काठमाडौं । जीवनभर परिवारको भविष्य बनाउन संघर्ष गरेका भारतका एक पूर्वकपडा व्यवसायीको जीवनको अन्तिम अध्याय भने अत्यन्तै एक्लो ढंगले टुंगिएको छ।

महाराष्ट्रका कुनै समय सफल कपडा व्यापारी रहेका शिवचरण रतन गुप्ताले जीवनका अन्तिम महिनाहरू हरियाणाको सोनीपतस्थित एक वृद्धाश्रममा बिताए। मृत्यु भएपछि उनको अन्तिम संस्कारमा परिवारका कुनै सदस्य उपस्थित भएनन्। उनलाई अन्तिम समयसम्म हेरचाह गर्ने वृद्धाश्रमका कर्मचारीहरूले नै उनको अन्तिम संस्कार गरे।

शिवचरणका तीन छोरी छन्। उनीहरू भारतका विभिन्न स्थान र नेपालमा बस्दै आएका छन्। तर बुवाको अन्तिम बिदाइका लागि उनीहरू सोनीपत पुग्न सकेनन्। उनीहरूले भिडियो कलमार्फत दाहसंस्कार हेरे। पछि अन्त्येष्टिको भिडियोसमेत पठाइदिन आग्रह गरे।

यो घटनाले भारतमा मात्रै होइन, सामाजिक सञ्जालमा समेत आधुनिक परिवार, वृद्धावस्था र बढ्दो एक्लोपनबारे गम्भीर बहस जन्माएको छ।

सफल व्यवसायी, तर जीवनको अन्त्य वृद्धाश्रममा

शिवचरणको जीवन सधैँ एक्लोपनले भरिएको थिएन।

उनी महाराष्ट्रका परिचित कपडा व्यवसायी थिए। आफ्नो जीवनको ठूलो हिस्सा परिवारको भविष्य निर्माणमै बिताए। आफ्ना तीन छोरीको शिक्षा र करियरका लागि उनले आफ्नो बचत खर्च गरे।

छोरीहरूलाई आत्मनिर्भर बनाउन उनले सहयोग गरे। आज उनकी जेठी छोरी अनिता नेपालमा शिक्षिकाका रूपमा, माइली छोरी निशा उत्तर प्रदेशको आजमगढमा सरकारी शिक्षिकाका रूपमा र कान्छी छोरी प्रिया मुम्बईमा बस्दै आएकी छन्।

तर वृद्धावस्थामा पुगेपछि शिवचरणको जीवनको परिस्थिति बदलियो।

करिब १८ महिनाअघि उनी र उनकी श्रीमती मीना गुप्ता सोनीपतस्थित वृद्धाश्रममा पुगेका थिए। श्रीमतीको निधनपछि शिवचरण त्यहीँ एक्लै बस्दै आएका थिए।

मोबाइल नै बनेको थियो छोरीहरूसँगको सम्बन्ध

वृद्धाश्रमका अनुसार शिवचरण मोबाइल फोन सधैँ आफूसँग राख्थे। छोरीहरूसँग सम्पर्कमा रहने उनको मुख्य माध्यम त्यही मोबाइल थियो।

उनी छोरीहरूको फोनको प्रतीक्षामा बसिरहन्थे।

तर स्वास्थ्य अवस्था कमजोर हुँदै गएसँगै छोरीहरूबाट आउने फोन पनि कम हुँदै गएको वृद्धाश्रमका प्रबन्धक आनन्दले बताएका छन्।

अन्ततः उनको अवस्था गम्भीर भएपछि वृद्धाश्रमका कर्मचारीले तीनै छोरीलाई सम्पर्क गरेर ‘बुवालाई भेट्न आउनुस्’ भन्दै आग्रह गरे।

तर तीनै जनाले आउन नसक्ने जानकारी दिए।

वृद्धाश्रमका अनुसार उनीहरूले अलग–अलग कारण देखाउँदै तत्काल आउन असमर्थता जनाएका थिए।

मृत्यु भएपछि पनि परिवार आएन

अबेर राति शिवचरणको निधन भयो।

वृद्धाश्रमले फेरि परिवारलाई खबर गर्‍यो। छोरीहरूलाई अन्तिम संस्कारमा सहभागी हुन समय मिलोस् भनेर शव केही समय सुरक्षित राखिदिने प्रस्तावसमेत गरिएको थियो।

तर परिवारले उक्त प्रस्ताव स्वीकार गरेन।

त्यसपछि शिवचरणको अन्तिम संस्कारको जिम्मेवारी उनकै हेरचाह गर्दै आएका कर्मचारीहरूले लिए।

जसले जीवनको अन्तिम चरणमा उनलाई खाना, औषधि र दैनिक हेरचाह दिए, उनीहरू नै अन्ततः उनको अन्तिम यात्राका आफन्त बने।

एक छोरीले अन्त्येष्टिको खर्चका लागि अनलाइनमार्फत ५ हजार १०० भारतीय रुपैयाँ पठाएको वृद्धाश्रमले जनाएको छ।

सुरुमा परिवारले उनको अस्तु संकलन गरेर सुरक्षित राखिदिन आग्रह गरेको थियो। पछि आफूहरू आउन नसक्ने जानकारी दिँदै अस्तु गंगा नदीमा विसर्जन गरिदिन आग्रह गरिएको थियो।

‘दाहसंस्कारको भिडियो पठाइदिनू’

शिवचरणको अन्तिम संस्कारका क्रममा एक छोरी र वृद्धाश्रमका हेरचाहकर्ताबीच भएको कुराकानीको भिडियो अहिले सामाजिक सञ्जालमा व्यापक रूपमा चर्चामा आएको छ।

भिडियोमा छोरीले दाहसंस्कारको प्रक्रिया ठीकसँग भइरहेको छ कि छैन भनेर सोधेको सुनिन्छ। उनले दाहसंस्कार पूरा हुन कति समय लाग्छ भनेर पनि सोध्छिन्।

हेरचाहकर्ताले अझै करिब १० देखि १५ मिनेट लाग्ने जानकारी दिन्छन्।

यो संवादले धेरैलाई भावुक बनाएको छ। किनकि एउटा बुवाको अन्तिम संस्कारमा प्रत्यक्ष उपस्थित हुन नसकेकी छोरी टाढाबाट मोबाइलको स्क्रिनमार्फत अन्तिम बिदाइ हेर्न बाध्य भएको दृश्य यसमा देखिन्छ।

प्रश्न छोरीहरूको मात्रै होइन

यो घटनालाई केवल ‘छोरीहरूले बुवाको अन्तिम संस्कारमा किन आएनन्?’ भन्ने प्रश्नमा सीमित गर्नु सहज हुन्छ।

तर यसले त्योभन्दा ठूलो सामाजिक प्रश्न उठाएको छ।

आधुनिक परिवारमा वृद्ध हुँदै गएका आमाबुवाको स्थान कहाँ छ?

करियर, रोजगारी, बसाइँसराइ र अन्तर्राष्ट्रिय अवसरले परिवारका सदस्यलाई भौगोलिक रूपमा टाढा बनाएको छ। एउटै परिवारका सदस्य फरक देश वा फरक सहरमा बस्नु अहिले सामान्य हुँदै गएको छ।

तर भौगोलिक दूरीसँगै भावनात्मक दूरी पनि बढ्दै गएको हो कि भन्ने प्रश्न भने गम्भीर छ।

वृद्धाश्रमका कर्मचारीका लागि शिवचरण केवल अर्को एक वृद्ध थिएनन्। विशेषगरी श्रीमतीको निधनपछि उनीहरूको दैनिक हेरचाह, कुराकानी र साथले उनको जीवनको अन्तिम चरण धानेको थियो।

पैसा र सफलताभन्दा ठूलो कुरा साथ

शिवचरणको कथा एउटा गहिरो विरोधाभास हो।

उनले छोरीहरूको भविष्य बनाउन आफ्नो बचत खर्च गरे। छोरीहरूलाई शिक्षा दिए, करियर बनाउन सहयोग गरे र आत्मनिर्भर बनाए।

तर जीवनको अन्तिम घडीमा उनीसँगै रहेका मानिसहरू उनका छोरीहरू थिएनन्।

उनीहरू थिए—वृद्धाश्रमका हेरचाहकर्ता।

यस घटनाले वृद्धावस्थामा आर्थिक सुरक्षा मात्र पर्याप्त नहुने सन्देश दिएको छ। मानिसलाई अन्तिम समयमा औषधि, खाना र बस्ने ठाउँसँगै कुरा गर्ने मानिस, सुन्ने कान र आफ्नो मान्ने सम्बन्ध पनि आवश्यक हुन्छ।

परिवारको अर्थ केवल एउटै घरमा बस्नु होइन। तर भौगोलिक दूरीलाई भावनात्मक दूरी बन्न नदिनुपर्ने चुनौती आधुनिक परिवारसामु बढ्दै गएको छ।

शिवचरणको अन्तिम संस्कारले एउटा असहज सत्यलाई सतहमा ल्याएको छ—

कहिलेकाहीँ मानिसको अन्तिम यात्रामा रगतको नाता होइन, जीवनको अन्तिम दिनसम्म साथ दिने सम्बन्ध नै सबैभन्दा नजिकको परिवार बन्न पुग्छ।

Originally published on abcnews.com.np.