तेहरान । इराकको बारम्बार अनुरोधपछि इरानले केही इराकी तेल ट्याङ्करलाई रणनीतिक रूपमा महत्वपूर्ण हर्मुज जलडमरूमध्य पार गर्न अनुमति दिएको इरानी सरकारी सञ्चारमाध्यमले जनाएको छ।

इरानी समाचार संस्था इर्ना का अनुसार मध्यपूर्वमा युद्ध सुरु भएपछि हर्मुज क्षेत्रमा बढेको सैन्य तनाव र असुरक्षाका बाबजुद तेहरानले पछिल्लो छ महिनाको अवधिमा सीमित संख्यामा इराकी तेल ट्याङ्करलाई उक्त जलमार्ग प्रयोग गर्न अनुमति दिएको हो।

इराकले आफ्ना कच्चा तेल बोकेका ट्याङ्करहरूको आवागमन सुनिश्चित गर्न विभिन्न माध्यमबाट इरानी अधिकारीसँग निरन्तर अनुरोध गर्दै आएको बताइएको छ। इरानी सभामुख तथा अमेरिकासँगको वार्ताका प्रमुख वार्ताकार मोहम्मद बागेर गालिबाफको इराक भ्रमणका क्रममा समेत इराकी पक्षले यस विषयमा आग्रह गरेको इर्नाले उल्लेख गरेको छ।

युद्धपछि हर्मुजमाथि इरानको नियन्त्रण दाबी

मध्यपूर्वमा फेब्रुअरी २८ देखि युद्ध सुरु भएपछि इरानले विश्वकै महत्वपूर्ण समुद्री व्यापारिक मार्गमध्ये एक मानिने हर्मुज जलडमरूमध्यमाथि आफ्नो नियन्त्रण रहेको दाबी गर्दै आएको छ।

तेहरानले जलमार्ग प्रयोग गर्नुअघि जहाजहरूले अनुमति लिनुपर्ने तथा पारवहन शुल्क तिर्नुपर्ने व्यवस्था गरेको जनाएको छ। यसले विशेष गरी खाडी क्षेत्रका तेल उत्पादक मुलुकको निर्यातमा असर पार्न सक्ने चिन्ता बढाएको छ।

इरानी पक्षका अनुसार युद्धअघि विश्वभर समुद्री मार्गबाट हुने कुल तेल तथा तरलीकृत प्राकृतिक ग्यास (एलएनजी) व्यापारको करिब पाँचौं हिस्सा हर्मुज जलडमरूमध्यमार्फत हुने गर्दथ्यो।

इराकका लागि हर्मुजको विकल्प सीमित

इरानी समाचार संस्था इर्नाले पछिल्लो छ महिनाको अवस्थाले इराकका लागि अधिकांश कच्चा तेल निर्यात गर्न हर्मुज जलडमरूमध्यको विकल्प अत्यन्त सीमित रहेको देखाएको उल्लेख गरेको छ।

यसै कारण इराकी अधिकारीहरूले आफ्ना तेल ट्याङ्करलाई थप अनुमति उपलब्ध गराउन इरानी अधिकारीसँग निरन्तर आग्रह गरिरहेको जनाइएको छ।

इराक विश्वका प्रमुख तेल निर्यातकर्ता मुलुकमध्ये एक भएकाले हर्मुज जलमार्गमा देखिएको अवरोध वा नियन्त्रणको विषयले उसको अर्थतन्त्र तथा अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा बजारमा समेत प्रभाव पार्न सक्ने देखिन्छ।

ट्रम्पको फरक दाबी

यसबीच अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले भने हर्मुज जलमार्गमा अमेरिकाको ‘पूर्ण नियन्त्रण’ रहेको दाबी गरेका छन्। उनले हर्मुजलाई ‘अमेरिकी क्षेत्र’का रूपमा समेत घोषणा गरेको उल्लेख गरिएको छ।

यससँगै रणनीतिक जलमार्गमाथिको नियन्त्रणलाई लिएर अमेरिका र इरानबीचको दाबी थप जटिल बनेको छ।

इरान–ओमानबीच वैकल्पिक मार्गबारे वार्ता

यसैबीच इरान र ओमानबीच हर्मुज क्षेत्र हुँदै नयाँ समुद्री मार्ग स्थापना गर्ने विषयमा पनि वार्ता भइरहेको बताइएको छ। हर्मुज जलडमरूमध्यले फारसी खाडीलाई बाहिरी समुद्री क्षेत्रमा जोड्नुका साथै इरान र ओमानलाई छुट्याउने गर्दछ।

यद्यपि, नयाँ मार्ग निर्माण वा सञ्चालनसम्बन्धी वार्ता अझै निष्कर्षमा पुग्न सकेको छैन।

तेहरानले नयाँ मार्गको सम्भावित व्यवस्थाले मात्रै हर्मुजसम्बन्धी विवाद समाधान नहुने स्पष्ट पारेको छ। इरानका अनुसार अमेरिकाले आफ्ना व्यापक माग सम्बोधन नगरेसम्म नयाँ मार्ग स्थापना भए पनि जलमार्ग पूर्ण रूपमा खुला हुने सुनिश्चितता नहुने बताइएको छ।

हर्मुज जलडमरूमध्यको नियन्त्रणलाई लिएर अमेरिका–इरानबीच जारी तनावका बीच इराकी तेल ट्याङ्करलाई दिइएको सीमित अनुमतिलाई क्षेत्रीय ऊर्जा आपूर्ति र समुद्री व्यापारसँग जोडिएको महत्वपूर्ण घटनाका रूपमा हेरिएको छ।

Originally published on abcnews.com.np.