काठमाडौं । अमेरिकी रक्षा मन्त्रालय पेन्टागनले आफ्नो लगानीमा सञ्चालित सैन्य पत्रिका ‘स्टार्स एन्ड स्ट्राइप्स’का तीन वरिष्ठ पत्रकारलाई पदबाट हटाएको छ। पत्रिकाले अमेरिकी सैनिकहरूको तैनाथी, मानसिक अवस्था र सैन्य जहाजभित्रको अवस्थाबारे खोजमूलक समाचार प्रकाशित गरेपछि उनीहरूमाथि कारबाही गरिएको आरोप लागेको छ।

समाचार संस्था एपीका अनुसार पेन्टागनले शुक्रबार पत्रिकाका प्रकाशक म्याक्स लेडरर, प्रधान सम्पादक एरिक स्लाभिन र पश्चिम एसिया संवाददाता लारा कोर्टेलाई सेवाबाट हटाएको हो।

उनीहरूको बर्खास्तीपछि अमेरिकी सैन्य संरचनाभित्र सञ्चालित सञ्चारमाध्यमको सम्पादकीय स्वतन्त्रता र सरकारको आलोचनात्मक समाचारप्रतिको सहनशीलतामाथि प्रश्न उठेको छ।

युद्धपोतमा रहेका सैनिकको अवस्थाबारे रिपोर्ट

‘स्टार्स एन्ड स्ट्राइप्स’ले इराननजिक समुद्री क्षेत्रमा २५० दिनभन्दा बढी समयदेखि तैनाथ अमेरिकी युद्धपोत यूएसएस अब्राहम लिंकनमा कार्यरत नौसेना सैनिकहरूको अवस्थाबारे समाचार प्रकाशित गरेको थियो।

उक्त रिपोर्टमा लामो समयसम्म समुद्रमा तैनाथ रहँदा सैनिकहरूको मानसिक अवस्थामा असर परेको, उनीहरूले कठिन परिस्थितिमा काम गर्नुपरेको तथा युद्धपोतभित्र उपलब्ध सुविधाका विषयमा असन्तुष्टि रहेको उल्लेख गरिएको थियो।

पत्रिकाले अमेरिकी रक्षा मन्त्रालयका कर्मचारी तथा सैनिकहरूले भोगिरहेका चुनौती र समस्याबारे खोजमूलक सामग्री प्रकाशन गर्दै आएको थियो। सोही रिपोर्टिङपछि तीन वरिष्ठ पत्रकारलाई हटाइएको घटनालाई लिएर आलोचना सुरु भएको छ।

‘पत्रिका सेनाको जनसम्पर्क माध्यम बन्न सक्दैन’

गएको जुलाईमा प्रधान सम्पादक एरिक स्लाभिनले अमेरिकी सञ्चारमाध्यम सीबीएस न्युजसँगको अन्तर्वार्तामा पत्रिकाको सम्पादकीय स्वतन्त्रतामाथि हस्तक्षेप हुन नहुने धारणा व्यक्त गरेका थिए।

उनले ‘स्टार्स एन्ड स्ट्राइप्स’लाई सरकार वा सेनाको जनसम्पर्कको साधनमा सीमित गर्न नसकिने र पत्रकारिताको आधारभूत स्वतन्त्रता जोगाउनुपर्ने बताएका थिए।

स्लाभिनको उक्त अभिव्यक्ति र त्यसपछि प्रकाशित खोजमूलक रिपोर्टलाई समेत उनको बर्खास्तीसँग जोडेर हेरिएको छ।

पेन्टागन मौन

अमेरिकी रक्षा मन्त्रालयले तीन वरिष्ठ पत्रकारलाई हटाइएको विषयमा विस्तृत आधिकारिक टिप्पणी गर्न अस्वीकार गरेको बताइएको छ।

तर, पत्रकार र सञ्चार स्वतन्त्रताका पक्षधरहरूले पेन्टागनको निर्णयलाई गम्भीर रूपमा लिएका छन्। उनीहरूले सरकारी स्वामित्व वा लगानीमा सञ्चालित भए पनि सञ्चारमाध्यमलाई स्वतन्त्र रूपमा समाचार सम्प्रेषण गर्ने वातावरण हुनुपर्ने बताएका छन्।

आलोचकहरूले यो कदमलाई अमेरिकी सैन्य संरचनाभित्रका कमजोरी, सैनिकहरूको वास्तविक अवस्था र व्यवस्थापनसम्बन्धी प्रश्न उठाउने पत्रकारितालाई नियन्त्रण गर्ने प्रयासका रूपमा व्याख्या गरेका छन्।

सैनिकका लागि स्थापना भएको पत्रिका

‘स्टार्स एन्ड स्ट्राइप्स’ अमेरिकी सैनिक र उनीहरूका परिवारलाई लक्षित गर्दै प्रकाशित हुने लामो इतिहास बोकेको सैन्य पत्रिका हो। यसले विश्वका विभिन्न क्षेत्रमा तैनाथ अमेरिकी सैनिकसम्बन्धी समाचार, रक्षा नीति, युद्ध तथा सुरक्षा मामिला र सैनिकहरूले भोग्ने दैनिक समस्याबारे सामग्री प्रकाशित गर्दै आएको छ।

पछिल्लो घटनाले भने सरकारी संरचनाभित्र रहेर सञ्चालन हुने सञ्चारमाध्यम कति स्वतन्त्र हुन सक्छन् भन्ने बहसलाई पुनः सतहमा ल्याएको छ।

तीन वरिष्ठ पत्रकारलाई हटाउने पेन्टागनको निर्णयविरुद्ध थप प्रतिक्रिया आउन सक्ने देखिएको छ। यस घटनालाई अमेरिकी सञ्चार क्षेत्रले सैन्य संस्थापन र स्वतन्त्र पत्रकारिताबीचको सम्बन्ध परीक्षण गर्ने नयाँ घटनाका रूपमा समेत हेर्न थालेको छ।

Originally published on abcnews.com.np.