काठमाडौँ । नेपालको विदेशी विनिमय सञ्चितिले नयाँ उचाइ कायम गरेको छ। नेपाल राष्ट्र बैंकका अनुसार २०८३ असार मसान्तसम्म कुल विदेशी विनिमय सञ्चिति ३८ खर्ब ९७ अर्ब ६७ करोड रुपैयाँ पुगेको छ, जुन मुलुकको २३ महिनाको वस्तु आयात धान्न पर्याप्त रहेको छ।

अघिल्लो वर्षको सोही अवधिमा कुल विदेशी विनिमय सञ्चिति २६ खर्ब ७७ अर्ब ६८ करोड रुपैयाँ रहेको थियो। एक वर्षको अवधिमा विदेशी विनिमय सञ्चिति ४५.६ प्रतिशतले वृद्धि भएको राष्ट्र बैंकले जनाएको छ।

अमेरिकी डलरमा समेत नेपालको विदेशी विनिमय सञ्चिति उल्लेख्य रूपमा बढेको छ। २०८२ असार मसान्तमा १९ अर्ब ५० करोड अमेरिकी डलर बराबर रहेको सञ्चिति २०८३ असार मसान्तसम्म आइपुग्दा २९.८ प्रतिशतले बढेर २५ अर्ब ३१ करोड अमेरिकी डलर पुगेको छ।

राष्ट्र बैंकमै ३४ खर्बभन्दा बढी सञ्चिति

विदेशी विनिमय सञ्चितिको सबैभन्दा ठूलो हिस्सा नेपाल राष्ट्र बैंकसँग रहेको छ।

२०८२ असार मसान्तमा राष्ट्र बैंकसँग रहेको विदेशी विनिमय सञ्चिति २४ खर्ब १४ अर्ब ६४ करोड रुपैयाँ रहेकामा एक वर्षपछि ४३.८ प्रतिशतले वृद्धि भएर ३४ खर्ब ७३ अर्ब १९ करोड रुपैयाँ पुगेको छ।

यस्तै, बैंक तथा वित्तीय संस्थासँग रहेको विदेशी विनिमय सञ्चिति पनि उल्लेख्य रूपमा बढेको छ। अघिल्लो वर्ष २ खर्ब ६३ अर्ब ४ करोड रुपैयाँ रहेको यस्तो सञ्चिति बढेर ४ खर्ब २४ अर्ब ४८ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। यो वृद्धि ६१.४ प्रतिशत बराबर हो।

भारतीय मुद्राको हिस्सा २२.३ प्रतिशत

राष्ट्र बैंकका अनुसार कुल विदेशी विनिमय सञ्चितिमा भारतीय मुद्राको हिस्सा २२.३ प्रतिशत रहेको छ।

नेपालको व्यापारिक संरचना, विशेषगरी भारतसँगको आयात–निर्यात र खुला सीमा व्यवस्थाका कारण भारतीय रुपैयाँ नेपालको विदेशी विनिमय सञ्चितिको महत्वपूर्ण हिस्सा रहँदै आएको छ।

२३ महिनाको वस्तु आयात धान्ने क्षमता

गत आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को आयातलाई आधार मान्दा नेपालसँग रहेको विदेशी विनिमय सञ्चितिले २३ महिनाको वस्तु आयात धान्न सक्ने राष्ट्र बैंकको तथ्यांकले देखाएको छ।

वस्तु र सेवाको आयातलाई संयुक्त रूपमा हेर्दा पनि सञ्चिति १९.६ महिनाको आयात धान्न पर्याप्त रहेको छ।

यो स्तरको सञ्चितिले नेपालको बाह्य क्षेत्र निकै बलियो अवस्थामा रहेको संकेत गर्छ। सामान्यतया विदेशी विनिमय सञ्चिति पर्याप्त हुनु भनेको आयात भुक्तानी, बाह्य दायित्व व्यवस्थापन तथा सम्भावित बाह्य आर्थिक दबाब सामना गर्ने मुलुकको क्षमता बलियो हुनु हो।

अर्थतन्त्रको आकारसँग तुलना गर्दा पनि सुधार

२०८३ असार मसान्तसम्म विदेशी विनिमय सञ्चितिको कुल गार्हस्थ उत्पादनसँगको अनुपात ६३.८ प्रतिशत पुगेको छ। अघिल्लो वर्ष यो अनुपात ४३.८ प्रतिशत थियो।

त्यसैगरी, कुल आयातसँगको अनुपात १६३.४ प्रतिशत पुगेको छ, जुन अघिल्लो वर्ष १२८.१ प्रतिशत थियो।

विस्तृत मुद्राप्रदायसँगको अनुपात पनि बढेर ४३.८ प्रतिशत पुगेको छ। २०८२ असार मसान्तमा यो अनुपात ३४.१ प्रतिशत रहेको थियो।

यसले नेपालको बाह्य वित्तीय स्थिति एक वर्षको अवधिमा थप सहज र बलियो बनेको संकेत गर्दछ।

खुद वैदेशिक सम्पत्तिमा पनि ठूलो वृद्धि

विदेशी विनिमय सञ्चिति वृद्धिसँगै नेपालको खुद वैदेशिक सम्पत्ति स्थिति पनि उल्लेख्य रूपमा सुधारिएको छ।

२०८३ असार मसान्तसम्म मुलुकको कुल वैदेशिक सम्पत्ति ४२ खर्ब ६२ अर्ब ८४ करोड रुपैयाँ पुगेको छ भने कुल वैदेशिक दायित्व २४ खर्ब ४६ अर्ब १० करोड रुपैयाँ रहेको छ।

यसअनुसार नेपालको खुद वैदेशिक सम्पत्ति १८ खर्ब १६ अर्ब ७४ करोड रुपैयाँले बचतमा रहेको छ।

अघिल्लो वर्ष यस्तो बचत केवल ७ खर्ब ७९ अर्ब ७७ करोड रुपैयाँ रहेको थियो। अर्थात् एक वर्षको अवधिमा नेपालको खुद वैदेशिक सम्पत्ति स्थिति उल्लेख्य रूपमा सुधारिएको देखिन्छ।

बलियो सञ्चिति, तर अर्थतन्त्रका चुनौती कायमै

विदेशी विनिमय सञ्चितिको तीव्र वृद्धिले नेपालको बाह्य क्षेत्र बलियो भएको स्पष्ट देखाए पनि अर्थतन्त्रका सबै समस्या समाधान भएको भने होइन।

विदेशी विनिमय सञ्चिति बढ्नु सकारात्मक संकेत भए पनि यसको दीर्घकालीन आधार कस्तो छ भन्ने प्रश्न महत्वपूर्ण हुन्छ। रेमिट्यान्स, पर्यटन, आयातमा आएको कमी तथा अन्य बाह्य आम्दानीका कारण सञ्चिति बढेको अवस्थामा त्यसलाई उत्पादन, निर्यात र रोजगारी विस्तारसँग जोड्न सकियो कि सकिएन भन्ने बहस आवश्यक छ।

नेपालसँग अहिले करिब ३९ खर्ब रुपैयाँ बराबरको विदेशी विनिमय सञ्चिति छ र यसले झन्डै दुई वर्षको वस्तु आयात धान्न सक्ने क्षमता बनाएको छ। अबको प्रमुख चुनौती भनेको यही बलियो बाह्य अवस्थालाई उत्पादनशील लगानी, औद्योगिक विस्तार, निर्यात वृद्धि र दीर्घकालीन आर्थिक रूपान्तरणमा कसरी उपयोग गर्ने भन्ने हुनेछ।

Originally published on abcnews.com.np.