काठमाडौं । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले टर्कीको अंकारामा आयोजित ३६औँ नाटो शिखर सम्मेलन (७–८ जुलाई २०२६) मा आफ्ना सहयोगी राष्ट्रहरूमाथि गम्भीर आक्रोश पोख्दै विश्व राजनीतिमा नयाँ तरङ्ग पैदा गरिदिएका छन्। सम्मेलनका क्रममा ट्रम्पले इरानसँगको युद्धविराम समाप्त भएको घोषणा मात्र गरेनन्, सैन्य रणनीतिमा असहयोग गरेको भन्दै नाटो सदस्य राष्ट्र स्पेनसँगको सम्पूर्ण व्यापार नै रोक्ने ठाडो आदेश समेत दिए।

१. इरान: “युद्धविराम समाप्त भयो, उनीहरू ‘फोहोर’ (Scum) हुन्”

स्ट्रेट अफ हर्मुज (Strait of Hormuz) मा इरानद्वारा तीनवटा व्यावसायिक जहाजहरूमाथि आक्रमण भएपछि अमेरिकाले इरानका ८० भन्दा बढी स्थानमा बमबारी गरिसकेको छ। नाटोका नयाँ महासचिव मार्क रुटसँगको भेटमा ट्रम्पले स्पष्ट शब्दमा भने:

“मेरो विचारमा इरानसँगको युद्धविराम अब सकियो। म अब उनीहरूसँग कुनै सम्झौता गर्न चाहन्न। उनीहरू फोहोर (Scum) हुन्। उनीहरूलाई निकृष्ट र हिंस्रक मानिसहरूले नेतृत्व गरिरहेका छन्। यदि उनीहरूसँग परमाणु हतियार हुन्थ्यो भने उनीहरूले त्यसको प्रयोग गरिसक्थे।”

ट्रम्पले अमेरिकी विमान ‘एयर फोर्स वान’ माथि इरानको खतरा रहेको र आफू उनीहरूको हत्या सूचीको पहिलो नम्बरमा रहेको दाबी समेत गरे। यद्यपि, उनले अमेरिकी वार्ताकारहरूले अझै पनि संवादको ढोका भने खुल्ला राख्न चाहेको उल्लेख गरे।

२. स्पेन: “काम नलाग्ने साझेदार,” व्यापारिक नाकाबन्दीको चेतावनी

यस पटक ट्रम्पको सबैभन्दा ठूलो निशानामा नाटोको सहयोगी राष्ट्र स्पेन पर्‍यो। स्पेनले नाटोको नयाँ सैन्य खर्च लक्ष्य (जीडीपीको ५ प्रतिशत पुर्‍याउने प्रस्ताव) लाई अस्वीकार गरेको थियो। साथै, इरान विरुद्धको युद्धमा अमेरिकालाई आफ्नो हवाई क्षेत्र (Airspace) र सैन्य अखडा प्रयोग गर्न दिन समेत मानेको थिएन।

यसबाट आक्रोशित ट्रम्पले नाटो बैठककै बीचमा आफ्ना वित्त मन्त्री (Treasury Secretary) स्कट बेसेन्टलाई निर्देशन दिँदै स्पेनसँगको सम्पूर्ण व्यापार तत्काल रोक्न आदेश दिए। ट्रम्पले भने:

“स्पेन एउटा काम नलाग्ने र भयानक साझेदार (Terrible Partner) हो। हामी अब स्पेनसँग कुनै पनि व्यापारिक कारोबार गर्न चाहँदैनौँ।”

यद्यपि, युरोपेली युनियन (EU) को नियम अनुसार व्यापारिक सम्झौता सिङ्गो ब्लक (Bloc) सँग मात्र हुने भएकाले ट्रम्पको यो एकल निर्णयले ठूलो कानुनी र कूटनीतिक जटिलता निम्त्याउने देखिएको छ।

३. नाटो बजेट र ‘ग्रीनल्याण्ड’ को पुराना एजेन्डा ब्युँतियो

ट्रम्पले नाटोका सदस्य राष्ट्रहरूले अमेरिकाको भर परेर आफ्नो सुरक्षा खर्च नगरेको भन्दै लामो समयदेखि गर्दै आएको आलोचनालाई पुनः दोहोर्‍याए। उनले अमेरिकाले रक्षा बजेटमा झन्डै ९९९ अर्ब डलर खर्च गर्दा अन्य ठूला युरोपेली देशहरूले निकै कम योगदान गरेको चार्ट नै सार्वजनिक गरे। यही आक्रोशका बीच उनले डेनमार्कको अधिनमा रहेको ‘ग्रीनल्याण्ड’ टापु अमेरिकाले खरिद गर्ने आफ्नो पुरानो र विवादित दाबीलाई समेत समिटमा पुनः ब्युँताएका छन्।

४. कम्युनिष्ट विचारधारा विरुद्ध कडा आक्रामक रणनीति

नाटो समिटको सन्दर्भ र यसको ठीक अघि (जुलाई ४ को अमेरिकी स्वतन्त्रता दिवसका कार्यक्रमहरूमा) ट्रम्पले साम्यवाद र कम्युनिष्ट विचारधारा विरुद्ध आफ्नो अभिव्यक्तिलाई निकै तीव्र पारेका छन्।

आगामी नोभेम्बरमा हुन गइरहेको अमेरिकी मध्यावधि निर्वाचन (Midterm Elections) लाई लक्षित गर्दै ट्रम्प र उनको टोलीले ‘कम्युनिज्मको खतरा’ लाई मुख्य राजनीतिक एजेन्डा बनाएका छन्। उनले अमेरिकी राजनीति, शैक्षिक संस्था र विश्व मञ्चमा ‘वामपन्थी र कम्युनिष्ट विचार’ ले प्रजातन्त्रलाई कमजोर बनाउँदै लगेको भन्दै यसका विरुद्ध अमेरिकाले आन्तरिक र बाह्य रूपमा कडा नीति लिने चेतावनी दिएका छन्।

भद्रगोलपछि ‘एकता’ को दाबी

सुरुवाती सत्रहरूमा सहयोगी देशहरूलाई धम्क्याउने र व्यापार रोक्ने चेतावनी दिएर नाटो समिटमा खैलाबैला मच्चाएका ट्रम्पले, सम्मेलनको अन्त्यतिर भने आफ्नो शैली बदलेका थिए। उनले पत्रकार सम्मेलनमा यु-टर्न लिँदै समिटमा ‘थुप्रै माया र ठूलो एकता’ (A lot of unity) कायम भएको दाबी गरे। तर, उनले इरान र स्पेनका विरुद्ध चालेका आक्रामक कदमले विश्व बजारमा कच्चा तेलको मूल्य दुई हप्ताकै उच्च बिन्दुमा पुगेको छ भने पश्चिमी देशहरूको सैन्य गठबन्धनमा गम्भीर संशय पैदा गरिदिएको छ।x