लन्डन । बेलायतको राष्ट्रिय मौसम कार्यालयले यस वर्ष विकसित भइरहेको एल निनो एक शताब्दीभन्दा बढी समययताकै शक्तिशाली हुन सक्ने चेतावनी दिएको छ। उष्णकटिबन्धीय प्रशान्त महासागरको सतही तापक्रम असामान्य रूपमा बढ्दै गएपछि यसको प्रभाव विश्वका विभिन्न क्षेत्रमा वर्षा, तापक्रम, आँधीबेहरी, खडेरी तथा खाद्य उत्पादनसम्म फैलिन सक्ने अनुमान गरिएको छ।

मौसमविद्हरूका अनुसार एल निनो केवल समुद्रको तापक्रम बढ्ने प्राकृतिक घटना मात्र होइन, यसले विश्वव्यापी मौसम प्रणालीलाई नै प्रभावित गर्न सक्छ। हावाको बहाव, वायुमण्डलीय चाप र वर्षाको ढाँचामा परिवर्तन ल्याउने एल निनोका कारण कतै असाधारण वर्षा र बाढी आउन सक्छ भने कतिपय क्षेत्रमा लामो तथा गम्भीर खडेरीको जोखिम बढ्न सक्छ।

मौसम कार्यालयका अनुसार उष्णकटिबन्धीय पूर्वी प्रशान्त महासागरको समुद्री सतहको तापक्रम दीर्घकालीन औसतभन्दा कम्तीमा ०.५ डिग्री सेल्सियसमाथि पुगेपछि एल निनोको अवस्था घोषणा गरिन्छ। तर यस वर्ष समुद्री सतहको तापक्रममा देखिएको वृद्धि सामान्यभन्दा निकै बढी रहेको बताइएको छ।

‘अभूतपूर्व’ स्तरको एल निनोको संकेत

मौसम कार्यालयका दीर्घकालीन पूर्वानुमान प्रमुख एडम स्काइफका अनुसार यस वर्ष प्रशान्त महासागरको तापक्रम असामान्यता तीन डिग्री सेल्सियसभन्दा माथि पुग्न सक्ने सम्भावना छ।

उनका अनुसार यस्तो तीव्र स्तरको एल निनोको संकेत अत्यन्तै असाधारण हो। उनले यसलाई सम्भावित रूपमा ‘अभूतपूर्व घटना’ का रूपमा वर्णन गरेका छन्।

जलवायु निगरानी गर्ने क्लाइमेट ब्रिङ्क ड्यासबोर्डका अनुसार सम्बन्धित समुद्री क्षेत्रमा तापक्रम हाल ३० वर्षको औसतभन्दा करिब २.६ डिग्री सेल्सियसमाथि पुगेको छ।

यस्तो अवस्था कायम रहेमा एल निनोको प्रभाव दक्षिण अमेरिका, पश्चिमी प्रशान्त क्षेत्र तथा अन्य संवेदनशील भूभागमा गम्भीर रूपमा देखिन सक्ने अनुमान गरिएको छ। केही क्षेत्रमा अत्यधिक वर्षा र बाढीको जोखिम बढ्न सक्छ भने अन्य क्षेत्रमा लामो समयसम्म खडेरी पर्ने सम्भावना छ।

खाद्य उत्पादन र मूल्यमा दबाब

मौसमविद्हरूले एल निनोको प्रभाव केवल मौसममा मात्र सीमित नहुने चेतावनी दिएका छन्। यसको प्रत्यक्ष असर कृषि उत्पादन, खाद्य आपूर्ति र अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा समेत पर्न सक्छ।

एडम स्काइफका अनुसार असामान्य खडेरी, अत्यधिक वर्षा तथा तापक्रम वृद्धिका कारण कृषि उत्पादनमा गिरावट आउन सक्छ। प्रमुख खाद्यान्न उत्पादन गर्ने क्षेत्रमा मौसम प्रतिकूल बनेमा विश्वव्यापी खाद्य आपूर्तिमा दबाब पर्ने र खाद्यान्नको मूल्य बढ्न सक्ने सम्भावना रहन्छ।

यसले विशेषगरी मौसममा निर्भर कृषि प्रणाली भएका गरिब तथा विकासोन्मुख देशहरूलाई बढी प्रभावित पार्न सक्छ। उत्पादन घट्ने, पानीको अभाव हुने र खाद्यान्नको मूल्य बढ्ने अवस्था सिर्जना भएमा खाद्य सुरक्षासम्बन्धी चुनौती थप गम्भीर बन्न सक्ने विज्ञहरूको चिन्ता छ।

बेलायतमा बढी वर्षा र आँधीबेहरीको सम्भावना

एल निनोको प्रभाव सबै क्षेत्रमा समान हुँदैन। भौगोलिक अवस्थाअनुसार कतै सुख्खा बढ्न सक्छ भने कतै वर्षा असामान्य रूपमा बढ्न सक्छ।

बेलायतमा भने नोभेम्बरतिर सामान्यभन्दा बढी वर्षा र आँधीबेहरीको सम्भावना रहेको मौसम कार्यालयले जनाएको छ। लगातार वर्षा र प्रतिकूल मौसमका कारण बाढी तथा अन्य प्राकृतिक जोखिम बढ्न सक्ने अनुमान गरिएको छ।

मौसमको यस्तो असामान्य परिवर्तनले यातायात, ऊर्जा आपूर्ति, कृषि तथा दैनिक जनजीवनमा समेत प्रभाव पार्न सक्नेछ।

विश्वको तापक्रम अझ बढ्ने चिन्ता

एल निनोको अर्को महत्वपूर्ण प्रभाव विश्वव्यापी औसत तापक्रममा देखिन सक्छ। प्रशान्त महासागरमा जम्मा भएको अतिरिक्त ताप वायुमण्डलमा सर्दा विश्वको औसत तापक्रम अस्थायी रूपमा अझ माथि जान सक्छ।

यसले पहिले नै तीव्र बन्दै गएको जलवायु परिवर्तनको प्रभावलाई थप गम्भीर बनाउन सक्ने चिन्ता व्यक्त गरिएको छ। उच्च तापक्रमका कारण हिमनदी तथा ध्रुवीय क्षेत्रको बरफ पग्लने प्रक्रिया तीव्र हुन सक्छ भने गर्मीको लहर, डढेलो र पानीको अभावजस्ता समस्या पनि बढ्न सक्छन्।

विज्ञहरूका अनुसार एल निनो प्राकृतिक जलवायु चक्रको हिस्सा भए पनि मानव गतिविधिबाट बढिरहेको विश्वव्यापी तापक्रमसँग यसको संयोजन हुँदा परिणाम अझ गम्भीर हुन सक्छ।

यस वर्ष विकसित भइरहेको एल निनो साँच्चिकै अनुमानअनुसार अत्यन्त शक्तिशाली बनेमा विश्वका विभिन्न देशले असामान्य मौसम, कृषि संकट, खाद्य मूल्यवृद्धि, खडेरी र बाढीजस्ता चुनौतीका लागि समयमै तयारी गर्नुपर्ने देखिएको छ।

अर्थात्, प्रशान्त महासागरको सतहमा बढिरहेको केही डिग्री तापक्रम केवल समुद्रसम्म सीमित रहने घटना होइन—यसको प्रभाव विश्वभरका खेतबारी, खाद्य बजार, नदी–नाला र लाखौँ मानिसको दैनिक जीवनसम्म पुग्न सक्छ।

Originally published on abcnews.com.np.