काठमाडौं । आर्कटिक क्षेत्रमा रुस र चीनबीच व्यापारिक तथा ऊर्जा सहकार्य तीव्र बन्दै गएको छ। अमेरिकी प्रतिबन्धमा रहेको रुसी तरलीकृत प्राकृतिक ग्यास (एलएनजी) चीन पुर्‍याउन रुसले उत्तरी समुद्री मार्ग (नर्दर्न सी रुट–एनएसआर) लाई वैकल्पिक समुद्री मार्गका रूपमा प्रयोग गर्न थालेको देखिएको छ।

यस वर्ष मेको अन्त्यतिर ‘क्रिस्टोफ डी मार्जरी’ नामक विशाल एलएनजी ट्यांकरले समुद्रमा हिउँ जमिरहेकै अवस्थामा नर्दर्न सी रुटको यात्रा सुरु गरेको थियो। पानीजहाजसम्बन्धी तथ्यांकअनुसार, उक्त ट्यांकर अमेरिकी प्रतिबन्धमा रहेको रुसी आर्कटिक एलएनजी–२ परियोजनासँग जोडिएको बन्दरगाहमा पुगेपछि आर्कटिक महासागर र बेरिङ सागर हुँदै कामचाट्का प्रायद्वीपतर्फ गएको थियो।

कामचाट्का पुगेपछि ट्यांकर एउटा सुनसान खाडीमा रहेको तैरिरहेको भण्डारण इकाइसँग जोडिएको भूउपग्रह तस्बिरमा देखिएको थियो। यस्तो इकाइ एउटा पानीजहाजबाट अर्कोमा एलएनजी स्थानान्तरण गर्न प्रयोग गरिन्छ।

प्रतिबन्धित एलएनजी चीनतर्फ

पानीजहाजको आवागमनसम्बन्धी तथ्यांकले ‘क्रिस्टोफ डी मार्जरी’ले प्रतिबन्धित रुसी एलएनजी तैरिरहेको भण्डारण इकाइमा स्थानान्तरण गरेको र त्यसपछि आर्कटिकतर्फ फर्किएको देखाएको छ। त्यसपछि अर्को ट्यांकर ‘आर्कटिक मुलान’ पनि सोही क्षेत्रमा पुगेको थियो।

केही समयपछि उक्त ट्यांकर चीनतर्फ गएको र करिब ११ दिनपछि चीनको दक्षिणी बन्दरगाह बेइहाईमा देखिएको थियो। व्यापारिक गुप्तचर कम्पनी केप्लरका अनुसार बेइहाईको एउटा टर्मिनललाई प्रतिबन्धित रुसी एलएनजी आयात गर्न अनुमति दिइएको छ।

नर्दर्न सी रुटमा चीनको बढ्दो भूमिका

युक्रेन युद्धपछि पश्चिमी प्रतिबन्धका कारण रुसका लागि नर्दर्न सी रुटको रणनीतिक महत्व बढेको छ। नर्वेस्थित सेन्टर फर हाई नर्थ लजिस्टिक्सको तथ्यांकअनुसार, रुसपछि यस मार्गमा चीन सबैभन्दा महत्वपूर्ण विदेशी व्यापारिक साझेदार बनेको छ।

रुसका लागि यो मार्ग ऊर्जा निर्यात र युद्धकालीन अर्थतन्त्रलाई सहयोग गर्ने माध्यम बनेको छ भने चीनका लागि वैकल्पिक ऊर्जा आपूर्ति मार्गका रूपमा विकसित भइरहेको छ।

‘पोलर सिल्क रोड’को अवधारणा

रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनले करिब ३ हजार ५ सय माइल लामो नर्दर्न सी रुटलाई अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारको प्रमुख मार्ग बनाउने योजना अघि सार्दै आएका छन्। चीनले पनि सन् २०१८ देखि आर्कटिक क्षेत्रमा ‘पोलर सिल्क रोड’ निर्माण गर्ने अवधारणा अघि सारेको छ।

चीनका लागि आर्कटिक क्षेत्रमा बढ्दो गतिविधिले ऊर्जा सुरक्षासँगै भूराजनीतिक प्रभाव विस्तार गर्ने अवसरसमेत दिएको छ। जलवायु परिवर्तनका कारण आर्कटिकको हिउँ पग्लँदै जाँदा आगामी वर्षमा यस क्षेत्रमा पानीजहाज सञ्चालनको अवधि बढ्ने अपेक्षा गरिएको छ।

चीन–युरोप व्यापारमा पनि नयाँ मार्ग

चिनियाँ व्यवस्थापनको ‘सी लेजेन्ड’ नामक पानीजहाज कम्पनीले चीन र युरोपबीच नर्दर्न सी रुट हुँदै मौसमी कन्टेनर सेवा सञ्चालनको तयारी गरेको छ। कम्पनीले चीनबाट युरोप पुग्न करिब २० दिन लाग्ने दाबी गरेको छ, जुन स्वेज नहरमार्गको तुलनामा निकै छोटो हो।

यसैगरी, चीनको ‘न्यु न्यु सिपिङ’ले तियानजिनबाट रुसको आर्कटिक बन्दरगाह मुर्मान्स्कसम्म नयाँ सेवा सुरु गरेको छ। यस मौसममा चिनियाँ कम्तीमा ६ वटा पानीजहाज कम्पनीले नर्दर्न सी रुट हुँदै ५० भन्दा बढी यात्रा गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।

यसले आर्कटिक समुद्री मार्गलाई रुस–चीनबीच ऊर्जा, व्यापार र रणनीतिक सहकार्यको नयाँ आधारका रूपमा विकास गर्ने प्रयास तीव्र भएको संकेत गरेको छ।

Originally published on abcnews.com.np.