विश्वभरबाट उच्चस्तरीय प्रतिनिधिमण्डल

काठमाडौं (एबीसी नेपाल) — इरानका पूर्व सर्वोच्च नेता आयातोल्लाह अली खामेनीको अन्त्येष्टिका लागि राजधानी तेहरानमा अभूतपूर्व सुरक्षा व्यवस्था र विशाल जनसहभागिताको तयारी गरिएको छ। इरानी अधिकारीहरूका अनुसार अन्त्येष्टिमा एक करोडभन्दा बढी शोकाकुल नागरिक तथा १०० भन्दा बढी देशका प्रतिनिधिमण्डल सहभागी हुने अपेक्षा गरिएको छ।

खामेनी अमेरिकी–इजरायली युद्धको प्रारम्भिक चरणमा आफ्ना परिवारका सदस्यहरूसहित मारिएका थिए। त्यसयता इरानभर साताव्यापी राष्ट्रिय शोक मनाइँदै आएको छ भने शनिबार तेहरानमा हुने अन्तिम श्रद्धाञ्जली कार्यक्रमलाई हालसम्मकै सबैभन्दा ठूलो राज्य समारोहका रूपमा हेरिएको छ।

ग्रान्ड मोसल्लाबाहिर रातैदेखि लाम

राजधानी तेहरानस्थित ग्रान्ड मोसल्ला धार्मिक परिसर बाहिर शुक्रबार रातिदेखि नै सयौं नागरिकको लाम लागेको अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरूले जनाएका छन्। स्थानीय समयअनुसार बिहान ६ बजे सर्वसाधारणका लागि परिसर खोलिने भएपछि हजारौं मानिस अन्तिम श्रद्धाञ्जली दिन प्रतीक्षारत रहेका छन्।

श्रद्धाञ्जली दिन लाममा उभिएकी स्थानीय बासिन्दा सोमाय्ये हमेदीले भनिन्,

“हामी आफ्ना नेतालाई अन्तिम बिदाइ दिन आएका हौं। त्यसैले यति लामो समय कुर्नुपरे पनि हामीलाई कुनै कठिनाइ भएको छैन।”

विश्वभरबाट उच्चस्तरीय प्रतिनिधिमण्डल

इरानी विदेश मन्त्रालयका अनुसार एशिया, अफ्रिका, मध्यपूर्व, ल्याटिन अमेरिका तथा केही युरोपेली राष्ट्रसहित १०० भन्दा बढी देशका सरकारी प्रतिनिधि, मन्त्री, सांसद, धार्मिक अगुवा र कूटनीतिक टोलीहरू अन्त्येष्टिमा सहभागी हुने कार्यक्रम रहेको छ।

यस समारोहलाई इरानले राष्ट्रिय एकताको प्रदर्शन तथा अन्तर्राष्ट्रिय समर्थन देखाउने अवसरका रूपमा समेत प्रस्तुत गरिरहेको विश्लेषकहरूको भनाइ छ।

युद्धविरामपछि पनि तनाव कायम

गत महिना अमेरिका, इरान र इजरायलबीच अस्थायी युद्धविराम भएको भए पनि तनाव पूर्ण रूपमा समाप्त भएको छैन।

विशेषगरी हर्मुज जलडमरूमध्य क्षेत्रमा अमेरिका र इरानबीच अझै पनि सीमित सैन्य आक्रमण र प्रतिआक्रमण जारी रहेको बताइएको छ। विश्वको ऊर्जा आपूर्तिका लागि अत्यन्त महत्वपूर्ण मानिने यस जलमार्गमा जहाजहरूको आवागमन विस्तारै सामान्य बन्दै गएको भए पनि अवस्था अझै संवेदनशील रहेको समुद्री यातायात अनुगमन संस्था क्प्लेर (Kpler) ले जनाएको छ।

क्प्लेरका अनुसार जुलाई २ मा ३८ वटा जहाजले हर्मुज जलडमरूमध्य पार गरेका थिए, जुन अघिल्लो दिनको तुलनामा केही कम भए पनि व्यापारिक गतिविधि विस्तारै पुनःस्थापित हुँदै गएको संकेत हो। यद्यपि राजनीतिक अनिश्चितता, सुरक्षा जोखिम तथा मार्ग सञ्चालनसम्बन्धी विवादका कारण स्थिति अझै नाजुक रहेको प्रतिवेदनमा उल्लेख गरिएको छ।

लेबनानमा इजरायली आक्रमण जारी

यसैबीच इजरायली सेनाले दक्षिणी लेबनानका विभिन्न क्षेत्रमा पुनः हवाई आक्रमण गरेको जनाएको छ। इजरायलले ती आक्रमणहरू हेजबोल्लाहका पूर्वाधार र लडाकुहरूलाई लक्षित गरेको दाबी गरेको छ।

तर लेबनानको स्वास्थ्य मन्त्रालयका अनुसार मार्च २ यता भएका इजरायली आक्रमणमा ४,३०१ जनाको मृत्यु भएको छ भने १२,१९९ जना घाइतेभएका छन्।

गत महिना लेबनान र इजरायलबीच द्वन्द्व अन्त्य गर्ने प्रारम्भिक सहमति भएको भए पनि छिटफुट सैन्य कारबाही भने रोकिएको छैन।

पश्चिमी किनारामा पनि हिंसा

अधिकृत प्यालेस्टिनी पश्चिमी किनाराका टुबास, हेब्रोन, बेथलेहेम र रामल्लाह आसपासका क्षेत्रमा इजरायली बसोबासकर्ताहरू (सेटलर) ले प्यालेस्टिनी किसान र मानवअधिकारकर्मीमाथि आक्रमण गरेका समाचार आएका छन्।

प्रत्यक्षदर्शीका अनुसार बसोबासकर्ताहरूले मरिचको धुलो (पेपर स्प्रे), ढुंगा प्रहार तथा धम्की प्रयोग गर्दै किसानहरूलाई आफ्नै कृषि भूमिमा प्रवेश गर्न रोकेका थिए।

गाजामा मानवअधिकार उल्लंघनप्रति संयुक्त राष्ट्रसंघको चिन्ता

संयुक्त राष्ट्रसंघको मानवअधिकार कार्यालयले गाजामा इजरायलसँग सहकार्य गरेको आरोप लागेका एक प्यालेस्टिनी नागरिकको अदालतबाहिर हत्या (Extrajudicial Execution) भएको भन्दै गम्भीर चिन्ता व्यक्त गरेको छ।

संयुक्त राष्ट्रसंघका अनुसार आफूलाई “रेजिस्टेन्स सेक्युरिटी” भन्ने समूहले जुलाई १ मा ती व्यक्तिको हत्या गरेको हो। उक्त कार्यालयले गाजामा हिरासतमा यातना, गैरकानुनी हत्या तथा मानवअधिकार उल्लंघनका घटनाको स्वतन्त्र अनुसन्धान गरी दोषीलाई कारबाही गर्न आग्रह गरेको छ।

मध्यपूर्वको शक्ति सन्तुलनमा नयाँ मोड

अली खामेनीको निधनपछि इरानको नेतृत्व संरचना, क्षेत्रीय शक्ति सन्तुलन तथा अमेरिका–इजरायल–इरान सम्बन्ध नयाँ चरणमा प्रवेश गरेको विश्लेषण भइरहेका छन्।

तेहरानमा हुने विशाल अन्त्येष्टि समारोहलाई केवल धार्मिक वा राष्ट्रिय कार्यक्रमका रूपमा मात्र नभई, इरानको राजनीतिक सन्देश, राष्ट्रिय एकता र अन्तर्राष्ट्रिय कूटनीतिक प्रदर्शनका रूपमा समेत हेरिएको छ।

मध्यपूर्वमा जारी अस्थिरता, हर्मुज जलडमरूमध्यको सुरक्षा, लेबनान र गाजाको द्वन्द्व तथा पश्चिमी किनारामा बढ्दो हिंसाका बीच हुने यो समारोहले आगामी दिनमा क्षेत्रीय राजनीतिमा महत्वपूर्ण प्रभाव पार्न सक्ने विश्लेषकहरूको आकलन छ।