पाल्पा । बाँदर र बदेलले मकै, कोदो लगायतका अन्नबाली नष्ट गर्न थालेपछि पाल्पाका किसान वैकल्पिक खेतीका रूपमा टिमुरखेतीतर्फ आकर्षित हुन थालेका छन्। वन्यजन्तुबाट क्षति कम हुने, धेरै मेहनत नपर्ने र उत्पादनपछि बजारसमेत सहजै पाइने भएकाले जिल्लाका विभिन्न क्षेत्रमा टिमुरखेती विस्तार हुँदै गएको छ।

तिनाउ गाउँपालिका–कचलका मीनबहादुर सारुका अनुसार वनसँग जोडिएका क्षेत्रमा अन्नबाली जोगाउन कठिन भएपछि किसानहरूले बारी र बाँझो जमिनसमेत टिमुरले भरिन थालेका छन्।

“यहाँ सबैजसो बारी र बाँझो जमिनमा टिमुर छ। वनसँग जोडिएका ठाउँमा अरू बाली लगाएर जोगाउनै सकिँदैन, त्यसको विकल्प टिमुरखेती बनेको छ,” सारुले भन्नुभयो।

रिब्दीकोट गाउँपालिका–ढुस्टुङका तारा बगालेले पनि व्यावसायिक रूपमा टिमुरखेती गर्दै आउनुभएको छ। पहिले मकैखेती गर्दै आएका उनले अहिले बारीमा ५० वटा टिमुरका बिरुवा लगाएका छन्।

उनका अनुसार दिनहुँजसो बाँदर र बदेल आउने क्षेत्रमा अन्नबाली लगाएर उत्पादन भित्र्याउन कठिन भएपछि टिमुरखेती रोज्नुपरेको हो।

“हरेक वर्ष बारीमा मकै लगायो, बाँदर र बदेलले खाएर सखाप पारिदिन्छन्। मेहनत गरेर लगाएको बाली स्याहार्ने बेलामा वन्यजन्तुले खाइदिएपछि विकल्पका रूपमा टिमुर लगाएको हुँ,” बगालेले भन्नुभयो।

निस्दी गाउँपालिका–ज्यामिरेका कर्णबहादुर सोतीले पनि डिभिजन वन कार्यालयबाट गत वर्ष २० वटा बिरुवा लिएर टिमुरखेती सुरु गर्नुभएको छ। अन्नबाली वन्यजन्तुले नष्ट गर्न थालेपछि उनी पनि वैकल्पिक आम्दानीको स्रोत खोज्दै टिमुरतर्फ लागेका हुन्।

हाँसोको विषय बनेको टिमुर अहिले आम्दानीको आधार

रानादेवी छहराका ध्रुवबहादुर राना पहिले बारीका काल्नामा टिमुर लगाउँदा धेरैले हाँसोको विषय बनाएको सम्झनुहुन्छ। तर समयसँगै टिमुर आम्दानीको बलियो माध्यम बनेपछि अहिले धेरै किसानले बारीभरि टिमुर लगाउन थालेका छन्।

“वन्यजन्तुको आतङ्कले अन्नबाली लगाउन सकेनौँ, अहिले हामीले टिमुरखेती गरेका छौँ,” उहाँले भन्नुभयो।

टिमुरखेतीबाट पाल्पाका दुई हजारभन्दा बढी किसान लाभान्वित भएको बताइएको छ। असारको अन्तिम सातादेखि असोज–कात्तिकसम्म टिमुर बिक्री गरेर किसानहरूले वार्षिक एक लाखदेखि तीन लाख रुपैयाँसम्म आम्दानी गर्दै आएका छन्।

वन कार्यालयले बढायो बिरुवा वितरण

डिभिजन वन कार्यालय पाल्पाले विगत तीन वर्षदेखि टिमुरलाई व्यावसायिक खेतीका रूपमा विस्तार गर्ने पहल गर्दै आएको छ। टिमुरखेती गर्न इच्छुक किसानलाई बिरुवा उपलब्ध गराउँदै आएको कार्यालयले जनाएको छ।

कार्यालयका सूचना अधिकारी खिलबहादुर तामाङका अनुसार पाल्पाको भौगोलिक बनोट र हावापानी टिमुरखेतीका लागि उपयुक्त छ। नेपाल सरकारले पनि टिमुरलाई प्रमुख जडीबुटी प्रजातिमध्ये एक मानेको छ।

स्थानीयस्तरमा पर्याप्त बिरुवा उत्पादन हुन नसक्दा पश्चिम नेपालका अन्य जिल्लाबाट समेत बिरुवा ल्याएर किसानलाई वितरण गर्ने गरिएको छ। कार्यालयले पहिलो वर्ष १० हजार बिरुवा वितरण गरेको थियो भने त्यसपछिका वर्षहरूमा किसानको मागअनुसार करिब २० हजार बिरुवा वितरण गर्दै आएको छ।

पछिल्लो समय भने टिमुरको बढ्दो आकर्षणका कारण किसानको मागअनुसार बिरुवा उपलब्ध गराउनसमेत कठिन हुन थालेको कार्यालयले जनाएको छ।

डिभिजन वन कार्यालय पाल्पाका प्रमुख मोहन श्रेष्ठका अनुसार जिल्लाको अधिकांश भूभागमा टिमुरखेतीको सम्भावना रहेको छ। अग्लो तथा ओसिलो स्थानमा समेत यसको खेती गर्न सकिने भएकाले विभिन्न क्षेत्रमा विस्तार गर्न सकिने उहाँको भनाइ छ।

“अन्य खेतीमा बाँदरको आक्रमण हुन्छ, तर टिमुरखेतीबाट किसानलाई सुरक्षित र दीर्घकालीन फाइदा हुन्छ,” श्रेष्ठले भन्नुभयो।

उनका अनुसार एकपटक टिमुरको बिरुवा हुर्किएपछि वर्षौंसम्म उत्पादन लिन सकिन्छ। यही कारण वन्यजन्तुको समस्या भएका क्षेत्रमा टिमुरखेती किसानका लागि भरपर्दो वैकल्पिक खेतीका रूपमा स्थापित हुँदै गएको छ।

एकातिर बाँदर र बदेलको बढ्दो आतङ्कले परम्परागत अन्नबाली जोगाउन किसानलाई चुनौती थपेको छ भने अर्कोतिर त्यही समस्याले नयाँ खेती प्रणालीको बाटो पनि खोलेको छ। अन्नबाली जोगाउन नसकेपछि पाल्पाका किसानले टिमुरमार्फत चुनौतीलाई आम्दानीको अवसरमा बदल्न थालेका छन्।

Originally published on abcnews.com.np.