काठमाडौं । नेपाली साहित्यको बजारमा पछिल्लो समय विविध विधा र विषयवस्तु समेटिएका नयाँ पुस्तकहरू सार्वजनिक भएका छन्। कविता, उपन्यास, निबन्धदेखि साहित्यिक व्यक्तित्व र ऐतिहासिक योगदानमा केन्द्रित अनुसन्धानमूलक कृतिसम्म बजारमा आएका छन्। नेपालसँगै भारतमा रहेका नेपाली साहित्यकार, सामाजिक अभियन्ता तथा साहित्यिक सम्बन्धलाई समेट्ने कृतिले नेपाली साहित्यको दायरा थप फराकिलो बनाएको देखिन्छ।

नयाँ प्रकाशित कृतिहरूमा व्यक्तिगत जीवन र साहित्यिक योगदानको दस्तावेजीकरणदेखि समकालीन समाज, अनुभूति, विस्थापन, स्मृति र इतिहाससम्मका विषय समेटिएका छन्। केही कृतिले नेपाली र हिन्दी भाषाबीचको साहित्यिक सम्बन्धलाई जोड दिएका छन् भने केहीले नेपाली साहित्यका स्थापित स्रष्टाका रचनालाई पुनः पाठकमाझ ल्याउने प्रयास गरेका छन्।

सानुभाइ शर्मादेखि योगमायासम्म

पत्रकार अनिता निरौलाद्वारा लिखित ‘भारतीय साहित्यका निर्माता : सानुभाइ शर्मा’ भारतीय भूमिमा रहेर नेपाली साहित्यमा योगदान गरेका सानुभाइ शर्माको जीवन र साहित्यिक यात्रामा केन्द्रित छ।

भारतमा बसेर नेपाली साहित्यको विकासमा योगदान पुर्‍याएका शर्माको व्यक्तित्व, सिर्जनशीलता र लेखनशैलीबारे पुस्तकमा विस्तृत सामग्री समेटिएको छ। सीमापार नेपाली साहित्यको इतिहास र त्यसमा योगदान पुर्‍याउने स्रष्टालाई चिनाउने दृष्टिले पुस्तक महत्वपूर्ण रहेको प्रकाशकको भनाइ छ।

साहित्य अकादेमी, दिल्लीद्वारा प्रकाशित यस पुस्तकको मूल्य ५० भारतीय रुपैयाँ राखिएको छ।

त्यस्तै, ‘योगमाया न्यौपाने : इतिहासदेखि वर्तमानसम्म’ ले नेपालको सामाजिक, धार्मिक तथा नैतिक जागरणको इतिहासमा योगमाया न्यौपानेले पुर्‍याएको योगदानलाई केन्द्रमा राखेको छ।

पत्रकार प्रदीप सापकोटाले सम्पादन गरेको यो कृति न्यौपाने बन्धु समाज नेपाल, काठमाडौंले प्रकाशन गरेको हो। पुस्तकको मूल्य २५० रुपैयाँ छ।

योगमायाको जीवन र संघर्षलाई केवल धार्मिक वा सामाजिक आन्दोलनको सीमामा नराखी त्यसको ऐतिहासिक प्रभावलाई बुझ्ने प्रयासका रूपमा यो कृतिलाई लिन सकिन्छ।

कवितामा अनुभूति, विस्थापन र स्मृति

पछिल्लो समय प्रकाशित कविताकृतिहरूमा पनि विषयगत विविधता देखिन्छ।

शरद पराशर मरहट्टाको ‘यता कि उता ?’ कवितासंग्रहमा विभिन्न भाव र अनुभूतिका कविता समेटिएका छन्। अमेरिकास्थित नर्थ क्यारोलाइना नेपाली साहित्य समाजको सहयोगमा प्रकाशित यो कृति मकालु ग्रुप अफ कम्पनीले प्रकाशन गरेको हो। यसको मूल्य ३२५ रुपैयाँ छ।

प्रवासी नेपाली साहित्यको परिवेशबाट आएको यस कृतिले भौगोलिक दूरीसँगै मानिसको मानसिक अवस्था, पहिचान र अनुभूतिका विषयलाई कवितामार्फत प्रस्तुत गर्ने प्रयास गरेको छ।

त्यस्तै, ‘अनुभूति’ नेपाली र हिन्दी भाषाका कविताहरूको संगालो हो। राजेन्द्र शलभको परिकल्पनामा तयार भएको यस कृतिमा दुवै भाषाका कविहरूका रचना समावेश छन्।

कृतिमा समेटिएका नेपाली र हिन्दी कविताको अनुवाद रश्मि शर्माले गरेकी छन्। हिन्दुस्तानी भाषा अकादेमी, दिल्लीद्वारा प्रकाशित पुस्तकको मूल्य ३५० भारतीय रुपैयाँ तथा ५०० नेपाली रुपैयाँ राखिएको छ।

यस कृतिले दुई भाषाबीचको साहित्यिक आदानप्रदानलाई थप बल पुर्‍याउने अपेक्षा गरिएको छ।

‘गाउँ छाडेको मान्छे’मा ५४ कविता

साहित्यकार अमर शाहको नयाँ कविताकृति ‘गाउँ छाडेको मान्छे’ मा विभिन्न भाव र विषय समेटिएका ५४ वटा कविता छन्।

कृतिको शीर्षकले नै गाउँ, विस्थापन, स्मृति र परिवर्तनको अनुभूतिलाई संकेत गर्छ। ग्रामीण जीवनबाट टाढिँदै गएको नेपाली समाज र त्यससँग जोडिएको भावनात्मक सम्बन्धलाई कविताको विषय बनाइएको देखिन्छ।

शब्दमिडिया प्रालिले प्रकाशन गरेको यस पुस्तकको मूल्य ४०० रुपैयाँ रहेको छ।

लेखक शाहका अनुसार उनका लागि सिर्जना केवल व्यक्तिगत रुचिको विषय नभई जिम्मेवारीसमेत हो। उनका अनुसार साहित्यिक रचना पाठकलाई मनोरञ्जन मात्र दिने नभई अर्थपूर्ण सन्देश दिन सक्ने हुनुपर्छ।

‘अन्तिम छाल’मा कथाको गहिरो अनुभूति

साहित्यकार राजेन्द्र वाग्लेको उपन्यास ‘अन्तिम छाल’ पनि पछिल्लो समय बजारमा आएको छ।

उपन्यासले मानिसको मनमा गहिरो छाप छाड्ने केही अनुभव र कथालाई साहित्यिक रूपमा प्रस्तुत गरेको छ। भुँडीपुराण प्रकाशनद्वारा प्रकाशित पुस्तकको मूल्य ५०० रुपैयाँ राखिएको छ।

उपन्यासले व्यक्तिगत अनुभव, संवेदना र मानवीय सम्बन्धका तहलाई कथामार्फत प्रस्तुत गर्ने प्रयास गरेको छ।

देवकोटाका निबन्ध एकै ठाउँमा

नेपाली साहित्यका महाकवि लक्ष्मीप्रसाद देवकोटाका निबन्धलाई समेटेर ‘देवकोटाका समग्र निबन्ध’ शीर्षकको कृति पनि प्रकाशित भएको छ।

साहित्यकार बद्रीप्रसाद ढकालको सम्पादनमा तयार भएको यस पुस्तकमा देवकोटाका चारवटा निबन्ध संग्रह समावेश गरिएको छ।

अनुसन्धान विमर्श नेपालद्वारा प्रकाशित कृतिको मूल्य एक हजार रुपैयाँ राखिएको छ।

देवकोटाका विविध निबन्धलाई एउटै कृतिमा समेट्ने प्रयास भएकाले यो पुस्तक अनुसन्धानकर्ता, विद्यार्थी तथा नेपाली साहित्यका पाठकका लागि उपयोगी सन्दर्भ सामग्री बन्न सक्ने देखिन्छ।

अनुवादले जोड्दै नेपाली र हिन्दी साहित्य

‘अनुभूति’ का सम्पादक सुधाकर पाठकले अनुवादका माध्यमबाट विश्व साहित्यलाई नजिकबाट अध्ययन गर्न सकिने बताएका छन्।

एपेक नेपालका अध्यक्ष तथा कवि विश्वविमोहन श्रेष्ठले नेपाली र हिन्दी भाषाबीचको साहित्यिक सम्बन्ध लामो समयदेखि रहँदै आएको उल्लेख गरेका छन्।

नेपाली र हिन्दी साहित्यबीचको आदानप्रदान नयाँ विषय होइन। तर अनुवाद र संयुक्त साहित्यिक संकलनमार्फत दुई भाषाका पाठकलाई एकअर्काका साहित्यिक अनुभवसँग जोड्ने प्रयासले यस्तो सम्बन्धलाई थप संस्थागत गर्न सक्ने देखिन्छ।

नयाँ कृतिले देखाएको साहित्यिक प्रवृत्ति

पछिल्लो समय सार्वजनिक भएका यी कृतिलाई हेर्दा नेपाली साहित्यमा एउटै विषय वा विधाको प्रभुत्व देखिँदैन। बरु इतिहास, सामाजिक जागरण, प्रवास, गाउँ र विस्थापन, मानवीय अनुभूति, भाषिक आदानप्रदान तथा स्थापित स्रष्टाका रचनाको पुनर्पाठ समानान्तर रूपमा अघि बढिरहेको देखिन्छ।

विशेषगरी प्रवासमा रहेका नेपाली स्रष्टाका अनुभव, सीमापार नेपाली साहित्य र अनुवादमार्फत हुने अन्तरभाषिक संवादले नेपाली साहित्यको भौगोलिक सीमा विस्तार भइरहेको संकेत गर्छ।

त्यस्तै, योगमाया र सानुभाइ शर्माजस्ता व्यक्तित्वमाथि केन्द्रित कृतिले साहित्यसँगै इतिहास र समाज अध्ययनको क्षेत्रलाई पनि जोडिरहेका छन्। देवकोटाका समग्र निबन्धको प्रकाशनले भने पुराना साहित्यिक सामग्रीलाई नयाँ पुस्ताका पाठकमाझ पुनः पुर्‍याउने काम गरेको छ।

यस अर्थमा पछिल्लो समय बजारमा आएका यी पुस्तकहरू केवल नयाँ प्रकाशनको सूची मात्र होइनन्; नेपाली साहित्यले समेटिरहेको बदलिँदो समाज, स्मृति, पहिचान, प्रवास र इतिहासका विविध आयामका प्रतिनिधि दस्तावेजसमेत हुन्।

नयाँ प्रकाशित कृतिको मूल्य

Originally published on abcnews.com.np.