रियामा अर्थपूर्ण सहभागिता सुनिश्चित गर्नुपर्ने विषयमा विशेष जोड दिइन्छ। साथै उनीहरूको अधिकारको सम्मान, समावेशी विकास र सामाजिक न्याय सुनिश्चित गर्न सरकार, नागरिक समाज तथा अन्तर्राष्ट्रिय समुदायलाई प्रतिबद्ध हुन आग्रह गरिन्छ।

नेपालमा पनि विभिन्न आदिवासी जनजाति संगठन, सामाजिक संस्था र सरोकारवाला निकायले र्‍याली, सांस्कृतिक कार्यक्रम, अन्तरक्रिया तथा विचारगोष्ठी आयोजना गरी दिवस मनाइरहेका छन्। नेपालको संविधानले आदिवासी जनजातिको भाषा, संस्कृति, परम्परा र पहिचान संरक्षण गर्ने व्यवस्था गरेको भए पनि ती अधिकारको प्रभावकारी कार्यान्वयन अझै चुनौतीपूर्ण रहेको सरोकारवालाहरूको भनाइ छ।

विश्व आदिवासी दिवसले आदिवासी समुदायलाई केवल सांस्कृतिक सम्पदाका रूपमा होइन, दिगो विकास, जैविक विविधता संरक्षण र प्रकृतिमैत्री जीवनशैलीका महत्वपूर्ण साझेदार का रूपमा स्थापित गर्दै उनीहरूको सम्मान, समान अवसर र अधिकार सुनिश्चित गर्ने सन्देश प्रवाह गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।

Originally published on abcnews.com.np.