काठमाडौं – नेपाल सरकारका मुख्यसचिव सुमनराज अर्याल औपचारिक रूपमा अवकाशमा गएसँगै आयोजित बिदाइ समारोहले निजामती प्रशासनभित्र सम्मान, मर्यादा र राजनीतिक नेतृत्वको भूमिकाबारे नयाँ बहस सुरु भएको छ।

शुक्रबारदेखि अवकाशमा गएका अर्याललाई त्यसअघि सिंहदरबारमा आयोजित एक समारोहबीच बिदाइ गरिएको थियो। तर, कार्यक्रममा प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाह वा मन्त्रिपरिषद्का कुनै सदस्य पनि उपस्थित नभएपछि निजामती कर्मचारीहरूबीच यसलाई लिएर विभिन्न टिप्पणी हुन थालेका छन्।

विगतका अभ्यासअनुसार मुख्यसचिवको बिदाइ समारोहमा सकेसम्म प्रधानमन्त्री स्वयं सहभागी हुने वा प्रधानमन्त्रीको अनुपस्थितिमा सम्बन्धित मन्त्रीले सरकारको प्रतिनिधित्व गर्ने परम्परा रहेको निजामती प्रशासनका अधिकारीहरू बताउँछन्। यसपटक भने राजनीतिक नेतृत्वको अनुपस्थितिले कर्मचारी वृत्तमा मिश्रित प्रतिक्रिया देखिएको छ।

एक सचिवले नाम उल्लेख नगर्ने सर्तमा भने, “मुख्यसचिव सरकारको प्रशासनिक नेतृत्व गर्ने सर्वोच्च कर्मचारी हुन्। उहाँको बिदाइमा राजनीतिक नेतृत्वको उपस्थिति हुनु संस्थागत सम्मानका दृष्टिले महत्त्वपूर्ण मानिन्छ।”

समारोहमा मन्त्रीका लागि राखिएको आसन खाली रहेको दृश्य सार्वजनिक भएपछि सामाजिक सञ्जालमा पनि व्यापक चर्चा भएको छ। कार्यक्रममा सम्मानपत्र कसले हस्तान्तरण गर्‍यो, राजनीतिक नेतृत्वको प्रतिनिधित्व कसले गर्‍यो र त्यस्तो व्यवस्था किन गरियो भन्ने विषयमा विभिन्न प्रश्न उठाइएका छन्।

निजामती प्रशासनका केही अधिकारीहरूका अनुसार राज्यले आफ्ना कर्मचारीप्रति देखाउने सम्मान केवल औपचारिक भाषणबाट होइन, व्यवहार र सहभागिताबाट पनि प्रकट हुन्छ। त्यसैले मुख्यसचिवजस्तो उच्च पदस्थ कर्मचारीको बिदाइमा राजनीतिक नेतृत्वको अनुपस्थिति आफैंमा अर्थपूर्ण सन्देशका रूपमा हेरिएको उनीहरूको भनाइ छ।

यद्यपि, सरकारले प्रधानमन्त्री वा मन्त्रीको अनुपस्थितिको कारणबारे औपचारिक प्रतिक्रिया दिएको छैन।

प्रशासनिक क्षेत्रका जानकारहरूका अनुसार निजामती सेवामा कार्यरत कर्मचारीहरूको मनोबल, संस्थागत मर्यादा र राज्यप्रतिको विश्वास बलियो बनाउन यस्ता औपचारिक कार्यक्रमहरूमा राजनीतिक र प्रशासनिक नेतृत्वबीचको समन्वय तथा उपस्थितिलाई विशेष महत्त्वका साथ हेरिन्छ।

मुख्यसचिव अर्यालको बिदाइ समारोहलाई लिएर उठेका प्रश्नहरूले अब भविष्यमा यस्ता कार्यक्रमहरूको स्वरूप, सरकारी प्रोटोकल र संस्थागत सम्मानका अभ्यासबारे थप छलफल हुने संकेत देखिएको छ।