काठमाडौं । मस्टो परिवार र सर्वनाम थिएटरको संयुक्त आयोजनामा काठमाडौंस्थित सर्वनाम थिएटरमा ‘किम्बदन्तीमा काठमाडौं’को पहिलो शृङ्खला सम्पन्न भएको छ।

पहिलो शृङ्खलामा ‘काठमाडौंका जीवित ख्याःहरू’ विषयमा महेश रानाले करिब दुई घण्टासम्म काठमाडौंका ख्याःसँग जोडिएका रोचक, रहस्यमय तथा रोमाञ्चक अनुभव र लोककथा सुनाउनुभयो।

आज ख्याः सम्झने तथा जल चढाउने पर्वका रूपमा समेत लिइन्छ। काठमाडौंका पुराना रैथानेको स्मृतिमा मात्र सीमितजस्तो देखिए पनि करिब चार दशकअघिसम्म नेपाल मण्डलको लोकजीवनमा ख्याःको उपस्थिति निकै सशक्त रहेको बताइन्छ। ख्याःसँग सम्बन्धित श्रुति, स्मृति, लोकविश्वास र तान्त्रिक परम्परा तत्कालीन जनजीवनसँग गहिरोसँग जोडिएका थिए।

लोकविश्वासअनुसार सेतो ख्याः बसेको वा पालिएको घरमा धन, ऐश्वर्य र समृद्धिको अभाव नहुने मान्यता थियो। तान्त्रिक साधना र गुप्त विद्यामा समेत ख्याःलाई अदृश्य शक्तिको वाहक तथा रक्षकका रूपमा लिइन्थ्यो।

नेपाल मण्डलका विभिन्न तान्त्रिक परम्परामा ख्याःसँग जोडिएका आख्यान, साधना र रहस्यमय विश्वासहरू अझै पनि पुस्तान्तरण हुँदै आएका छन्।

आगो सल्काउनेदेखि बाटो छेक्नेसम्म

कार्यक्रममा रानाले विभिन्न प्रकारका ख्याःसँग जोडिएका लोककथा र अनुभव सुनाउनुभयो।

औँलामा आगो सल्काएर हिँड्ने मिप्वाः ख्याः, जीउभरि भुत्लाले ढाकिएको धापलां ख्याः, यात्राका क्रममा खुट्टामा गुल्टिन आउने भकुंग्वारा ख्याः तथा बाटोमा हिँड्दाहिँड्दै अचानक छोपिने लँपं ख्याः लगायतका मायावी कथाहरू पुरानो पुस्ताको स्मृतिमा अझै जीवित रहेको उहाँले बताउनुभयो।

ख्याः भूतप्रेत मात्रै होइन

रानाका अनुसार ख्याःलाई केवल भूतप्रेतका रूपमा बुझ्नु उपयुक्त हुँदैन। यो नेपाल मण्डलको संस्कृति, लोकविश्वास र तान्त्रिक परम्परासँग जोडिएको सांस्कृतिक विम्बसमेत हो।

उहाँले ख्याःले मानिसलाई सकारात्मक ऊर्जा प्रदान गर्ने तथा पुर्खाको संरक्षण गर्ने विश्वास रहेको बताउनुभयो।

कार्यक्रमले आधुनिक पुस्तामाझ हराउँदै गएको काठमाडौंको मौलिक लोकविश्वास, किम्बदन्ती र सांस्कृतिक स्मृतिलाई पुनः सम्झाउने प्रयास गरेको आयोजकले जनाएको छ।