काठमाडौं । चारदिने नेपाल भ्रमणमा रहेका भारतीय स्थल सेनाध्यक्ष जनरल धीरज सेठ सोमबार उच्चस्तरीय भेटघाट तथा विभिन्न सैनिक कार्यक्रममा व्यस्त रहे। आइतबार काठमाडौं आइपुगेका सेठको नेपाल भ्रमणका क्रममा नेपाल–भारत सैन्य सम्बन्ध, आपसी हित र पारस्परिक सहयोगका विषयमा छलफल भएको छ।

सोमबार बिहान भारतीय स्थल सेनाध्यक्ष सेठले सैनिक मञ्चस्थित वीर स्मारकमा पुष्पगुच्छा अर्पण गर्दै वीर सहिदहरूप्रति श्रद्धाञ्जली व्यक्त गरे। त्यसपछि उनी नेपाली सेनाको मुख्यालय जंगी अड्डा पुगेका थिए।

जंगी अड्डामा उनलाई नेपाली सेनाले औपचारिक सम्मान प्रदान गरेको थियो। उनले सम्मान गारत ग्रहण गर्नुका साथै सैनिक टुकडीको निरीक्षणसमेत गरेका थिए।

गारत ग्रहण तथा निरीक्षणपछि भारतीय स्थल सेनाध्यक्ष सेठले नेपाली सेनाका प्रधानसेनापति अशोकराज सिग्देलसँग भेटवार्ता गरेका थिए।

नेपाली सेनाका अनुसार भेटवार्ताका क्रममा नेपाल–भारतबीचको आपसी हित र पारस्परिक सम्बन्धका विषयमा छलफल भएको थियो।

दुई देशका सेनाबीच लामो समयदेखि कायम रहेको संस्थागत सम्बन्ध, सैन्य सहकार्य तथा पारस्परिक सहयोगका विषयमा यस्तो उच्चस्तरीय भेटवार्ता महत्वपूर्ण मानिन्छ।

नेपाली सेनाले दुई सेनाबीचको सम्बन्धलाई आपसी विश्वास, सहकार्य र साझा हितका आधारमा अघि बढाउँदै आएको छ। भारतीय स्थल सेनाध्यक्षको नेपाल भ्रमण पनि यही निरन्तरताको महत्वपूर्ण कडीका रूपमा हेरिएको छ।

प्रधानसेनापति सिग्देलसँग भेटवार्तापछि भारतीय सेनाध्यक्ष सेठले जंगी अड्डा परिसरमा वृक्षारोपणसमेत गरेका थिए। सैन्य कूटनीतिका औपचारिक कार्यक्रमसँगै वातावरण संरक्षणसँग जोडिएको प्रतीकात्मक गतिविधिमा पनि उनी सहभागी भएका हुन्।

त्यसै दिन भारतीय स्थल सेनाध्यक्षले नेपाली सेनालाई सैनिक तथा स्वास्थ्य सामग्री हस्तान्तरण गरेका थिए। सैन्य सामग्रीसँगै स्वास्थ्यसम्बन्धी सामग्री हस्तान्तरणले दुई देशका सेनाबीचको सहयोग सुरक्षा क्षेत्रमा मात्र सीमित नरहेको संकेत गर्छ।

नेपाल भ्रमणका क्रममा सेठका लागि सबैभन्दा महत्वपूर्ण औपचारिक कार्यक्रम भने राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेलबाट प्रदान गरिएको नेपाली सेनाको मानार्थ महारथी पद ग्रहण गर्नु रह्यो।

राष्ट्रपति कार्यालय शीतलनिवासमा आयोजित विशेष समारोहमा राष्ट्रपति पौडेलले भारतीय स्थल सेनाध्यक्ष सेठलाई नेपाली सेनाको मानार्थ महारथीको दर्जा प्रदान गरेका हुन्।

समारोहमा उपराष्ट्रपति रामसहायप्रसाद यादव, परराष्ट्रमन्त्री शिशिर खनाल, नेपालका लागि भारतीय राजदूत नविन श्रीवास्तव तथा नेपाली सेनाका उच्चपदस्थ अधिकारीहरूको उपस्थिति थियो।

मानार्थ महारथीको पद ग्रहण गरेपछि सेठले राष्ट्रपति पौडेलसँग शिष्टाचार भेटवार्तासमेत गरेका थिए।

नेपाल र भारतबीचका स्थल सेनाध्यक्षलाई एकअर्काको सेनाको मानार्थ महारथीको दर्जा प्रदान गर्ने परम्परा लामो समयदेखि कायम छ। यसलाई दुई देशका सेनाबीचको विशेष संस्थागत सम्बन्धको प्रतीकका रूपमा लिइन्छ।

भारतीय सेनाध्यक्षको नेपाल भ्रमणमा यो परम्परा प्रत्येकपटक विशेष महत्वका साथ अघि बढ्ने गरेको छ। यसले राजनीतिक सम्बन्धमा उतारचढाव आए पनि दुई देशका सैन्य संस्थाबीचको संस्थागत सम्बन्धलाई निरन्तरता दिने प्रयासलाई समेत प्रतिबिम्बित गर्छ।

नेपाल भ्रमणको तेस्रो दिन मंगलबार भारतीय स्थल सेनाध्यक्ष सेठले शिवपुरीस्थित नेपाली सेनाको आर्मी कमाण्ड एन्ड स्टाफ कोर्षमा तालिमरत सैनिक अधिकृतहरूलाई सम्बोधन गर्ने कार्यक्रम छ।

उनले त्यहाँ तालिमरत नेपाली सैनिक अधिकृतसँगै प्रशिक्षक तथा विभिन्न देशबाट आएका विदेशी शिक्षार्थीसँग अन्तरक्रिया गर्नेछन्।

सैन्य शिक्षा र तालिमका क्षेत्रमा नेपाल र भारतबीच लामो समयदेखि सहकार्य हुँदै आएको छ। नेपाली सैनिक अधिकृतहरूले भारतमा विभिन्न सैन्य तालिम तथा अध्ययनका अवसर प्राप्त गर्दै आएका छन् भने नेपालमा पनि विदेशी सैनिक अधिकृतहरू विभिन्न पाठ्यक्रममा सहभागी हुने गरेका छन्।

त्यसैले कमाण्ड एन्ड स्टाफ कोर्षमा भारतीय स्थल सेनाध्यक्षको सम्बोधनलाई सैन्य शिक्षा तथा व्यावसायिक आदानप्रदानको दृष्टिले पनि महत्वपूर्ण मानिएको छ।

नेपाल भ्रमणको अन्तिम दिन बुधबार भारतीय स्थल सेनाध्यक्ष सेठ पोखरा पुग्ने कार्यक्रम छ।

पोखरामा आयोजना हुने **‘एक्स–सर्भिसम्यान र्याली’**मा उनी सहभागी हुनेछन्। उक्त कार्यक्रममा नेपालमा रहेका तथा अवकाशप्राप्त भारतीय सैनिकहरूसँग उनले अन्तरक्रिया गर्ने कार्यक्रम छ।

भारतीय गोर्खा सैनिकसँग जोडिएको ऐतिहासिक सम्बन्धका कारण पोखरामा हुने यो कार्यक्रम भ्रमणको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष बनेको छ।

नेपाल र भारतबीच सैन्य सम्बन्धको एउटा विशिष्ट पक्ष भारतीय सेनामा कार्यरत नेपाली गोर्खा सैनिकको लामो इतिहास पनि हो। दुई देशबीचको सैन्य सम्बन्ध केवल औपचारिक सरकारी संयन्त्रमा मात्र सीमित नभई पूर्वसैनिक तथा सैनिक परिवारको तहसम्म फैलिएको छ।

पोखरामा हुने एक्स–सर्भिसम्यान र्यालीले यही सम्बन्धलाई प्रत्यक्ष रूपमा जोड्ने अपेक्षा गरिएको छ।

सेठ बुधबार नै पोखराबाट भारत फर्कने कार्यक्रम रहेको छ।

चारदिने भ्रमणका क्रममा भएका गतिविधिलाई समग्रमा हेर्दा भारतीय स्थल सेनाध्यक्षको नेपाल भ्रमणमा सैन्य कूटनीति, उच्चस्तरीय भेटवार्ता, सैन्य शिक्षा, सामग्री सहयोग र पूर्वगोर्खा सैनिकसँगको सम्बन्ध मुख्य विषयका रूपमा देखिएका छन्।

विशेषगरी प्रधानसेनापति सिग्देलसँगको भेटवार्ता, नेपाली सेनालाई सैनिक तथा स्वास्थ्य सामग्री हस्तान्तरण र राष्ट्रपति पौडेलबाट मानार्थ महारथीको दर्जा ग्रहणले भ्रमणलाई औपचारिक तथा संस्थागत महत्व दिएको छ।

नेपाल–भारत सम्बन्धमा राजनीतिक तथा कूटनीतिक विषयहरू समय–समयमा बहसमा आउने गरे पनि दुई देशका सेनाबीचको सम्बन्धलाई छुट्टै संस्थागत आयामका रूपमा हेरिन्छ। संयुक्त तालिम, सैन्य शिक्षा, विपद् व्यवस्थापन, स्वास्थ्य सहयोग, सामग्री आदानप्रदान तथा उच्चस्तरीय सैनिक भ्रमणले दुई सेनाबीचको सम्बन्धलाई निरन्तरता दिँदै आएको छ।

यही पृष्ठभूमिमा भारतीय स्थल सेनाध्यक्ष सेठको भ्रमणलाई पनि नेपाल–भारत सैन्य सम्बन्धलाई थप निरन्तरता दिने तथा आपसी सहयोगका क्षेत्रलाई सुदृढ गर्ने भ्रमणका रूपमा हेरिएको छ।

भ्रमणका क्रममा भएका भेटवार्ता र गतिविधिबाट दुई देशका सेनाबीचको पारस्परिक विश्वास तथा सहकार्यलाई आगामी दिनमा पनि निरन्तरता दिने सन्देश आएको छ।

Originally published on abcnews.com.np.