पूर्वप्रधानमन्त्रीको दाबी– ‘पार्टीले होइन, अन्तर्राष्ट्रिय शक्ति सन्तुलनले हाम्रो ज्यान जोगायो’

‘२६ गते नै राष्ट्रपतिले बोलाउलान् भन्ने कल्पनासमेत गरेका थिएनौँ’

काठमाडौं । नेपाल कम्युनिस्ट पार्टीका संयोजक तथा पूर्वप्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ ले भदौ २३–२४ का घटनापछि आफू र पार्टी नेतृत्व जीवन–मरणको अवस्थाबाट गुज्रिएको दाबी गर्दै आफूहरूलाई अन्ततः विश्वको भूराजनीतिक शक्ति सन्तुलनले जोगाएको बताएका छन्।

शनिबार काठमाडौंमा आयोजित एक कार्यक्रममा बोल्दै प्रचण्डले भदौ २४ पछिको राजनीतिक परिस्थितिलाई स्मरण गर्दै त्यसबेला आफूहरूलाई प्रतिक्रियावादी शक्तिले चाहेको भए तत्कालै समाप्त गर्न सक्ने अवस्था रहेको दाबी गरे। उनले त्यस घटनालाई नेपालको पछिल्लो राजनीतिक इतिहासकै अत्यन्त संवेदनशील क्षणका रूपमा चित्रण गरे।

‘हामी किचिक्क भएर मारिने ठाउँमा थियौँ’

प्रचण्डले त्यस समय आफूहरू पूर्ण रूपमा असुरक्षित अवस्थामा रहेको उल्लेख गर्दै अहिले पनि त्यसबेलाको परिस्थितिलाई सम्झँदा अचम्म लाग्ने बताए।

“हामी त किचिक्क भएर मिचिने र मारिने ठाउँमा थियौँ। प्रतिक्रियावादीले चाहेको भए एकैछिनमै जे पनि हुन सक्थ्यो। तर हामी फेरि बच्यौँ,” उनले भने।

उनका अनुसार त्यसबेला आफ्नै सुरक्षा सुनिश्चित हुने कुनै आधार थिएन र पार्टी नेतृत्व नै सम्पर्कविहीन हुने अवस्था सिर्जना भएको थियो।

‘दुई दिनसम्म हामी जीवित छौँ कि छैनौँ भन्ने अन्योल थियो’

प्रचण्डले भदौ २३–२४ पछिका दुई दिन देशभर नै अन्योलको वातावरण बनेको स्मरण गरे।

उनले पार्टी कार्यकर्ता, समर्थक तथा सर्वसाधारणसमेत आफूहरू जीवित छन् कि छैनन्, पक्राउ परेका हुन् कि हत्या भइसके भन्ने अन्योलमा रहेको दाबी गरे।

“दुई दिनसम्म हाम्रा नेताहरू जीवितै छन् कि छैनन्, गिरफ्तार भएका हुन् कि मारिइसके भन्ने जस्तो अवस्था थियो,” उनले भने।

‘हामीलाई पार्टीले होइन, भूराजनीतिले बचायो’

प्रचण्डले आफ्नो सबैभन्दा महत्वपूर्ण दाबी गर्दै आफूहरूलाई पार्टीका नेता–कार्यकर्ता, युवा वा संगठनले नभई विश्व शक्तिहरूबीचको भूराजनीतिक प्रतिस्पर्धा ले जोगाएको बताए।

उनले अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धमा प्रयोग हुने “Collusion and Contention” अर्थात् शक्ति केन्द्रहरूबीचको सहकार्य र प्रतिस्पर्धाको अवस्थाले नेपालको घटनाक्रमलाई प्रभावित गरेको तर्क गरे।

“हामीलाई बचाउन पार्टीका कार्यकर्ता जुलुस लिएर आएका थिएनन्। लडाकुहरू आएर पनि बचाएका होइनन्। हामी निरीह थियौँ। अन्ततः विश्वको भूराजनीतिक संघर्ष, शक्ति केन्द्रहरूबीचको एकता र प्रतिस्पर्धाले नै हामीलाई बचायो,” उनले दाबी गरे।

उनको भनाइअनुसार नेपालको आन्तरिक राजनीतिक संकट त्यतिबेला अन्तर्राष्ट्रिय चासोको विषय बनेको थियो, जसका कारण परिस्थितिले अप्रत्याशित मोड लिएको थियो।

‘२६ गते राष्ट्रपतिले बोलाउँछन् भन्ने कल्पना गरेका थिएनौँ’

प्रचण्डले घटनाको दुई दिनपछि परिस्थिति एकाएक फेरिएको दाबी पनि गरे।

उनका अनुसार भदौ २६ गते आफू र तत्कालीन नेता माधवकुमार नेपाललाई राष्ट्रपति कार्यालयमा छलफलका लागि बोलाइएको थियो, जुन आफूहरूले कल्पनासमेत नगरेको घटना थियो।

“हामीले त सोचेकै थिएनौँ कि प्रधानसेनापतिले बोलाउलान्, राष्ट्रपतिले सुझाव माग्लान्। तर त्यस्तै भयो। २४ गते विध्वंस गर्नेहरू नै २६ गते छलफलका लागि बोलाउने अवस्थामा पुगे,” उनले भने।

उनले त्यस घटनालाई नेपाली राजनीतिमा अत्यन्त असामान्य मोडको रूपमा व्याख्या गरे।

भूराजनीतिलाई जोड्ने प्रचण्डको विश्लेषण

प्रचण्डले नेपालको राजनीतिक घटनाक्रमलाई केवल आन्तरिक शक्तिको संघर्षका रूपमा मात्र नभई दक्षिण एशियाली तथा अन्तर्राष्ट्रिय शक्ति सन्तुलनसँग पनि जोडेर हेर्नुपर्ने धारणा राखे।

उनले नेपालजस्तो भूराजनीतिक रूपमा संवेदनशील मुलुकमा आन्तरिक राजनीतिक घटनाक्रमसमेत अन्तर्राष्ट्रिय शक्ति केन्द्रहरूको चासो र रणनीतिबाट प्रभावित हुने तर्क गरे।

प्रचण्डको पछिल्लो अभिव्यक्तिले भदौ २३–२४ का घटनाबारे नयाँ राजनीतिक बहस सुरु गराएको छ। विशेषगरी “हामीलाई भूराजनीतिले बचायो”भन्ने उनको दाबीले त्यस समयको राजनीतिक तथा सुरक्षा परिस्थितिबारे थप प्रश्न उठाएको छ।

यद्यपि प्रचण्डले आफ्नो दाबी पुष्टि हुने कुनै थप प्रमाण वा विशिष्ट अन्तर्राष्ट्रिय शक्तिको नाम भने सार्वजनिक गरेका छैनन्। त्यसैले उनको अभिव्यक्ति अहिले राजनीतिक विश्लेषण र सार्वजनिक बहसको नयाँ विषय बनेको छ।

वर्तमान सरकार सुशासन र विकासको निम्ति नभई संविधान, संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रअन्तर्गत महिला, दलित, आदिवासी, जनजातिले पाएका अधिकार खोस्ने र संविधान मास्ने दिशातिर अगाडि बढिरहेको प्रचण्डको भनाइ छ । 

उनले सरकारले सुकुम्वासी बस्ती हटाउने, विद्यार्थी युनियनहरू खारेज गर्ने, ट्रेड युनियन अधिकारहरू खोस्ने, देशको सीमानाको विषयमा जथाभावी बोल्ने काम गरेपछि आफूले एकपटक सदनमा बोलेको बताए । प्रचण्डले सरकार गलत बाटोमा गएकाले त्यसविरुद्ध आन्दोलनमा जुर्मुराउन पनि सिंगो पार्टी पंक्तिलाई आह्वान गरे ।

आफूहरूले विगतमा वर्ग संघर्ष, विचार र रणनीतिलाई भुल्ने गम्भीर गल्ती गरेको स्वीकार गर्दै त्यस भूलबाट शिक्षा लिएर अघि बढ्ने बताए ।