काठमाडौं । काठमाडौं उपत्यकामा रात्रिकालीन सार्वजनिक यातायात सेवा विस्तार गर्न अन्तरनगर यातायात सञ्जाल विकास गरिने भएको छ।

काठमाडौं महानगरपालिकाकी कार्यवाहक प्रमुख सुनिता डंगोलले उपत्यकाका स्थानीय तहको सहभागिता सुनिश्चित गर्दै रात्रिकालीन यातायातलाई दीर्घकालीन र दिगो प्रणालीका रूपमा विकास गर्ने तयारी भइरहेको बताएकी छन्।

काठमाडौं महानगरपालिकाले साझा यातायातसँगको सहकार्यमा २०८३ वैशाख १ गतेदेखि सञ्चालन गरेको रात्रिकालीन यातायात सेवाको प्रभाव तथा विस्तारसम्बन्धी अध्ययन समितिले बुझाएको प्रतिवेदनको सार सार्वजनिक गर्दै डंगोलले यस्तो बताएकी हुन्।

तीन महिनामा ६६ हजारभन्दा बढी यात्रु

ट्राफिक विज्ञ सल्लाहकार जगतमान श्रेष्ठको संयोजकत्वमा गठित कार्यदलले रात्रिकालीन यातायात सेवाको तीन महिनाको परीक्षण अवधिको समीक्षा गरेको थियो।

प्रतिवेदनअनुसार वैशाखदेखि असारसम्म ६६ हजार ९५२ यात्रुले रात्रिकालीन बस सेवा प्रयोग गरेका छन्।

एउटा बसले दैनिक औसत १४२ यात्रु बोक्ने गरेको र प्रतिदिन करिब ३ हजार १३४ रुपैयाँ आम्दानी हुने गरेको अध्ययनले देखाएको छ। तर एउटा बसको दैनिक सञ्चालन लागत भने ४ हजार ८१४ रुपैयाँ रहेको छ।

यसअनुसार एउटा बसबाट दैनिक औसत १ हजार ६९० रुपैयाँ घाटा, अर्थात् सञ्चालन लागतको करिब ३५ प्रतिशत बराबरको घाटा भइरहेको प्रतिवेदनले औँल्याएको छ।

राति ८ देखि ९ बजेसम्म यात्रुको बढी चाप

अध्ययनले राति ८ बजेदेखि ९ बजेसम्म रात्रिकालीन बसमा सबैभन्दा बढी यात्रुको चाप रहने देखाएको छ।

यो समयमा कार्यालयबाट ढिलो फर्कने कर्मचारी, श्रमिक तथा दैनिक ज्यालादारीमा काम गर्ने मजदुरहरूको संख्या बढी रहेको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ।

रुटअनुसार हेर्दा थानकोट–एयरपोर्ट रुटमा ५१.५५ प्रतिशत र बूढानीलकण्ठ–लगनखेल रुटमा ४८.४५ प्रतिशत यात्रु भार देखिएको छ।

रात्रिकालीन सेवा प्रयोग गर्ने यात्रुमध्ये ४७ प्रतिशतले पाँच किलोमिटरभित्रको छोटो दूरी, ३२ प्रतिशतले मध्यम दूरी र २१ प्रतिशतले लामो दूरीको यात्रा गर्ने गरेका छन्।

हाल छोटो दूरीको भाडा २० रुपैयाँ, मध्यम दूरीको २५ रुपैयाँ र लामो दूरीको ३० रुपैयाँ कायम छ।

सातबाट २८ बस पुर्‍याउने प्रस्ताव

हाल सातवटा विद्युतीय बसमार्फत नागढुंगा–एयरपोर्ट र लगनखेल–बूढानीलकण्ठ रुटमा रात्रिकालीन सेवा सञ्चालन भइरहेको छ।

कार्यदलले सेवा विस्तार गर्दै बसको संख्या २८ पुर्‍याउन सिफारिस गरेको छ।

प्रस्तावित नयाँ रुटमा गोदावरी–बूढानीलकण्ठ, चक्रपथमा दोहोरो सेवा, जगाती–ठमेल र कीर्तिपुर–नेपाल वायुसेवासम्म रहेका छन्।

यी रुटमार्फत उपत्यकाका प्रमुख अस्पताल, व्यावसायिक केन्द्र तथा प्रमुख नाकालाई जोड्ने योजना छ।

सेवा दिगो बनाउन तीन विकल्प

रात्रिकालीन यातायातलाई आर्थिक रूपमा दिगो बनाउन कार्यदलले तीनवटा विकल्प अघि सारेको छ।

पहिलो विकल्पका रूपमा हालको भाडामा १२ रुपैयाँ थप गरी ‘रात्रिकालीन प्रिमियम रेट’ लागू गर्न सुझाव दिइएको छ। रातिको समयमा कर्मचारीको अतिरिक्त भत्ता तथा प्राविधिक खर्च बढी हुने भएकाले यस्तो व्यवस्था आवश्यक रहेको प्रतिवेदनको निष्कर्ष छ।

दोस्रो विकल्पमा भाइबिलिटी ग्याप फन्डिङ मोडल प्रस्ताव गरिएको छ। यसअनुसार सेवाबाट हुने कुल घाटाको ५० प्रतिशत आठवटा नगरपालिकाले समान रूपमा व्यहोर्ने र बाँकी ५० प्रतिशत नगरपालिकाको आकार, जनघनत्व तथा सञ्चालन दूरीका आधारमा बाँडफाँट गर्ने प्रस्ताव छ।

तेस्रो विकल्पका रूपमा बसको वास्तविक अवस्थिति र समयतालिका हेर्न सकिने प्रविधि विकास गर्ने तथा यात्रुमा विश्वास र भरोसा बढाउने कार्यक्रममार्फत अतिरिक्त स्रोत जुटाउने सुझाव दिइएको छ।

महिला, ज्येष्ठ नागरिक र पर्यटकको सुरक्षामा जोड

प्रतिवेदनले रात्रिकालीन सार्वजनिक यातायातमा महिला, ज्येष्ठ नागरिक र पर्यटकको सुरक्षालाई उच्च प्राथमिकता दिनुपर्ने उल्लेख गरेको छ।

यसका लागि बसभित्र सीसीटीभी क्यामेरा, जीपीएस ट्रयाकिङ तथा ‘डेडिकेटेड’ बस स्टपको व्यवस्था गर्न सुझाव दिइएको छ।

आठ नगरपालिकाको सहभागितामा अन्तरनगर सञ्जाल

रात्रिकालीन यातायात विस्तारमा काठमाडौंसहित ललितपुर, बूढानीलकण्ठ, चन्द्रागिरि, सूर्यविनायक, मध्यपुर थिमि, गोदावरी र कीर्तिपुरनगरपालिकालाई सहभागी गराउने प्रस्ताव छ।

स्थानीय तहबीचको सक्रिय सहकार्यमा सेवा विस्तार गर्न सके उपत्यकाको रात्रिकालीन अर्थतन्त्र चलायमान हुनुका साथै निजी सवारीसाधनमाथिको निर्भरता घटाउन सकिने प्रतिवेदनले औँल्याएको छ।

संघीय राजधानीको सार्वजनिक यातायातलाई व्यवस्थित गर्न **‘सहरी क्षेत्र सार्वजनिक यातायात प्राधिकरण’**मार्फत नियमन र सुशासन कायम गर्न सकिने पनि प्रतिवेदनमा उल्लेख छ।

यसरी प्रारम्भिक तीन महिनाको परीक्षणबाट प्राप्त अनुभवका आधारमा रात्रिकालीन यातायातलाई सातवटा बस र दुई रुटमा सीमित नराखी उपत्यकाका आठ स्थानीय तह जोड्ने अन्तरनगर सार्वजनिक यातायात सञ्जालका रूपमा विस्तार गर्ने तयारी अघि बढेको छ।

यसको अझ बढी आकर्षक फ्रन्टपेज हेडलाइन हुन सक्छ: “काठमाडौं अब राति पनि चल्नेछ : ७ बाट २८ बस, ४ नयाँ रुट थपिँदै”।

Originally published on abcnews.com.np.