वीरगन्ज । पर्साको वीरगन्जबाट स्रोत नखुलेको ५२ लाख ५० हजार रुपैयाँ नगदसहित चार जना पक्राउ परेपछि ठूलो परिमाणमा नगद रकमको अवैध परिचालनबारे प्रश्न उठेको छ। प्रहरीले विशेष सूचनाका आधारमा वीरगन्ज महानगरपालिका–१० आदर्शनगरबाट दुईवटा मोटरसाइकलमा सवार चार जनालाई उक्त रकमसहित पक्राउ गरेको हो।

जिल्ला प्रहरी कार्यालय पर्साका अनुसार सोमबार राति खटिएको प्रहरी टोलीले प्रदेश २–०३–००३ प ७२१५ र ना ५७ प ५१८२ नम्बरका मोटरसाइकलमा सवार व्यक्तिहरूबाट नगद बरामद गरेको हो।

पक्राउ पर्नेमा भारतको बिहारस्थित सीतामढीका २६ वर्षीय सुरज कर्ण, पर्साका २५ वर्षीय राहुल गुप्ता, बाराका ३२ वर्षीय उपेन्द्र साह र २६ वर्षीय सागरकुमार सर्राफ छन्।

प्रहरीका अनुसार बरामद रकमको स्रोत खुल्न सकेको छैन। त्यसैले रकमको उत्पत्ति, स्वामित्व र प्रयोजनबारे अनुसन्धान अघि बढाइएको छ।

५२ लाख ५० हजार रुपैयाँ नगद बरामद हुनु आफैँमा गम्भीर घटना भए पनि यसबाट मात्रै रकम अवैध हो भन्ने निष्कर्ष निकाल्न मिल्दैन। अनुसन्धानले रकमको वैध वा अवैध स्रोत पुष्टि गर्नुपर्ने हुन्छ।

मुख्य प्रश्न अब रकम कहाँबाट आयो, कसको स्वामित्वमा थियो, किन नगदकै रूपमा बोकेर हिँडियो र कहाँ पुर्‍याउन लागिएको थियो? भन्ने हो।

यदि रकम कुनै वैध व्यापारिक कारोबारसँग सम्बन्धित हो भने त्यसको कागजात, कारोबारको विवरण र स्रोत प्रमाणित हुनुपर्नेछ। तर अवैध गतिविधिबाट रकम आएको पुष्टि भएमा त्यससँग जोडिएको ठूलो वित्तीय सञ्जालसम्म अनुसन्धान विस्तार गर्नुपर्ने हुन्छ।

वीरगन्ज भारतसँग जोडिएको प्रमुख व्यापारिक तथा सीमावर्ती सहर हो। यस्तो क्षेत्रमा वैध व्यापारसँगै अवैध आर्थिक गतिविधि नियन्त्रण गर्नु सुरक्षा निकायका लागि चुनौतीपूर्ण रहँदै आएको छ।

अवैध व्यापार, कर छली, तस्करी, हुन्डी वा अन्य गैरकानुनी कारोबारबाट प्राप्त रकमलाई औपचारिक वित्तीय प्रणालीभन्दा बाहिर राख्ने र आवश्यकता पर्दा नगदका रूपमा परिचालन गर्ने जोखिम रहन्छ।

यद्यपि, पक्राउ परेका व्यक्तिहरूले बोकेको रकम यिनैमध्ये कुनै गतिविधिबाट आएको हो भन्ने पुष्टि अनुसन्धानबाट हुन बाँकी छ।

पैसाको पछाडिको सञ्जाल खोज्नुपर्ने चुनौती

ठूलो रकम नगदमा बरामद भएपछि अनुसन्धान रकम बरामद गर्ने र व्यक्तिलाई पक्राउ गर्ने तहमा मात्र सीमित हुनु हुँदैन। रकमको वास्तविक मालिक, संकलनकर्ता, ढुवानीकर्ता, प्राप्तकर्ता र अन्तिम लाभग्राही को पहिचान गर्नु महत्वपूर्ण हुन्छ।

यदि रकम अवैध कारोबारसँग जोडिएको देखिएमा एक व्यक्तिले मात्र यस्तो रकम परिचालन गरेको हुन आवश्यक छैन। रकम संकलन, ढुवानी, भुक्तानी, लगानी तथा सम्पत्ति खरिदसम्म विभिन्न व्यक्तिको संलग्नता हुन सक्छ।

त्यसैले प्रहरीले पक्राउ परेका व्यक्तिको मोबाइल सम्पर्क, वित्तीय कारोबार, बैंक खाता, विगतका कारोबार तथा सम्भावित सहयोगीहरूको समेत अनुसन्धान गर्नुपर्ने हुन्छ।

अवैध रकमलाई प्रत्यक्ष रूपमा बैंक खातामा जम्मा गर्दा निगरानीमा पर्ने सम्भावना भएकाले अपराधमा संलग्न समूहले अरू व्यक्तिको खाता प्रयोग गर्ने, रकमलाई स–साना हिस्सामा विभाजन गर्ने वा वैध व्यापारिक कारोबारको आवरण दिने प्रयास गर्न सक्छन्।

त्यसैले ठूलो रकम नगदमा बरामद भएको घटनाको अनुसन्धान गर्दा नगदको स्रोतसँगै त्यससँग सम्बन्धित बैंकिङ कारोबार, रेमिट्यान्स, व्यापारिक लेनदेन, सहकारी, जग्गा–जमिन तथा अन्य सम्पत्ति खरिद समेत जाँच गर्नुपर्ने देखिन्छ।

यदि रकमको स्रोत अवैध पुष्टि भयो भने त्यसको अनुसन्धान प्रहरीको दायरामा मात्र सीमित नराखी सम्पत्ति शुद्धीकरण अनुसन्धान, कर प्रशासन तथा वित्तीय सूचना प्रणालीसँग सम्बन्धित निकायबीच समन्वय आवश्यक हुन्छ।

विशेषगरी रकमको स्रोत र अन्तिम गन्तव्य पहिचान गर्न वित्तीय कारोबारको विश्लेषण महत्वपूर्ण हुन सक्छ। यसबाट नगद बोकेर हिँड्ने व्यक्तिभन्दा माथि रहेको सम्भावित वित्तीय सञ्जालसम्म पुग्न अनुसन्धानलाई सहयोग मिल्न सक्छ।

‘पैसा कहाँबाट आयो र कहाँ गयो?’

वीरगन्जमा बरामद भएको ५२ लाख ५० हजार रुपैयाँको वास्तविक स्रोत अनुसन्धानपछि मात्रै स्पष्ट हुनेछ। त्यसैले अहिले नै उक्त रकम अवैध कारोबारबाटै आएको निष्कर्ष निकाल्नु उचित हुँदैन।

तर स्रोत नखुलेको ठूलो रकमसहित व्यक्ति पक्राउ पर्ने घटनाले नेपालको वित्तीय प्रणालीमा एउटा महत्वपूर्ण प्रश्न भने पुनः उठाएको छ—पैसा कहाँबाट आयो र कहाँ गयो?

अवैध सम्पत्ति नियन्त्रणको प्रभावकारिता केवल कति रकम बरामद भयो र कति व्यक्ति पक्राउ परे भन्ने तथ्यांकले निर्धारण गर्दैन। त्यसको वास्तविक मापन रकमको स्रोत, परिचालनको माध्यम, सञ्जाल र अन्तिम लाभग्राहीसम्म पुगेर कानुनी कारबाही गर्न सकियो कि सकिएन भन्नेमा निर्भर हुन्छ।

त्यसैले वीरगन्जको यो घटनालाई पनि नगद बरामद र पक्राउमा सीमित नराखी रकमको सम्पूर्ण वित्तीय यात्राको अनुसन्धानसम्म पुर्‍याउनु महत्वपूर्ण हुनेछ।

Originally published on abcnews.com.np.