काठमाडौँ । कवि सन्तोष घिमिरेको कविता ‘विद्रोह’ प्रेमलाई केवल भावनात्मक सम्बन्धका रूपमा होइन, धैर्य, विश्वास, सम्मान र सामाजिक चुनौती पार गर्ने यात्राका रूपमा प्रस्तुत गर्छ। पहिलो भेटदेखि सम्बन्धको गहिराइ, समाज र परम्पराका अवरोध, परिवारको स्वीकृति तथा लामो प्रतीक्षापछि प्राप्त प्रेमको पूर्णतालाई कविताले संवेदनशील ढंगले अभिव्यक्त गरेको छ।

कविताको मूल भाव प्रेम प्राप्त गर्नु मात्र नभई त्यसलाई सम्झनु, जोगाउनु र सम्मान गर्नु हो। कविले प्रेमको सफलतालाई तत्काल प्राप्त उपलब्धिका रूपमा हेरेका छैनन्। बरु समय, प्रतीक्षा र संघर्षले प्रेमलाई अझ गहिरो बनाउने निष्कर्षतर्फ कविता अघि बढ्छ।

कविताको सुरुवात एउटा सामान्य भेटबाट हुन्छ। पहिलो भेट त्यति असाधारण नभए पनि समय बित्दै जाँदा त्यही सम्बन्ध विशेष बन्दै गएको कविको अनुभूति छ।

प्रेमको यही स्वाभाविक विकासले कवितालाई केवल रोमान्टिक अभिव्यक्तिमा सीमित हुन दिँदैन। सम्बन्ध गहिरिँदै जाँदा त्यसलाई समाजका प्रश्न, परम्पराका अवरोध र पारिवारिक चुनौतीले घेर्न थाल्छन्।

कविले प्रेमलाई बाहिरी परिस्थितिले कमजोर बनाउन नसक्ने भावनाका रूपमा चित्रण गरेका छन्। उनका लागि साँचो प्रेम आँधीभित्र पनि आफ्नो सुवास जोगाइरहने फूलजस्तै हो।

समाजका प्रश्न र परम्पराको अवरोध

‘समाजले सय प्रश्न गर्‍यो, परम्पराले बाटो छेक्यो’ भन्ने भावले प्रेमको यात्रामा आउने सामाजिक चुनौतीलाई स्पष्ट पार्छ।

प्रेम दुई व्यक्तिको निजी भावना भए पनि समाज, परिवार र परम्पराले त्यसमा आफ्नो प्रभाव पार्ने नेपाली सामाजिक संरचनाको यथार्थ कवितामा देखिन्छ।

तर कवि सामाजिक विद्रोहलाई नै प्रेमको अन्तिम बाटो मान्दैनन्। बरु उनी ‘विद्रोहको बाटो छोडी सम्मानलाई अँगाल्यौँ’ भन्ने भावमार्फत प्रेमलाई द्वन्द्वबाट संवाद र सम्मानतर्फ लैजान खोज्छन्।

यही परिवर्तन कविताको महत्वपूर्ण मोड हो।

दस वर्षको प्रतीक्षा

कविताको सबैभन्दा प्रभावशाली पक्षमध्ये एक हो—लामो प्रतीक्षा।

कवि दस वर्षसम्म आफ्नो मन नडगमगाएको बताउँछन्। यो प्रतीक्षा केवल समयको गणना होइन, सम्बन्धप्रतिको विश्वासको परीक्षा पनि हो।

प्रेममा तत्काल परिणाम नआए पनि विश्वास कायम राख्न सक्नु नै कविका लागि प्रेमको वास्तविक शक्ति हो। त्यसैले कविताले भन्छ—

‘प्रेम त धैर्य, विश्वासको उज्यालो प्रकाश रहेछ।’

यहाँ प्रेमलाई क्षणिक आकर्षणभन्दा माथि उठाएर जीवनको लामो यात्रामा साथ दिने मूल्यका रूपमा परिभाषित गरिएको छ।

प्रेमको यात्रामा परिवार अर्को महत्वपूर्ण पात्रका रूपमा आउँछ।

सुरुमा विरोध वा असहमति भए पनि अन्ततः ‘परिवारका मन पनि अन्ततः पग्लिए एक दिन’ भन्ने भावले स्वीकृतिको क्षणलाई चित्रण गर्छ।

यो ठाउँमा कविताको शीर्षक ‘विद्रोह’ पनि नयाँ अर्थमा बुझिन्छ। विद्रोह केवल परिवार वा समाजविरुद्धको संघर्ष होइन; कहिलेकाहीँ आफ्नो प्रेमलाई प्रमाणित गर्नुपर्ने अवस्थाविरुद्धको संघर्ष पनि हो।

तर अन्ततः कवि विद्रोहभन्दा सम्मान र समझदारीलाई ठूलो उपलब्धि मान्छन्।

विवाहभन्दा ठूलो दुई संस्कारको मिलन

कवितामा दुई मनको मिलनलाई केवल विवाहको सामाजिक औपचारिकतामा सीमित गरिएको छैन।

कविका लागि विवाह भनेको दुई व्यक्तिको मात्र होइन, दुई संस्कार र दुई परिवारको मिलन हो।

यसले प्रेमलाई व्यक्तिगत चाहनाबाट सामाजिक सम्बन्धमा रूपान्तरण गर्ने चरणलाई देखाउँछ। प्रेम सफल हुन केवल दुई जनाको सहमति पर्याप्त नहुने, परिवार र संस्कारबीचको सम्बन्धलाई पनि सम्मान गर्नुपर्ने सन्देश कविताले दिन्छ।

कवितामा विगतका दुःखलाई पनि कविले सकारात्मक दृष्टिले हेरेका छन्।

‘दुःखले नै सुख चिन्ने जीवनको अभ्यास रहेछ’ भन्ने भावले पीडालाई जीवनको शिक्षकका रूपमा प्रस्तुत गर्छ।

यदि संघर्ष नभएको भए प्राप्त प्रेमको मूल्य पनि त्यति गहिरो नहुन सक्थ्यो। त्यसैले फर्केर हेर्दा विगतका आँसु पनि कविलाई वरदानजस्तै लाग्छन्।

यो दृष्टिकोणले कवितालाई प्रेमकथाबाट जीवनदर्शनतर्फ लैजान्छ।

प्रेम भनेको जित्नु मात्र होइन

कविताको अर्को महत्वपूर्ण विचार हो—प्रेमलाई विजयका रूपमा मात्र बुझ्नु हुँदैन।

कविका लागि प्रेम भनेको अर्को व्यक्तिलाई आफ्नो इच्छाअनुसार बदल्नु वा प्राप्त गर्नु होइन; उसलाई बुझ्नु र सम्मान गर्नु हो।

आफ्नाभन्दा आफ्नालाई सम्मान गर्नु नै वास्तविक प्रेम भएको भाव कवितामा व्यक्त गरिएको छ। यसले प्रेमलाई स्वामित्वको भावनाभन्दा माथि उठाएर समानता र सम्मानमा आधारित सम्बन्धका रूपमा परिभाषित गर्छ।

मुस्कानभित्र लुकेको वर्षौंको कथा

कविताको अन्त्यतिर कवि ‘सन्तोष’को मुस्कानभित्र वर्षौंको कथा लुकेको बताउँछन्।

यो मुस्कान अचानक आएको खुशी होइन। यसको पछाडि प्रतीक्षा, असमझदारी, सामाजिक दबाब, पारिवारिक चुनौती र विश्वासको लामो यात्रा छ।

त्यसैले अन्तिम निष्कर्ष पनि त्यही यात्राबाट निस्कन्छ—

‘साँचो प्रेमको अर्को नाम धैर्य र विश्वास रहेछ।’

यही पंक्ति कविताको केन्द्रीय भाव हो।

शीर्षक *‘विद्रोह’*ले सुरुमा सामाजिक वा पारिवारिक विरोधको कथा संकेत गरे पनि कविता पढ्दै जाँदा यसको अर्थ अझ फराकिलो हुन्छ।

यो विद्रोह समाजविरुद्ध मात्र होइन—हतारविरुद्धको विद्रोह, निराशाविरुद्धको विद्रोह र प्रेमप्रतिको अविश्वासविरुद्धको विद्रोह पनि हो।

कविले अन्ततः विद्रोहलाई नै जितको माध्यम बनाएका छैनन्। बरु धैर्य, सम्मान र संवादमार्फत प्राप्त स्वीकृतिलाई प्रेमको वास्तविक विजयका रूपमा प्रस्तुत गरेका छन्।

प्रेमको नयाँ परिभाषा

*‘विद्रोह’*को सबैभन्दा बलियो पक्ष प्रेमलाई केवल रोमान्टिक अनुभूतिका रूपमा प्रस्तुत नगर्नु हो। यहाँ प्रेमसँगै समय, प्रतीक्षा, परिवार, समाज, संस्कार, सम्मान र आत्मविश्वास जोडिएका छन्।

दुई मुटुको धड्कन एउटै लयमा आएपछि जीवन ठूलो आकाशजस्तै हुने कविको कल्पना प्रेमको पूर्णताको प्रतीक हो। अन्त्यमा आफ्नो साथ सधैँ रहोस् र प्रेम अटल रहोस् भन्ने कामनाले कवितालाई भावुक तर आशावादी निष्कर्षमा पुर्‍याउँछ।

सन्तोष घिमिरेको ‘विद्रोह’ मूलतः प्रेमको संघर्ष र त्यसको परिपक्वताको कविता हो। यसमा प्रेमको सुरुवातभन्दा पनि त्यसलाई टिकाइराख्न आवश्यक पर्ने धैर्य र विश्वासलाई बढी महत्व दिइएको छ।

समाजका प्रश्न, परम्पराका अवरोध र परिवारको असहमतिको बीच पनि सम्बन्धलाई सम्मानपूर्वक अघि बढाउने यात्राले कवितालाई व्यक्तिगत प्रेमकथाभन्दा व्यापक बनाएको छ।

दस वर्षको प्रतीक्षापछि प्राप्त प्रेमलाई कविले विजयभन्दा पनि विश्वासको परिणाम मानेका छन्। यही कारण ‘विद्रोह’को अन्तिम सन्देश सरल तर गहिरो छ—साँचो प्रेम समयसँग डराउँदैन; धैर्य गर्छ, विश्वास गर्छ र अन्ततः सम्मानमा आफ्नो स्थान बनाउँछ।

Originally published on abcnews.com.np.