काठमाडौं । नागढुंगा–सिस्नेखोला सुरुङमार्ग सञ्चालनमा आएसँगै नेपाल आधुनिक सुरुङमार्ग युगमा प्रवेश गरेको छ। दशकौंसम्म पहाडी घुम्ती, पहिरो र लामो यात्रामा निर्भर रहेको सडक सञ्जाल अब सुरुङमार्फत छोटो, सुरक्षित र भरपर्दो बनाउने दिशामा अघि बढिरहेको छ।

सरकारका अनुसार अहिले देशभर आठ वटा सुरुङमार्ग निर्माणाधीन छन् भने २३ वटा नयाँ सुरुङमार्ग निर्माणका लागि पूर्वसम्भाव्यता अध्ययन र विस्तृत परियोजना प्रतिवेदन (डीपीआर) तयार गर्ने काम भइरहेको छ। चालु आर्थिक वर्षमा मात्रै यस्ता अध्ययनका लागि ६७ करोड १ लाख रुपैयाँ बजेट छुट्याइएको छ।

यो तथ्यले नेपालले सडक पूर्वाधार विकासमा अब परम्परागत घुमाउरो सडकभन्दा सुरुङमार्गलाई दीर्घकालीन समाधानका रूपमा अघि बढाउन थालेको संकेत गर्छ।

द्रुतमार्ग र सिद्धबाबा परियोजनामा केन्द्रित निर्माण

सडक विभागअन्तर्गत गुणस्तर अनुसन्धान तथा विकास केन्द्रका अनुसार हाल निर्माण भइरहेका आठमध्ये सात वटा सुरुङ काठमाडौं–तराई/मधेश द्रुतमार्ग अन्तर्गत छन् भने अर्को सिद्धार्थ राजमार्गको सिद्धबाबा सुरुङमार्ग हो।

द्रुतमार्गमा धेन्द्रे, लेनडाँडा, महादेवटार, चन्द्रामभिर, देवीचौर, सिसौटार र मौरीभिर सुरुङ निर्माण भइरहेका छन्। ७०.७९९ किलोमिटर लामो द्रुतमार्गमध्ये ११.२१० किलोमिटर भाग सुरुङमार्ग हुनेछ, जहाँ आवत–जावतका लागि छुट्टाछुट्टै सुरुङ निर्माण भइरहेका छन्।

देशभर २३ नयाँ सुरुङको अध्ययन

सरकारले अब सडकको विकल्पका रूपमा सुरुङमार्ग विस्तार गर्ने नीति लिएको देखिन्छ। हाल अध्ययन भइरहेका प्रमुख सुरुङमार्गमध्ये:

• कुलेखानी–भीमफेदी
• खुर्कोट–सिन्धुली
• धरान–लेउती
• हेम्जा–नयाँपुल
• दुम्कीबास–बर्दघाट
• टोखा–छहरे–गुर्जुभञ्ज्याङ
• गोदावरी–काभ्रे–मनेदोभान
• बागलुङ–ब्युँ–नरेठाँटी
• बबई–छिन्चु
• दोलालघाट–चन्द्रवती

लगायत २३ वटा प्रस्तावित सुरुङमार्ग विभिन्न चरणको अध्ययनमा रहेका छन्।

यी परियोजनाले पूर्व–पश्चिम राजमार्ग, मध्यपहाडी लोकमार्ग, सिद्धार्थ राजमार्ग र अन्य रणनीतिक सडकलाई जोड्ने लक्ष्य राखेका छन्।

कात्तिकभित्र सिद्धबाबा सुरुङ सञ्चालन गर्ने तयारी

पाल्पास्थित सिद्धबाबा सुरुङमार्ग सञ्चालनको अन्तिम चरणमा पुगेको छ।

योजना प्रमुख इन्जिनियर नवराज बास्तोलाका अनुसार:

• सुरुङको लम्बाइ: १,१२६ मिटर
• चौडाइ: १० मिटर
• उचाइ: ७ मिटर
• समग्र भौतिक प्रगति: ७० प्रतिशत
• सुरुङ निर्माण प्रगति: ९२ प्रतिशत

लाइनिङ, इन्भर्ट तथा भित्री संरचना निर्माण सम्पन्न भइसकेको छ। अब चीनबाट आउने भेन्टिलेसन, विद्युतीय, सञ्चार तथा सुरक्षा उपकरण जडान गर्न बाँकी छ।

उपकरण आइपुगेपछि करिब दुई महिनाभित्र जडान सम्पन्न गरी कात्तिकभित्र सञ्चालनमा ल्याउने लक्ष्य रहेको आयोजनाले जनाएको छ।

करिब ७ अर्ब ३४ करोड रुपैयाँ लागतको यो आयोजना चीनको चाइना स्टेट कन्स्ट्रक्सन इन्जिनियरिङ कर्पोरेसनले निर्माण गरिरहेको हो।

सुरुङमार्ग किन महत्वपूर्ण?

नेपालको अधिकांश सडक पहाडी भूगोलमा निर्माण भएकाले यात्रा लामो, जोखिमपूर्ण र वर्षायाममा पहिरोको उच्च जोखिममा पर्ने गरेको छ।

पूर्वसचिव एवं इन्जिनियर केशवकुमार शर्माका अनुसार सुरुङमार्गले:

• घुमाउरा सडक छोट्याउँछ,
• यात्रा समय उल्लेखनीय रूपमा घटाउँछ,
• इन्धन खर्च कम गर्छ,
• सडक सुरक्षा बढाउँछ,
• वर्षभर यातायात सञ्चालन सुनिश्चित गर्न सहयोग पुर्‍याउँछ।

उनका अनुसार सुरुङमार्गले बजार, उत्पादन केन्द्र र राजधानीबीचको पहुँच सहज बनाउने भएकाले कृषि, उद्योग, पर्यटन र व्यापारमा समेत सकारात्मक प्रभाव पर्नेछ।

अबको चुनौती : निर्माणभन्दा व्यवस्थापन

नेपालले सुरुङमार्ग निर्माणको नयाँ चरण सुरु गरे पनि दीर्घकालीन सफलता निर्माणमा मात्र सीमित छैन। नियमित मर्मत, अत्याधुनिक सुरक्षा प्रणाली, आगलागी तथा विपद् व्यवस्थापन, पर्याप्त भेन्टिलेसन, सञ्चालन खर्च व्यवस्थापन र समयमै परियोजना सम्पन्न गर्ने क्षमता नै सुरुङमार्गको वास्तविक परीक्षा हुनेछ।

यदि अध्ययनमा रहेका परियोजनाहरू योजनाअनुसार अघि बढे भने आगामी दशकमा नेपालको सडक यातायात प्रणालीमा उल्लेखनीय संरचनात्मक परिवर्तन आउने अपेक्षा गरिएको छ।

Originally published on abcnews.com.np.