हर्मुज जलसन्धि केन्द्रमा राखेर अमेरिका–इरान तनाव चर्कियो, खाडी क्षेत्रमा रहेका अमेरिकी सैन्य अड्डामा इरानको प्रत्याक्रमण

काठमाडौं। अमेरिका र इरानबीच केही दिनदेखि कायम रहेको अस्थायी युद्धविराम अब लगभग समाप्त भएको संकेत देखिएको छ। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प ले इरानसँग भएको समझदारी “समाप्त भइसकेको” घोषणा गरेपछि मध्यपूर्वमा सैन्य तनाव थप चर्किएको छ। पछिल्ला ४८ घण्टामा अमेरिकी सेनाले इरानका १७० सैन्य लक्ष्यमा आक्रमण गरेको जनाएको छ भने त्यसको जवाफमा इरानले बहराइन, कुवेत र कतारस्थित अमेरिकी सैन्य अड्डाहरूमा क्षेप्यास्त्र प्रहार गरेको दाबी गरेको छ।

अमेरिकी केन्द्रीय सैनिक कमान्डका अनुसार पछिल्ला दुई रात सञ्चालन गरिएका आक्रमणहरूको उद्देश्य हर्मुज जलसन्धिमा अन्तर्राष्ट्रिय जलमार्गको सुरक्षामा इरानले पुर्‍याउन सक्ने जोखिमलाई कम गर्नु रहेको छ। अमेरिकी सेनाले व्यावसायिक जहाज र निर्दोष समुद्री यात्रुहरूको सुरक्षाका लागि सैन्य कारबाही गरिएको जनाएको छ।

उता, इरानी सरकारी सञ्चारमाध्यमहरूले देशका दक्षिणी क्षेत्रसहित विभिन्न सहरमा शक्तिशाली विस्फोट भएको पुष्टि गरेका छन्। ती आक्रमणपछि इरानी सेनाले खाडी क्षेत्रमा रहेका अमेरिकी सैन्य अड्डाहरूमा जवाफी आक्रमण गरेको जनाएको छ।

हर्मुज जलसन्धि फेरि विश्वको चिन्ताको केन्द्रमा

विश्वको सबैभन्दा महत्वपूर्ण समुद्री व्यापारिक मार्गमध्ये एक मानिने हर्मुज जलसन्धिलाई नियन्त्रण गर्ने विषय अहिले अमेरिका र इरानबीचको मुख्य विवाद बनेको छ।

टर्कीमा आयोजित उत्तर एटलान्टिक सन्धि संगठन (नाटो) को शिखर सम्मेलनका क्रममा राष्ट्रपति ट्रम्पले पत्रकारहरूसँग कुरा गर्दै इरानसँग भएको समझदारी अब समाप्त भएको बताए।

उनले भने,

“त्यो समझदारी अब समाप्त भयो। म उनीहरूसँग अब कुनै सम्झौता गर्न चाहन्न।”

ट्रम्पको यस भनाइले केही साताअघि सुरु भएको तनाव न्यूनीकरणको प्रयास पूर्ण रूपमा विफल भएको संकेत दिएको विश्लेषण गरिएको छ।

इरानको चेतावनी : ‘हर्मुज अमेरिकी धम्कीले होइन, इरानकै व्यवस्थापनमा खुल्छ’

इरानका प्रमुख वार्ताकार Mohammad Baqer Qalibaf ले सामाजिक सञ्जालमार्फत अमेरिकालाई कडा चेतावनी दिएका छन्।

उनले हर्मुज जलसन्धि इरानको व्यवस्थापनअनुसार मात्रै सञ्चालन हुने दाबी गर्दै लेखेका छन्,

“हर्मुज जलसन्धि अमेरिकी धम्कीका आधारमा होइन, इरानको व्यवस्थापनअनुसार मात्रै खुल्नेछ।”

यस अभिव्यक्तिले दुवै देशबीचको टकराव अझ चर्किने संकेत दिएको छ।

खाडी क्षेत्रमा युद्ध फैलिने जोखिम

विश्लेषकहरूका अनुसार बहराइन, कुवेत र कतारस्थित अमेरिकी सैन्य अड्डामाथि भएको इरानी आक्रमणले द्वन्द्व अब इरानभित्र मात्र सीमित नरही सम्पूर्ण खाडी क्षेत्रमा फैलिने खतरा बढाएको छ।

यदि दुवै पक्षले एकअर्कामाथि आक्रमण जारी राखे विश्व ऊर्जा आपूर्ति, अन्तर्राष्ट्रिय समुद्री व्यापार तथा कच्चा तेलको बजारमा गम्भीर असर पर्न सक्ने चेतावनी दिइएको छ। विश्वभर समुद्री मार्गबाट ढुवानी हुने कच्चा तेलको ठूलो हिस्सा हर्मुज जलसन्धिबाट ओसारपसार हुने भएकाले यस क्षेत्रमा हुने कुनै पनि अवरोधले विश्व अर्थतन्त्रमा प्रत्यक्ष प्रभाव पार्न सक्छ।

खामेनीको अन्त्येष्टिको तयारीबीच नयाँ सैन्य कारबाही

यी नयाँ सैन्य आक्रमणहरू इरानका दिवंगत सर्वोच्च नेता अल खामेनी को अन्त्येष्टिको तयारी भइरहेका बेला भएका हुन्।

उनको जन्मथलो मशहदमा अन्तिम संस्कारको तयारी भइरहेको छ। पछिल्ला केही दिनदेखि इरान र इराकका विभिन्न सहरमा लाखौँ मानिस सहभागी भएका श्रद्धाञ्जली कार्यक्रमहरू सम्पन्न भएका छन्।

युद्धविराम प्रभावहीन बन्दै

अमेरिकी हवाई आक्रमण, इरानको जवाफी क्षेप्यास्त्र प्रहार र राष्ट्रपति ट्रम्पको कडा अभिव्यक्तिपछि दुवै देशबीच कायम रहेको अस्थायी युद्धविराम प्रभावहीन बन्दै गएको देखिएको छ।

दुवै पक्षले थप उक्साहट भए अझ कडा सैन्य जवाफ दिने चेतावनी दिएका छन्। यसले मध्यपूर्वमा व्यापक युद्धको जोखिम फेरि बढाएको छ।

सुरक्षा तथा कूटनीतिक विश्लेषकहरूका अनुसार हर्मुज जलसन्धिलाई लिएर सैन्य टकराव अझ चर्किए त्यसको असर मध्यपूर्वमा मात्र सीमित रहने छैन। विश्वव्यापी ऊर्जा आपूर्ति, अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार, पेट्रोलियम पदार्थको मूल्य र विश्व अर्थतन्त्रमा समेत यसको प्रत्यक्ष प्रभाव पर्ने सम्भावना बढेको छ।