काठमाडौं । मनसुन सक्रिय भइरहेका बेला देशका विभिन्न भूभागमा वर्षाको सम्भावना बढेसँगै जल तथा मौसम विज्ञान विभागअन्तर्गतको मौसम पूर्वानुमान महाशाखाले सोमबार मौसम चेतावनी नक्सा सार्वजनिक गर्दै उच्च जोखिममा रहेका क्षेत्रका बासिन्दालाई सतर्क रहन आग्रह गरेको छ।

महाशाखाले जारी गरेको चेतावनी नक्सामा गण्डकी पश्चिमका पहाडी तथा तराई क्षेत्रलाई सुन्तला रङले संकेत गरिएको छ। सुन्तला रङले तुलनात्मक रूपमा बढी जोखिम रहेको क्षेत्र जनाउने भएकाले त्यहाँका बासिन्दालाई विशेष सावधानी अपनाउन महाशाखाले आग्रह गरेको छ।

विशेषगरी बाढी, पहिरो तथा भारी वर्षाका कारण हुन सक्ने अन्य जोखिमबाट जोगिन आवश्यक सतर्कता अपनाउन भनिएको छ।

त्यस्तै पहेँलो रङले संकेत गरिएका क्षेत्रका बासिन्दालाई मौसमसम्बन्धी पछिल्ला सूचना लिएर दैनिक गतिविधि सञ्चालन गर्न महाशाखाले अनुरोध गरेको छ।

गण्डकी पश्चिममा बढी जोखिम

सोमबारको मौसम प्रणालीमा गण्डकी पश्चिमका पहाडी तथा तराई भूभाग तुलनात्मक रूपमा बढी जोखिममा देखिएका छन्।

महाशाखाका अनुसार गण्डकी प्रदेशसहित लुम्बिनी, कर्णाली र सुदूरपश्चिमका हिमाली तथा पहाडी क्षेत्रमा वर्षाको सम्भावना रहेको छ। यीमध्ये केही स्थानमा मेघगर्जन तथा चट्याङसहित मध्यमदेखि भारी वर्षा हुन सक्ने अनुमान गरिएको छ।

विशेषगरी पहाडी क्षेत्रमा छोटो समयमा ठूलो वर्षा हुँदा पहिरो जाने तथा नदी–खोलामा पानीको बहाव अचानक बढ्न सक्ने भएकाले जोखिमयुक्त क्षेत्रमा बसोबास गर्ने तथा यात्रा गर्ने नागरिकले थप सावधानी अपनाउनुपर्ने देखिन्छ।

दिउँसो देशभर बादल, चार प्रदेशमा धेरै स्थानमा वर्षा

मौसम महाशाखाका अनुसार सोमबार दिउँसो देशभर सामान्यतया बादल लाग्नेछ।

गण्डकी, लुम्बिनी, कर्णाली र सुदूरपश्चिम प्रदेशका हिमाली तथा पहाडी भूभागका धेरै स्थानमा मेघगर्जन/चट्याङसहित मध्यम वर्षा हुने सम्भावना छ।

त्यस्तै कोसी र बागमती प्रदेशका हिमाली तथा पहाडी भूभागका केही स्थानमा पनि मेघगर्जन र चट्याङसहित मध्यम वर्षा हुन सक्ने महाशाखाको पूर्वानुमान छ।

यसले पश्चिम नेपालका पहाडी क्षेत्रमा वर्षाको प्रभाव तुलनात्मक रूपमा बढी रहने संकेत गर्छ।

तराईमा पनि वर्षाको प्रभाव

वर्षाको प्रभाव पहाडी भूभागमा मात्र सीमित रहने छैन।

महाशाखाका अनुसार गण्डकी, लुम्बिनी र सुदूरपश्चिम प्रदेशका तराई भूभागका धेरै स्थानमा मेघगर्जन तथा चट्याङसहित मध्यम वर्षाको सम्भावना छ।

त्यस्तै मधेस प्रदेश तथा कोसी र बागमती प्रदेशका तराई भूभागका थोरै स्थानमा पनि मध्यम वर्षा हुन सक्नेछ।

तराईमा छोटो समयमा ठूलो पानी परेमा शहरी तथा ग्रामीण क्षेत्रमा डुबान, सडकमा पानी जम्ने र यातायात प्रभावित हुने जोखिम बढ्न सक्छ।

पहाडी र तराईका केही स्थानमा भारी वर्षाको सम्भावना

महाशाखाले गण्डकी, लुम्बिनी, कर्णाली र सुदूरपश्चिमका पहाडी भूभाग तथा लुम्बिनी र सुदूरपश्चिमका तराई भूभागका एक–दुई स्थानमा भारी वर्षा हुन सक्ने सम्भावना पनि औंल्याएको छ।

भारी वर्षा हुने स्थानमा पहिरो, भूक्षय तथा नदी–खोलामा पानीको बहाव बढ्न सक्ने भएकाले जोखिमयुक्त क्षेत्रमा विशेष सावधानी आवश्यक हुन्छ।

विशेषगरी पहाडी सडक हुँदै यात्रा गर्नेहरूलाई मौसमको अवस्था बुझेर मात्र यात्रा गर्न र जोखिमपूर्ण स्थानमा अनावश्यक रूपमा नरोकिन आग्रह गरिएको छ।

राति पनि वर्षा जारी रहने

सोमबार राति पनि देशभर सामान्यतया बादल लाग्ने पूर्वानुमान छ।

रातिको समयमा देशका हिमाली तथा पहाडी भूभागका केही स्थानमा मेघगर्जन/चट्याङसहित मध्यम वर्षा तथा हिमपात हुने सम्भावना रहेको महाशाखाले जनाएको छ।

गण्डकी, लुम्बिनी र सुदूरपश्चिम प्रदेशका तराई भूभागका केही स्थानमा तथा मधेस प्रदेश र कोसी तथा बागमती प्रदेशका तराई भूभागका थोरै स्थानमा पनि मेघगर्जन तथा चट्याङसहित मध्यम वर्षा हुन सक्नेछ।

यसकारण दिनमा मात्र नभई रातिको समयमा पनि बाढी तथा पहिरोको जोखिम भएका क्षेत्रमा सतर्कता आवश्यक देखिन्छ।

काठमाडौं उपत्यकामा पनि वर्षा

काठमाडौं उपत्यकामा सोमबार मौसम घाम–बादल हुने सम्भावनासँगै वर्षाको पनि जोखिम रहेको छ।

मौसम पूर्वानुमान महाशाखाका मौसमविद् डेभिड ढकालका अनुसार सोमबार दिउँसो काठमाडौं उपत्यकामा मध्यम वर्षा हुन सक्ने सम्भावना छ।

उनका अनुसार विशेषगरी साँझपख वर्षाको सम्भावना अझ बढी रहनेछ।

काठमाडौंमा छोटो समयमा मध्यमदेखि ठूलो पानी परेमा सडक तथा चोकहरूमा पानी जम्ने, यातायात प्रभावित हुने र कमजोर ढल निकास भएका क्षेत्रमा डुबानको समस्या देखिन सक्छ।

त्यसैले कार्यालय तथा विद्यालयबाट घर फर्कने समयमा मौसमको अवस्था हेर्नु उपयुक्त हुने देखिन्छ।

‘हल्का’, ‘मध्यम’ र ‘भारी’ वर्षा कसरी छुट्याइन्छ ?

मौसमविद्हरूले वर्षाको मात्रा मापन गर्न २४ घण्टामा परेको पानीको परिमाणलाई आधार मान्छन्।

१० मिलिमिटरभन्दा कम वर्षालाई हल्का वर्षा मानिन्छ।

त्यस्तै १० मिलिमिटरभन्दा बढी तर ५० मिलिमिटरभन्दा कम वर्षा भए मध्यम वर्षा भएको मानिन्छ।

५० मिलिमिटरभन्दा बढी तर १०० मिलिमिटरभन्दा कम वर्षा भए भारी वर्षा भनिन्छ।

त्यसैगरी १०० मिलिमिटरभन्दा बढी तर २०० मिलिमिटरभन्दा कम वर्षालाई धेरै भारी वर्षा र २०० मिलिमिटरभन्दा बढी वर्षालाई अति भारी वर्षा मानिन्छ।

वर्षाको मात्रा बढ्दै जाँदा विशेषगरी पहाडी क्षेत्रमा पहिरो तथा नदीमा बाढी आउने जोखिम पनि बढ्न सक्छ।

‘एक–दुई स्थान’ भनेको कति क्षेत्र ?

मौसम पूर्वानुमानमा प्रयोग हुने ‘एक–दुई स्थान’, ‘थोरै स्थान’, ‘केही स्थान’ र ‘धेरै स्थान’ जस्ता शब्दले पनि निश्चित भौगोलिक क्षेत्रलाई जनाउँछन्।

महाशाखाका अनुसार एक–दुई स्थानमा वर्षा भन्नाले करिब १० प्रतिशतभन्दा कम भूभागमा पानी पर्ने सम्भावना बुझिन्छ।

त्यस्तै १० देखि ३० प्रतिशत भूभागमा वर्षा हुने सम्भावना भए त्यसलाई ‘थोरै स्थान’ भनिन्छ।

३० देखि ५० प्रतिशत भूभागमा पानी पर्ने सम्भावना भए ‘केही स्थान’ र ५० देखि ८० प्रतिशत भूभागमा वर्षा हुने सम्भावना भए ‘धेरै स्थान’मा वर्षा हुने भनिन्छ।

त्यसैगरी ८० प्रतिशतभन्दा बढी भूभागमा वर्षा हुने अनुमान भए ‘अधिकांश स्थान’मा वर्षा हुने पूर्वानुमान गरिन्छ।

यसरी मौसम पूर्वानुमानमा प्रयोग भएका शब्दको अर्थ बुझ्दा नागरिकले आफ्नो क्षेत्रको वास्तविक जोखिमलाई अझ राम्रोसँग मूल्यांकन गर्न सक्छन्।

बाढी र पहिरोको जोखिममा विशेष सावधानी

सोमबार गण्डकी पश्चिमका पहाडी तथा तराई क्षेत्रमा सुन्तला चेतावनी जारी हुनु विशेष महत्वको विषय हो।

पहाडी क्षेत्रमा लगातार वा छोटो अवधिमा ठूलो वर्षा हुँदा कमजोर भिरालो जमिनमा पहिरो जान सक्छ। सडक किनार, नदी तथा खोल्सानजिकका बस्तीमा अचानक पानीको बहाव बढ्न सक्छ।

त्यस्तै तराई क्षेत्रमा भारी वर्षाले डुबान तथा नदीको जलस्तर बढ्ने जोखिम निम्त्याउन सक्छ।

त्यसैले जोखिमयुक्त क्षेत्रमा रहेका नागरिकले स्थानीय प्रशासन, मौसम पूर्वानुमान महाशाखा तथा अन्य आधिकारिक निकायबाट प्राप्त सूचना नियमित रूपमा हेर्नुपर्ने हुन्छ।

यात्रामा पनि सावधानी आवश्यक

वर्षाको समयमा पहाडी सडकमा यात्रा गर्दा विशेष सावधानी अपनाउनुपर्ने हुन्छ।

पहिरोको सम्भावना भएका सडकमा माथिबाट ढुंगा वा माटो खस्न सक्छ। कतिपय स्थानमा सडक अवरुद्ध हुने वा खोलामा पानीको बहाव बढ्ने सम्भावना रहन्छ।

त्यसैले वर्षा भइरहेको समयमा जोखिमयुक्त पहाडी सडकमा अनावश्यक यात्रा नगर्नु र यात्रा गर्नैपर्ने अवस्थामा स्थानीय अवस्था तथा सडकको जानकारी लिएर मात्र अघि बढ्नु सुरक्षित हुन्छ।

त्यस्तै नदी, खोला तथा बाढी प्रभावित क्षेत्र हुँदै यात्रा गर्दा पानीको बहाव बढेको अवस्थामा जोखिम मोलेर पार गर्न खोज्नु हुँदैन।

चट्याङको जोखिम पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण

महाशाखाले धेरै प्रदेशमा मेघगर्जन तथा चट्याङसहित वर्षाको सम्भावना औंल्याएको छ।

चट्याङका बेला खुला मैदान, अग्ला रुख, विद्युत् पोल तथा पानीको स्रोत नजिक बस्नु जोखिमपूर्ण हुन सक्छ।

वर्षासँगै चट्याङको आवाज सुनिन थालेमा सम्भव भएसम्म सुरक्षित भवनभित्र बस्नु र अनावश्यक रूपमा बाहिर ननिस्कनु सावधानीको महत्वपूर्ण उपाय हुन सक्छ।

मौसम सूचना नियमित हेर्न आग्रह

मौसम प्रणाली छोटो अवधिमै परिवर्तन हुन सक्ने भएकाले बिहानको पूर्वानुमान मात्र हेरेर दिनभरको गतिविधि तय गर्नु पर्याप्त नहुन सक्छ।

महाशाखाले समय–समयमा जारी गर्ने मौसम चेतावनी, बाढी पूर्वानुमान तथा स्थानीय प्रशासनबाट आउने सूचनालाई आधार बनाएर नागरिकले आफ्नो गतिविधि तय गर्नु आवश्यक हुन्छ।

विशेषगरी सुन्तला चेतावनी जारी भएका क्षेत्रमा रहेका नागरिकले बाढी, पहिरो तथा अन्य जोखिमका संकेत देखिएमा स्थानीय निकायले दिएको निर्देशन पालना गर्नुपर्ने हुन्छ।

सोमबारको मौसम पूर्वानुमानले देशभर बदली र वर्षाको सम्भावना देखाएको छ। गण्डकी, लुम्बिनी, कर्णाली र सुदूरपश्चिमका पहाडी तथा हिमाली क्षेत्रमा धेरै स्थानमा मध्यम वर्षा हुने सम्भावना छ भने केही स्थानमा भारी वर्षा पनि हुन सक्छ।

गण्डकी पश्चिमका पहाडी तथा तराई भूभागमा जारी गरिएको सुन्तला चेतावनीले बाढी तथा पहिरोको जोखिमलाई विशेष रूपमा संकेत गरेको छ।

काठमाडौं उपत्यकामा समेत दिउँसो मध्यम र साँझतिर वर्षाको सम्भावना रहेकाले दैनिक आवतजावत गर्नेहरूले मौसमको अवस्था ध्यान दिनुपर्नेछ।

मौसम महाशाखाको सन्देश स्पष्ट छ—जोखिमयुक्त क्षेत्रमा बसोबास गर्ने नागरिकले मौसमको पछिल्लो सूचना लिएर मात्र दैनिक गतिविधि अघि बढाउनुपर्छ।

मनसुनका बेला मौसम सामान्य देखिए पनि केही घण्टामै भारी वर्षा हुन सक्ने भएकाले पूर्वसूचना र सतर्कतालाई बेवास्ता नगर्नु नै सम्भावित जनधनको क्षति न्यूनीकरण गर्ने सबैभन्दा प्रभावकारी उपाय हो।

Originally published on abcnews.com.np.