पश्चिम नवलपरासी । नारायणी नदीको कटानले सुस्ता गाउँपालिका–५ धसिन थालेपछि स्थानीयले माटो भरेर बनाएको अस्थायी बाँधमा भारतीय सीमा सुरक्षा बल (एसएसबी) को ‘बुल्डोजर’ आइपुग्यो । तर यसपालि स्थानीयले लाठीभाटा उठाएर प्रतिकार गरे । आज दिउँसो सादा पोसाकमा आएका भारतीय सुरक्षाकर्मीले करिब एक सय मिटर लामो बाँध भत्काउन थालेपछि केही बेर तनाव चुलियो, अहिले स्थिति सामान्य छ ।
‘बाढी रोक्ने बाँध’ कि ‘सीमा विवाद’ ?
सुस्ता बचाऊ अभियानका प्रवक्ता रवीन्द्र जयसवालका अनुसार, नारायणी नदीको बाढी पस्न थालेपछि तटबन्ध नभएको स्थानमा स्थानीयले माटो भरेर अस्थायी बाँध निर्माण गरेका थिए । ‘उक्त बाँध विवादित क्षेत्रमा निर्माण भएको’ भन्दै भारतीय पक्षले नेपाली भूमिमै प्रवेश गरेर भत्काउन थालेपछि स्थानीयले प्रतिकार गरेका हुन् ।
तर प्रमुख जिल्ला अधिकारी दीपकराज नेपालले यसलाई ‘सामान्य विवाद’ भन्दै बुझाउनुभएको छ— ‘नेपाल–भारत सीमावर्ती क्षेत्रनजिक माटो भरेर स्थानीयले अस्थायी बाँध निर्माण गर्न थालेका कारण भारतीय सुरक्षा निकाय बुझ्न आउँदा सामान्य विवाद भएको हो ।’
१३२ मिटर तटबन्धको ‘अधूरो सपना’
यो विवाद एकाएक आएको होइन । सङ्घीय सरकारले नारायणी नदीको तटबन्ध दुई खण्डमा विभाजन गरेर निर्माणको प्रयास गरेको थियो । तर नदी किनारको पूर्वी खण्डमा भारतले तटबन्ध निर्माणमा रोक लगाएको थियो । १३२ मिटर लामो तटबन्ध बनाउन एक करोड ४० लाख रुपैयाँमा ठेक्का सम्झौता भएर काम सुरु गर्न लाग्दा भारतीय सुरक्षा निकायले अवरोध गरेपछि गत जेठ २९ गते तनाव भएको थियो । त्यसपछि उक्त ठेक्का कार्यान्वयन हुन सकेन ।
अहिले भारतले तटबन्ध निर्माण रोकेकै स्थानमा बाढी पस्न थालेपछि स्थानीयले आफैँ अस्थायी बाँध बनाएका थिए । तर त्यसलाई पनि ‘सीमा मिचिएको’ भन्दै भारतीय पक्षले भत्काउन खोज्यो ।
‘सिमल’ कि ‘कदम’ ? सीमाको अनन्त जुहारी
सुस्तामा कुनै सीमा स्तम्भ छैन । यसैले सीमाको विषयमा विवाद लामो समयदेखि चलिआएको छ । विगतमा दुवै देशको सीमावर्ती क्षेत्रका सुरक्षा निकायबीच सिमलको रुखलाई सीमाना मान्ने सहमति भएको थियो । तर पछिल्लो समय भारतीय पक्षले सिमलको रुखभन्दा वरै रहेको कदमको रुखलाई सीमा मान्दै आएको छ । सोही क्षेत्रबाट सुस्ता गाउँमा बाढी पस्ने जोखिम बढेको स्थानीयको गुनासो छ ।
अब के हुन्छ ?
प्रमुख जिल्ला अधिकारी नेपालले भोलि स्थानीय र सुरक्षा निकायबीच आपसी छलफलबाट समस्या समाधान गर्ने बताउनुभएको छ । तर सुस्ता बचाऊ अभियानको प्रश्न छ— जबसम्म सीमास्तम्भ रहँदैन र भारतले आफूअनुकूल ‘कदम’ वा ‘सिमल’ छानिरहन्छ, तबसम्म नारायणीको बाढी रोक्ने कसरी ?
अहिले स्थिति सामान्य भए पनि सुस्ताको ‘सिमल–कदम’ विवादले फेरि एकपटक नेपाल–भारत सीमा समस्याको गहिराइ देखाएको छ ।
Originally published on abcnews.com.np.
प्रतिक्रिया दिनुहोस्