वासिङ्टन/तेहरान/तेलअभिव — डोनाल्ड ट्रम्पले इरानमाथि “विशाल र जारी” सैन्य आक्रमण सुरु भएको घोषणा गर्दै तेहरानको सत्तापरिवर्तनका लागि इरानी जनतालाई आह्वान गरेपछि मध्यपूर्व पुनः व्यापक युद्धतर्फ धकेलिएको छ। अमेरिकासँगैइजरायलले पनि हमलामा सहभागिता जनाएको पुष्टि गरेको छ।

इरानको राजधानी तेहरान मा शनिबार बिहानै शक्तिशाली विस्फोटहरू सुन्निए, आकाशमा बाक्लो धुवाँ देखियो र मानिसहरू बंकर तथा सुरक्षित स्थानतर्फ भागेका दृश्यहरू सार्वजनिक भए। प्रत्यक्षदर्शीका अनुसार राष्ट्रपति भवन रहेको क्षेत्रमा समेत प्रहार भएको देखिएको छ।

ट्रम्पको सन्देश: “सरकार फेर्न अबको अवसर”

ट्रम्पले सामाजिक सञ्जालमार्फत सार्वजनिक आठ मिनेट लामो भिडियोमा भने, “यो अभियान इरानी शासनबाट उत्पन्न आसन्न खतरालाई अन्त्य गर्नका लागि हो।” उनले इरानको क्षेप्यास्त्र उद्योग ध्वस्त पार्ने, नौसैनिक शक्ति समाप्त गर्ने र परमाणु कार्यक्रम पूर्ण रूपमा नष्ट गर्ने लक्ष्य रहेको दाबी गरे।

उनले इरानी जनतालाई प्रत्यक्ष सन्देश दिँदै भने, “सैन्य अभियान समाप्त भएपछि सरकार तपाईंहरूको हुनेछ। यो सम्भवतः पुस्तौँपछि आएको अवसर हो।”

अमेरिकी रक्षा मन्त्रालयले यस अभियानलाई “अपरेशन एपिक फ्युरी” नाम दिएको जनाएको छ। प्रारम्भिक चरणमा दर्जनौँ हवाई आक्रमण गरिएका छन्, जसमा मध्यपूर्वस्थित अमेरिकी आधार शिविर र विमानवाहक जहाजहरूबाट उडेका लडाकु विमान प्रयोग गरिएको बताइएको छ।

इजरायलको भूमिका र क्षेत्रीय प्रभाव

बेन्जामिन नेतान्याहू ले अमेरिकी कारबाहीमा इजरायलको सहभागिता पुष्टि गर्दै यसले “इरानी जनतालाई आफ्नो भविष्य आफैँ निर्धारण गर्ने अवस्था सिर्जना गर्न सक्छ” भने।

इजरायलतर्फ इरानले बहुविध ब्यालिस्टिक मिसाइल प्रहार गरेको दाबी गरिएको छ। देशभर साइरन बजेको र सर्वसाधारणलाई भूमिगत शरणस्थलमा जान निर्देशन दिइएको थियो। Haifa र Tel Aviv लगायतका सहरमा नागरिकहरू बंकरमा जम्मा भएको दृश्य देखिएको छ।

इरानको जवाफ: “कडा प्रतिशोध”

इरानको सर्वोच्च राष्ट्रिय सुरक्षा परिषद्ले विज्ञप्ति जारी गर्दै “कायर आक्रमणको कडा र निर्णायक जवाफ” दिने चेतावनी दिएको छ। इरानी क्रान्तिकारी गार्ड कोरले इजरायलमाथि ड्रोन र मिसाइल आक्रमण सुरु गरेको जनाएको छ।

इरानी सञ्चारमाध्यमका अनुसार खाडी क्षेत्रमा रहेका अमेरिकी सैन्य अड्डाहरू—कतार, संयुक्त अरब इमिरेट्स र बहराइनस्थित ठेगानाहरू—लक्षित गरिएको छ। केही स्थानमा मिसाइल अवरोध गरिएको दाबी गरिएको छ।

इन्टरनेट निगरानी समूहहरूले इरानभित्र इन्टरनेट पहुँच सामान्य स्तरको करिब ४ प्रतिशतमा झरेको जनाएका छन्, जसले सञ्चार अवरुद्ध भएको संकेत गर्छ।

लक्ष्य के–के?

अमेरिकी अधिकारीहरूका अनुसार प्रारम्भिक निशाना इरानका सैन्य संरचना, क्षेप्यास्त्र भण्डार र सम्भावित परमाणु सम्बन्धित स्थलहरू हुन्। गत वर्ष जुनमा अमेरिका–इरानबीच १२ दिने युद्ध हुँदा तीनवटा परमाणु केन्द्रमा प्रहार गरिएको थियो, तर त्यसबेला कार्यक्रम पूर्ण रूपमा ध्वस्त नभएको विश्लेषण सार्वजनिक भएको थियो।

यसपटक आक्रमणको दायरा अझ व्यापक हुने संकेत दिइएको छ। अमेरिकी सेनाले मध्यपूर्वमा ठूलो मात्रामा सैनिक र युद्धपोत परिचालन गरिसकेको थियो।

तेहरानमा त्रास र अन्योल

स्थानीय बासिन्दाहरूका अनुसार विद्यालयहरू बन्द गरिएका छन्, सरकारी कार्यालयहरू आधा क्षमतामा सञ्चालन हुने भनिएको छ। इन्धन स्टेसनबाहिर लाम लागेका छन् भने केही क्षेत्रमा राजधानी छोड्ने प्रयासमा सवारीसाधनको भीड देखिएको छ।

धुवाँले ढाकिएको आकाश, साइरनको आवाज र बंकरतर्फ दौडिरहेका मानिसहरूको दृश्यले शहर त्रासमा रहेको देखिन्छ।

कूटनीतिक असफलतापछि युद्ध

गत बिहीबार मात्र अमेरिकी र इरानी अधिकारीहरूबीच परमाणु कार्यक्रमबारे अन्तिम प्रयासका रूपमा वार्ता भएको थियो, तर कुनै सहमति हुन सकेन। त्यसयता ट्रम्पले बारम्बार आक्रमणको चेतावनी दिँदै आएका थिए।

विश्लेषकहरूका अनुसार यो संघर्ष छिट्टै क्षेत्रीय युद्धमा रूपान्तरित हुन सक्ने जोखिम उच्च छ। इरान समर्थित सशस्त्र समूहहरू, विशेषगरी इराक र लेबनानमा सक्रिय मिलिसियाहरू, पनि संघर्षमा तानिन सक्ने सम्भावना छ।

विश्वको प्रतिक्रिया

युरोपेली राष्ट्रहरूले संयम अपनाउन आग्रह गरेका छन्। बेलायतले प्रत्यक्ष सहभागिता नगरेको जनाएको छ तर मध्यपूर्वमा आफ्नो सुरक्षा क्षमता सुदृढ गरेको बताएको छ।

संयुक्त राष्ट्रसंघ सुरक्षा परिषद्मा आपत्कालीन बैठकको माग गरिएको छ।

सम्भावित परिणाम

• खाडी क्षेत्रमा अमेरिकी सैनिक र दूतावासहरू जोखिममा
• इरानद्वारा जलडमरूमध्य अवरुद्ध गर्ने सम्भावना
• विश्व तेल बजारमा तीव्र उतारचढाव
• व्यापक मानवीय संकट र शरणार्थी समस्या

मध्यपूर्व फेरि एक निर्णायक मोडमा पुगेको छ। ट्रम्प प्रशासनले यसलाई “सुरक्षा सुनिश्चित गर्ने आवश्यक कदम” भने पनि, इरानले यसलाई “खुला आक्रमण”को रूपमा लिएको छ। अबको केही दिन र हप्ता क्षेत्रीय र विश्व राजनीतिका लागि अत्यन्त निर्णायक हुने देखिन्छ।