एआईले पुनर्जीवित गर्‍यो हत्या गरिएका युवाको आवाज, न्यायालयदेखि विश्व नै स्तब्ध

एबीसी न्यूजडेस्क : अमेरिकाको एरिजोना राज्यस्थित एउटा अदालतमा केही क्षणका लागि समय नै रोकिएझैँ भयो। न्यायाधीश, सरकारी वकिल, प्रतिवादी, पीडित परिवार र दर्शकदीर्घामा बसेका मानिसहरू सबैको ध्यान अदालतको ठूलो पर्दातर्फ केन्द्रित थियो। त्यसपछि एउटा परिचित अनुहार देखा पर्‍यो—त्यो अनुहार थियो चार वर्षअघि गोली हानी मारिएका क्रिस्टोफर (क्रिस) पेल्कीको।

तर समस्या के थियो भने पेल्की जीवित थिएनन्।

सन् २०२१ मा रोड–रेज (सडक विवाद) का क्रममा गोली हानी हत्या गरिएका पेल्कीलाई उनको परिवारले कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) को मद्दतले डिजिटल रूपमा पुनर्जीवित गरेको थियो। त्यसपछि उनी आफ्नै हत्यारालाई अदालतमा सम्बोधन गरिरहेका थिए। यो दृश्यले अमेरिकी न्याय प्रणाली मात्र होइन, विश्वभर एआई र न्यायबीचको सम्बन्धबारे गम्भीर बहस सुरु गराएको छ।

“मलाई गोली हान्ने व्यक्तिलाई भन्न चाहन्छु…”

अदालतमा प्रदर्शन गरिएको भिडियोको सुरुवातमै डिजिटल पेल्कीले आफू वास्तविक व्यक्ति नभई एआईद्वारा पुनर्निर्माण गरिएको संस्करण भएको स्पष्ट पारे।

त्यसपछि उनले आफ्नो हत्यारा गाब्रिएल होर्कासिटासलाई सम्बोधन गर्दै भने—

“हामी त्यस्तो परिस्थितिमा भेटिनुपरेकोमा दुःख लाग्छ। अर्को जीवनमा सायद हामी साथी हुन सक्थ्यौं।”

अझ अचम्म त के थियो भने उनले आफ्नो हत्याराप्रति घृणा होइन, क्षमाको भावना व्यक्त गरे।

“म क्षमामा विश्वास गर्छु। भगवानमा विश्वास गर्छु, जसले क्षमा गर्नुहुन्छ।”

अदालतमा उपस्थित धेरै मानिसहरू भावुक बनेका थिए। कतिपयले आँसु समेत झारेको अमेरिकी सञ्चारमाध्यमहरूले जनाएका छन्।

चार वर्षअघि भएको थियो हत्या

क्रिस्टोफर पेल्की अमेरिकी सेनाका पूर्व सैनिक थिए। नोभेम्बर २०२१ मा एरिजोनाको च्यान्डलर क्षेत्रमा ट्राफिक विवादका क्रममा उनको हत्या भएको थियो।

अदालती अभिलेखअनुसार ट्राफिक सिग्नलमा रोकिएका बेला अर्को चालकसँग विवाद भएपछि पेल्की आफ्नो गाडीबाट बाहिर निस्किएका थिए। त्यसपछि गाब्रिएल होर्कासिटासले उनीमाथि गोली चलाएका थिए। घटनास्थलमै उनको मृत्यु भएको थियो।

लामो कानुनी प्रक्रियापछि होर्कासिटास दोषी ठहर भए र सन् २०२५ मा सजाय निर्धारणको सुनुवाइ चलिरहेको थियो। (The

जब दिदीले भाइलाई ‘फर्काइन्’

सजाय निर्धारणअघि पेल्कीकी दिदी स्टेसी वेल्सले एउटा प्रश्न आफूलाई बारम्बार सोधिरहेकी थिइन्—”यदि क्रिस आफैँ यहाँ भएको भए के भन्थे ?”

त्यही प्रश्नको उत्तर खोज्दै उनले एआईको सहारा लिइन्।

परिवारले पेल्कीका पुराना भिडियो, आवाजका रेकर्डिङ, फोटो र व्यक्तिगत सामग्री संकलन गर्‍यो। त्यसपछि एआई उपकरण प्रयोग गरेर उनको अनुहार चलायमान बनाइयो, आवाज पुनःनिर्माण गरियो र बोलिरहेको जस्तो देखिने भिडियो तयार गरियो।

भिडियोमा प्रयोग भएका शब्दहरू भने एआईले लेखेको होइन। पेल्कीकी दिदीले आफ्ना भाइको स्वभाव, विश्वास र जीवनदर्शनका आधारमा आफैँ लेखेकी थिइन्।

न्यायाधीश पनि प्रभावित

अदालतका न्यायाधीश टड ल्याङले भिडियो हेरेपछि खुलेर प्रशंसा गरे।

उनले अदालतमै आफूलाई उक्त प्रस्तुति मन परेको बताए। न्यायाधीशका अनुसार भिडियोमा व्यक्त गरिएको क्षमा र मानवताको भावना अत्यन्त प्रभावकारी थियो।

अन्ततः होर्कासिटासलाई १० वर्ष ६ महिनाको जेल सजाय सुनाइयो, जुन अभियोजन पक्षले माग गरेको भन्दा बढी थियो। (The

विश्वभर सुरु भयो नयाँ बहस

यो घटना अदालतमा एआईको प्रयोगको इतिहासमा सम्भवतः पहिलो उदाहरण मानिएको छ। तर यसले प्रशंसासँगै गम्भीर प्रश्नहरू पनि जन्माएको छ।

कानुनविद्हरू भन्छन्—यदि मृत व्यक्तिको अनुहार र आवाज डिजिटल रूपमा पुनर्निर्माण गर्न सकिन्छ भने भविष्यमा कसैले उनीहरूले कहिल्यै नबोलेका कुरा पनि उनीहरूको मुखबाट बोलाउन सक्छ।

समर्थकहरू भने पीडितको आवाज सुन्ने नयाँ माध्यमका रूपमा यसलाई हेर्छन्। उनीहरूका अनुसार एआईले मृत व्यक्तिको सम्झना र व्यक्तित्वलाई न्याय प्रक्रियामा जीवित राख्न सक्छ।

तर आलोचकहरूको प्रश्न फरक छ—यदि यस्तो भिडियोले न्यायाधीशलाई अत्यधिक भावुक बनायो भने न्याय प्रक्रिया निष्पक्ष रहन्छ कि रहँदैन ?

भविष्यको अदालत कस्तो होला ?

विशेषज्ञहरूका अनुसार यो केवल सुरुवात मात्र हुन सक्छ।

भोलिका दिनमा एआईको प्रयोग पीडितको बयान, दुर्घटनाको पुनर्निर्माण, ऐतिहासिक घटनाको दृश्यांकन र बीमा विवाद समाधानसम्म फैलिन सक्ने अनुमान गरिएको छ।

तर त्यसअघि विश्वभरका अदालतहरूले एउटा कठिन प्रश्नको उत्तर खोज्नुपर्नेछ—कानुनले एआईलाई कति विश्वास गर्ने ?

किनकि एरिजोनाको एउटा अदालतमा मृत व्यक्तिले बोलेको त्यो दिनले एउटा नयाँ युगको ढोका खोलेको छ—जहाँ मृत्युले पनि आवाज रोक्न सक्दैन, यदि कृत्रिम बुद्धिमत्ता साथमा छ भने।