काठमाडौं । रुस–युक्रेनबीचको युद्ध साढे चार वर्ष पुग्न लाग्दा दुवै पक्षले हवाई तथा ड्रोन आक्रमणलाई तीव्र बनाएका छन्। जमिनमा निर्णायक सफलता हासिल गर्न कठिन भइरहेका बेला रुस र युक्रेनले एकअर्काको सैन्य क्षमता, ऊर्जा तथा औद्योगिक पूर्वाधारमा क्षति पुर्‍याउन लामो दूरीका ड्रोन र क्षेप्यास्त्र प्रयोग गरिरहेका छन्।

पछिल्ला दिनमा रुसले युक्रेनका सहर, ऊर्जा केन्द्र तथा औद्योगिक पूर्वाधारलाई लक्षित गर्दै क्षेप्यास्त्र र ड्रोन आक्रमण बढाएको छ। त्यसको जवाफमा युक्रेनले पनि रुसको भित्री भूभागसम्म पुग्ने ड्रोनमार्फत सैन्य, ऊर्जा तथा ‘लजिस्टिक’ संरचनालाई निशाना बनाइरहेको छ।

अगस्ट १६ मा युक्रेनले युद्ध सुरु भएयताकै ठूलो हवाई आक्रमण रुसमाथि गरेको दाबी गरिएको छ। त्यसको जवाफमा रुसले पनि युक्रेनका विभिन्न क्षेत्रमा क्षेप्यास्त्र तथा ड्रोन प्रहार गरेको रोयटर्सले जनाएको छ।

संयुक्त राष्ट्रसंघका अनुसार सन् २०२६ को पहिलो ६ महिनामा युक्रेनमा एक हजार ३९६ सर्वसाधारणको मृत्यु भएको छ भने सात हजार ९७८ जना घाइते भएका छन्। यो संख्या अघिल्लो वर्षको सोही अवधिको तुलनामा ३७ प्रतिशत बढी हो।

आर्थिक र औद्योगिक पूर्वाधार निशानामा

युद्ध अहिले भूभाग नियन्त्रणमा मात्र सीमित छैन। विपक्षीको युद्ध सञ्चालन गर्ने आर्थिक क्षमता कमजोर पार्ने रणनीति पनि दुवै पक्षले अपनाएका छन्।

युक्रेनले रुसभित्र सयौँ किलोमिटर टाढासम्म पुग्ने ड्रोन प्रयोग गर्दै तेल, सैन्य उत्पादन तथा लजिस्टिक संरचनालाई निशाना बनाइरहेको छ। अगस्ट १६ को आक्रमणमा मस्को आसपासका क्षेत्रमा ठूलो संख्यामा ड्रोन प्रहार भएको र रुसको प्रमुख ई–कमर्स कम्पनी वाइल्डबेरीजको ठूलो लजिस्टिक केन्द्रमा आगलागी भएको रिपोर्ट सार्वजनिक भएका छन्।

यता, रुसले पनि युक्रेनका औद्योगिक तथा ऊर्जा संरचनामा आक्रमणलाई तीव्र बनाएको छ। हालै क्रिभी रिहस्थित ठूलो स्टिल उद्योगमा भएको रुसी आक्रमणमा दुई जनाको मृत्यु र १४ जना घाइते भएको रोयटर्सले जनाएको छ।

उत्तर कोरियासँग रुसको सैन्य सहकार्य

रुसको आक्रमण क्षमता बढ्नुमा उत्तर कोरियासँगको सैन्य सहकार्यलाई पनि महत्वपूर्ण मानिएको छ। युक्रेनी राष्ट्रपति भोलोदिमिर जेलेन्स्कीले रुसले उत्तर कोरियाबाट प्राप्त बलिस्टिक क्षेप्यास्त्र प्रयोग गरिरहेको आरोप लगाएका छन्।

जापोरिज्जियास्थित स्टिल उद्योगमा भएको रुसी आक्रमणमा उत्तर कोरियाली क्षेप्यास्त्र प्रयोग भएको उनको दाबी छ। रुसले भने उक्त दाबीको औपचारिक पुष्टि गरेको छैन।

रुस र उत्तर कोरियाबीचको बढ्दो सैन्य सहकार्यले रुसलाई लामो समयसम्म उच्च दरमा आक्रमण जारी राख्न आवश्यक हतियार तथा अन्य सैन्य स्रोत उपलब्ध गराउन सहयोग पुगिरहेको हुन सक्ने विश्लेषण गरिएको छ।

युक्रेनको हवाई प्रतिरक्षा प्रणालीमाथि दबाब

रुसले बलिस्टिक क्षेप्यास्त्र र लामो दूरीका ड्रोनको प्रयोग बढाउनुको एउटा उद्देश्य युक्रेनको हवाई प्रतिरक्षा प्रणालीमाथि दबाब सिर्जना गर्नु पनि रहेको बताइएको छ।

युक्रेनका लागि अमेरिकी प्याट्रियट प्रणाली महत्वपूर्ण भए पनि त्यसका इन्टरसेप्टर महँगा र सीमित छन्। ठूलो संख्यामा आउने ड्रोन र क्षेप्यास्त्र रोक्दा युक्रेनको हवाई प्रतिरक्षा क्षमतामाथि थप दबाब परेको छ।

बढ्दो ड्रोन युद्ध

रुस–युक्रेन युद्धको पछिल्लो चरणमा ड्रोन सबैभन्दा प्रभावकारी हतियारमध्ये एक बनेका छन्। युक्रेनले घरेलु रूपमा विकास गरेका लामो दूरीका ड्रोनमार्फत रुसको गहिराइमा रहेका सैन्य तथा औद्योगिक लक्ष्यसम्म आक्रमण गर्न थालेको छ।

कम लागतमा लामो दूरीका लक्ष्यमा प्रहार गर्न सकिने भएकाले ड्रोनको प्रयोग दुवै पक्षका लागि रणनीतिक रूपमा महत्वपूर्ण बनेको छ। युक्रेनको ठूलो ड्रोन आक्रमणको प्रतिक्रियामा रुसले पनि ड्रोन र क्षेप्यास्त्र मिसाएर ठूलो स्तरका आक्रमण गरिरहेको छ।

यसले युद्धमा ‘ड्रोन–क्षेप्यास्त्र प्रतिशोध चक्र’ थप गहिरिँदै गएको संकेत गरेको छ।

शान्ति वार्तामा अझै अन्योल

रुस र युक्रेनबीच शान्ति वार्ताका लागि अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा प्रयास भइरहे पनि त्यसको तत्काल प्रभाव युद्धभूमिमा देखिएको छैन। दुवै पक्षले वार्तामा प्रवेश गर्नुअघि आफ्नो सैन्य तथा रणनीतिक स्थिति बलियो बनाउन खोजिरहेको विश्लेषण गरिएको छ।

भूभाग, सुरक्षा ग्यारेन्टी, कब्जा गरिएका क्षेत्रको भविष्य र सैन्य व्यवस्थासम्बन्धी विषयमा गहिरो मतभेद रहेकाले युद्धविराम तथा स्थायी शान्ति सम्झौताको बाटो अझै जटिल देखिएको छ।

सर्वसाधारणमाथि बढ्दो जोखिम

युद्धको सबैभन्दा ठूलो मानवीय मूल्य सर्वसाधारणले चुकाइरहेका छन्। राष्ट्रसंघका अनुसार सन् २०२६ को जुन महिनामा मात्रै युक्रेनमा आक्रमणबाट २९३ जनाको मृत्यु र एक हजार ९९० जना घाइते भएका छन्।

रुसभित्र पनि युक्रेनका लामो दूरीका ड्रोन आक्रमणबाट सर्वसाधारण प्रभावित भएका छन्। सन् २०२६ को पहिलो ६ महिनामा रुसमा २५० सर्वसाधारणको मृत्यु र एक हजार ५९६ जना घाइते भएको विवरण सार्वजनिक भएको छ।

युद्ध लम्बिँदै जाँदा सैन्य मोर्चासँगै हवाई, आर्थिक र औद्योगिक मोर्चासमेत विस्तार भएको छ। तत्काल निर्णायक समाधान ननिस्किए दुवै पक्षबीचको ड्रोन तथा क्षेप्यास्त्र आक्रमण अझ तीव्र हुने जोखिम कायमै रहेको देखिन्छ।

Originally published on abcnews.com.np.