देवीघाट (त्रिशूली)  । कहिल्यै चहलपहलले भरिने देवीघाट बजार अहिले बगरमा परिणत भएको छ।

त्रिशूली र तादी नदीको दोभानमा बसेको यो बजार धार्मिक तथा पर्यटकीय गन्तव्य मात्र थिएन, आसपासका बस्तीको व्यापारिक केन्द्र पनि थियो। करिब तीन सय घर रहेको बजारमा अहिले १०/१२ वटा घर मात्र बाँकी छन्। ती पनि बस्न सकिने अवस्थामा छैनन्।

भदौ १० गते आएको विनाशकारी हिमबाढीले घर, पसल, होटल, खेतबारी र वर्षौँको कमाइ सबै बगायो। जहाँ मानिसहरूका घर थिए, अहिले त्यहाँ बालुवा, ढुंगा र लेदो छ।

मृत्यु हुनेहरू गए। हराएकाहरूको अझै टुंगो छैन। तर बाँचेकाहरूका लागि पनि जीवन सहज छैन।

उनीहरूसँग अहिले एउटा मात्र कुरा बाँकी छ—सास।

‘किन बाँचिएछ भन्ने लागिरहन्छ’

देवीघाटका मानकाजी चित्रकार र उनकी श्रीमती ज्यान जोगाएर भाग्न सफल भए। तर जीवनभर जोडेको सम्पत्ति भने बचाउन सकेनन्।

पाँच आनामा बनेको घर र तीन रोपनी जग्गा अहिले बगर भएको छ। घरमा रहेको करिब १० तोला सुन पनि बाढीसँगै गयो।

स्कुलको कोठामा टोलाइरहेका मानकाजीका आँखामा घर गुमाउनुको पीडा मात्र थिएन, अबको जीवनको प्रश्न पनि थियो।

“जायजेथा गुमाएर बाँच्न साह्रै गाह्रो हुँदो रहेछ,” उनले भने, “डरले भागियो र बाँचियो तर सबै थोक गुमाएर घरवारविहीन भएर बाँच्नु पर्दा किन बाँचिएछ भन्ने मनमा लागिरहन्छ। केही पनि छैन, कसरी बाँच्ने?”

उमेरको उत्तरार्धमा उनीहरूले मागेर खानुपर्ने अवस्था आउला भन्ने कहिल्यै सोचेका थिएनन्।

“यति ठूलो बाढी आउला भनेर कसैले सोचेको थिएन, सबै सम्पत्ति गयो। यो बुढेसकालमा मागेर खानुपर्ने अवस्था आयो,” उनले भने।

अहिले राहत लिएर आउनेहरू धेरै छन्। चाउचाउ, चिउरा र अन्य सामग्री आउँछन्।

तर मानकाजीको आवश्यकता राहतभन्दा ठूलो छ।

“चाउचाउ र चिउरा लिएर आउने मान्छेको ओइरो छ। कहिलेसम्म दिने हुन् खोइ! राहतभन्दा पनि बसोबासको व्यवस्था भइदिए हुन्थ्यो।”

‘धन्न बाँचियो, तर घर छैन’

कान्छा चित्रकारको कथा पनि उस्तै छ।

बाढीको छालले उनका खुट्टा भेटाइसकेको थियो। उनी दौडिएर ज्यान जोगाउन सफल भए। परिवारका सदस्य पनि सुरक्षित रहे।

तर उनको दुईतले घर अहिले त्रिशूली नदीमुनि छ।

त्यो घर मात्र होइन, परिवार पाल्ने आधार पनि बाढीले लग्यो। उनको फार्ममा रहेका एक हजार कुखुरा सबै बगे।

“ज्यानको कपडाबाहेक अरू केही पनि जोगाउन सकिएन। धन्न बाँचियो। परिवार पनि बच्यो तर अब कसरी बाँच्ने त्यही पिरलो छ,” उनले भने।

कुखुरापालनबाट परिवार पाल्दै आएका कान्छाका लागि बाढीले घरसँगै रोजगारी पनि खोसेको छ।

अहिले उनको परिवार देवीघाटनजिकै पिपलटारस्थित चन्द्रज्योति माध्यमिक विद्यालयमा आश्रय लिएर बसेको छ। खाना र राहतको व्यवस्था त छ, तर भोलिको जीवन कहाँबाट सुरु गर्ने भन्ने प्रश्न अनुत्तरित छ।

सुनको पसल पनि बगर बन्यो

देवीघाट बजारमा कान्तिपुर सुनचाँदी पसल चलाउँदै आएका केदार सुनारले पनि बाढी आउनुअघि आफ्नो भविष्य यति छिट्टै बदलिन्छ भनेर कल्पना गरेका थिएनन्।

दुईतले घरमाथि अहिले बगर छ।

पसलमा काम गरिरहेका बेला बाढी आएको हल्ला सुनेपछि उनी डाँडातिर भागे। ज्यान जोगियो। परिवार पनि बच्यो।

तर पसलमा रहेको करिब २५ तोला सुन र घरसम्पत्ति सबै गयो।

“पाँच जनाको परिवार हो। बाँचेर पनि बाँचे जस्तो भएन। झन् पीर हुँदो रहेछ,” सुनारले भने।

अब उनको अगाडि अर्को प्रश्न छ—जाने कहाँ?

“त्यहाँ बस्न सक्ने अवस्था छैन, कहाँ जाने?”

बाढीले उनीहरूको जीवनमा मृत्यु ल्याएन, तर जीवनलाई नै अर्को किसिमको संकटमा धकेलिदियो।

१४ वर्षको छोरो खोज्दै बुबा

सबै पीडा घर र सम्पत्ति गुमाउनेहरूको मात्र छैन।

कतिपय परिवारका लागि बाढीपछि सबैभन्दा ठूलो प्रश्न अझै एउटै छ—हराएको आफन्त कहाँ छ?

ढुंगे बजारका राजेश तामाङका १४ वर्षीय छोरा पूर्ण तामाङ अझै भेटिएका छैनन्।

घरसम्पत्ति सबै बगिसकेको छ। तर राजेशको ध्यान सम्पत्तिमा छैन। बिहान उज्यालो हुनासाथ उनी खोलातिर पुग्छन्।

“१४ वर्षको छोरा हराएको अहिलेसम्म भेटिएको छैन। घरसम्पत्ति सबै बगायो। भेटिन्छ कि भनेर उज्यालो हुनासाथ खोलातिर जान्छौँ,” उनले भने।

शोकले उनकी श्रीमतीको अवस्था झनै कमजोर भएको छ।

“रुँदारुँदै श्रीमती बेहोस हुन्छ।”

खान भने पाइरहेका छन्। अहिले अरूकै घरमा आश्रय लिएका छन्। तर छोराको खोजीले उनीहरूको रात र दिन एउटै बनाइदिएको छ—पर्खाइ।

‘बुढेसकालको सहारा त्यही छोरो थियो’

नुवाकोट बेलकोटगढी–१२, मदानपुरका ५३ वर्षीय टङ्कबहादुर मगर पनि नेपाली सेनाको तालिम केन्द्र बट्टारमा नाम टिपाउने लाइनमा थिए।

उनका ३५ वर्षीय छोरा सुमन मगर गाडी चलाउने काम गर्थे। बाढीका बेला रसुवातर्फ जाँदै थिए।

त्यसपछि उनी सम्पर्कमा आएनन्।

छोरोको अवस्था थाहा पाउन नसकेका टङ्कबहादुरका लागि बुढेसकालको सहारा नै हराएको छ।

“छोरो गाडी लिएर रसुवा जाँदै थियो। ड्राइभर हो। मर्दो जिउँदो थाहा भएन,” उनी रुँदै भने।

त्यसपछि उनले एउटा यस्तो प्रश्न गरे, जसको उत्तर उनीसँग पनि छैन—

“बर्बाद भयो। बुढेसकालको सहारा जे भने पनि त्यही छोरो हो। अब कसले खान दिन्छ? कसरी बाँच्नु?”

सेनाको तालिम केन्द्रमा आशा र आँसुको लाइन

हराएका आफन्त खोजिदिन आग्रह गर्दै नेपाली सेनाको तालिम केन्द्र बट्टारमा मानिसहरूको लाइन घटेको छैन।

भित्तामा टाँसिएका नाम र फोटो हेर्नेको भीड उस्तै छ।

कोही फोटो हेरेर फर्किन्छन्। कोही नाम खोज्छन्। कोही सुरक्षाकर्मीलाई आफन्तको विवरण सुनाउँछन्।

प्रवेशद्वार वरिपरि रुवाबासी सुनिन्छ।

त्यहाँ आउने प्रत्येक परिवारको मनमा एउटै आशा हुन्छ—कतै मेरो मान्छे पनि जीवितै भेटिन्छ कि?

चण्डिका श्रेष्ठ ११ दिनपछि आफ्नै घरबाट जीवितै उद्धार भएको खबरले धेरै परिवारमा आशाको सानो झिल्को पनि जगाएको छ।

मृत्युको खबर सुन्न डराएका परिवारहरू अब खोजी अभियानतर्फ आँखा लगाइरहेका छन्।

८० प्रतिशतभन्दा बढी घरमा पूर्ण क्षति

विदुर नगरपालिकाका अनुसार देवीघाट र आसपासको ढुंगे बजार क्षेत्रमा ८० प्रतिशतभन्दा बढी घर तथा पसलमा पूर्ण क्षति पुगेको छ।

देवीघाटको अधिकांश भौतिक संरचना, होटल, रेस्टुरेन्ट र घरहरू अब बाँकी छैनन्।

भोटेकोशी बाढीबाट नगर क्षेत्रमा एक हजार २५३ भन्दा बढी घर नष्ट भएको नगरपालिकाले जनाएको छ।

विदुर नगरपालिकाकी उपप्रमुख प्रभा बोगटीका अनुसार अहिलेको अवस्था सामान्य विपद्भन्दा निकै गम्भीर छ।

“क्षतिको त कुनै सीमा नै छैन,” उनले भनिन्।

हराएकाको खोजी, उद्धार गरिएकालाई सुरक्षित स्थानमा राख्ने, खाना तथा राहत वितरण र घाइतेको उपचारजस्ता काम एकसाथ अघि बढिरहेको उनले बताइन्।

तर अब अर्को ठूलो चुनौती थपिएको छ—पूरै बस्ती कहाँ सार्ने?

“वेत्रावती, ढुंगे, देवीघाटलगायतका बस्ती नै सार्नुपर्ने अवस्था छ। थाहा छैन कहाँ सार्नुपर्ने हो?” बोगटीले भनिन्।

राहतले आज बचाउँछ, घरले भोलि

बाढीपछि राहत आएको छ। खाना छ। अस्थायी आश्रय छ। उपचार भइरहेको छ।

तर देवीघाटका बासिन्दाको समस्या त्यतिमै सकिँदैन।

उनीहरूले गुमाएको केवल घर होइन—घरभित्रको इतिहास, पसलभित्रको पुँजी, खेतबारीको भविष्य र वर्षौँको मेहनत हो।

कान्छा चित्रकारका लागि कुखुराको फार्म परिवारको आयस्रोत थियो। केदार सुनारका लागि पसल जीवनभरको व्यवसाय। मानकाजीका लागि घर र जग्गा बुढेसकालको सहारा।

अब ती सबै ठाउँमा बाढीको लेदो छ।

देवीघाटका बासिन्दा अहिले राहतको लाइनमा छन्, तर उनीहरूको वास्तविक आवश्यकता राहतभन्दा पर छ—सुरक्षित बसोबास, रोजगारी र फेरि शून्यबाट जीवन सुरु गर्ने आधार।

बाँचेकाहरूको अर्को लडाइँ

भोटेकोशीको बाढीले मृत्यु र बेपत्ताको संख्या मात्र छोडेन। यसले बाँचेकाहरूलाई पनि एउटा कठिन प्रश्न दिएर गएको छ—

‘अब कसरी बाँच्ने?’

मानकाजीको प्रश्न यही हो।

कान्छाको चिन्ता यही हो।

केदारको प्रश्न पनि यही हो।

राजेशको पर्खाइमा यही प्रश्न मिसिएको छ।

टङ्कबहादुरको आँसुमा पनि यही प्रश्न छ।

उनीहरू बाँच्न सफल भए। तर उनीहरूको पुरानो जीवन बाँचेन।

देवीघाटमा अब नदी मात्र बगेको छैन। बाढीले बगाएको जीवन फर्काउने अर्को ठूलो यात्रा सुरु भएको छ।

र त्यो यात्रामा यहाँका मानिसलाई राहतको पोकोभन्दा धेरै ठूलो कुरा चाहिएको छ—फेरि उभिन सक्ने एउटा सुरक्षित ठाउँ र भविष्यप्रतिको भरोसा।

Originally published on abcnews.com.np.