काठमाडौं । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प प्रशासनका लागि इरानसँगको युद्ध अन्त्य गर्ने विषय चुनौतीपूर्ण बन्दै गएको छ । युद्ध सुरु गर्दा अघि सारिएका कडा लक्ष्य पूरा हुन नसकेपछि प्रशासनले ती लक्ष्य क्रमशः सीमित गर्दै गएको विश्लेषण हुन थालेको छ ।

युद्ध सुरु गर्दा ट्रम्प प्रशासनले इरानको पूर्ण आत्मसमर्पण, शासन परिवर्तन, इरानलाई आणविक हतियार बनाउनबाट रोक्ने तथा हिजबुल्लाहलगायत प्रोक्सी समूहलाई दिँदै आएको समर्थन अन्त्य गर्ने लक्ष्य अघि सारेको थियो ।

तर युद्ध छ महिना पुग्दासमेत जारी रहेपछि प्रशासनका अधिकारीहरूले पछिल्लो समय तुलनात्मक रूपमा सीमित लक्ष्य प्रस्तुत गर्न थालेका छन् । उपराष्ट्रपति जेडी भान्सले बिहीबार फक्स न्युजसँग कुरा गर्दै युद्ध अन्त्यका लागि दुई मुख्य लक्ष्य रहेको बताए ।

उनका अनुसार पहिलो लक्ष्य खाडी मुलुकबाट विश्व बजारमा तेल तथा ग्यासको आपूर्ति निरन्तर कायम राख्नु र अमेरिकी नागरिकका लागि ऊर्जा मूल्य सस्तो राख्नु हो । दोस्रो लक्ष्य इरानले कहिल्यै आणविक हतियार प्राप्त गर्न नसकोस् भन्ने सुनिश्चित गर्नु हो ।

यो प्रस्तुति युद्ध सुरु गर्दाका लक्ष्यभन्दा निकै सीमित देखिएको छ । विशेषगरी ऊर्जा मूल्यलाई पहिलो प्राथमिकतामा राखिनुलाई अर्थपूर्ण रूपमा हेरिएको छ ।

ह्वाइट हाउसको स्पष्टीकरण

ह्वाइट हाउसकी प्रेस सचिव क्यारोलिन लेभिटले शुक्रबार दुवै लक्ष्य राष्ट्रपति ट्रम्पका लागि समान रूपमा महत्वपूर्ण रहेको बताइन् ।

तर प्रशासनले यसअघि इरानलाई आणविक हतियार बनाउन नदिनुलाई सबैभन्दा महत्वपूर्ण सुरक्षा चिन्ताका रूपमा प्रस्तुत गर्दै आएको थियो । ट्रम्पले यसअघि युद्धका कारण अमेरिकी नागरिकले आर्थिक भार बेहोर्नुपरे पनि आफूले त्यसलाई युद्ध अन्त्य गर्ने आधार नबनाउने संकेत दिएका थिए ।

शुक्रबार पनि ट्रम्पले इरानमा अमेरिकाको दाउ ठूलो रहेको भन्दै पेट्रोलका लागि अमेरिकी नागरिकले केही बढी रकम तिर्नुपरेको विषयमा आफूले माफी नमाग्ने बताएका छन् ।

युद्धकै क्रममा बदलिँदै लक्ष्य

ट्रम्प प्रशासनले इरान युद्धका लागि सुरुदेखि नै एउटै लक्ष्य सूची प्रस्तुत गरेको छैन । विभिन्न अधिकारीका अभिव्यक्तिमा लक्ष्य फरक–फरक देखिएका छन् ।

कतिपय अधिकारीले इरानी प्रोक्सी समूहलाई दिइने आर्थिक सहयोग रोक्ने, क्षेप्यास्त्र पूर्वाधार नष्ट गर्ने तथा इरानको वायुसेना र नौसेनालाई क्षति पुर्‍याउने विषयलाई लक्ष्यका रूपमा प्रस्तुत गरेका थिए ।

तर पछिल्ला अभिव्यक्तिमा ती विषय प्राथमिकतामा देखिन छाडेका छन् । बरु तेल तथा ग्यासको आपूर्ति र आणविक हतियारको विषयलाई मुख्य लक्ष्यका रूपमा अघि सारिएको छ ।

आणविक लक्ष्य पनि खुकुलो हुँदै?

इरानको आणविक कार्यक्रमलाई लिएर पनि अमेरिकी अडान क्रमशः लचिलो हुँदै गएको संकेत देखिएको विश्लेषण गरिएको छ ।

अमेरिकाले यसअघि इरानले आफ्नो समृद्ध युरेनियम हस्तान्तरण गर्नुपर्नेमा जोड दिँदै आएको थियो । तर ट्रम्पले पछिल्लो समय इरानको आणविक संरचनामा ठूलो क्षति पुगेको र आणविक सामग्री जमिनमुनि गहिराइमा रहेको हुन सक्ने बताएका छन् ।

उनले अमेरिकाले अन्तरिक्षबाट निगरानी गरी इरानले ती सामग्री निकाल्ने प्रयास गरे–नगरेको हेर्न सक्ने सम्भावनासमेत बताएका छन् । ट्रम्पले इरान ‘पहिल्यै आणविक हतियारबाट मुक्त भइसकेको’ दाबीसमेत गरेका छन् ।

यसले इरानलाई सुरुवाती मागअनुसार कडा आणविक सम्झौता स्वीकार गराउन कठिन हुन सक्ने निष्कर्षतर्फ प्रशासन अघि बढेको संकेत गरेको छ ।

उपलब्धिमाथि प्रश्न

युद्ध सुरु भएको छ महिना पुग्दासमेत लक्ष्यहरू निरन्तर परिवर्तन हुनु र पछिल्लो समय ऊर्जा आपूर्तिलाई प्राथमिकतामा राखिनुले युद्धको उपलब्धिमाथि प्रश्न उठाएको छ ।

यदि युद्ध अन्त्यको लक्ष्य युद्धअघि कायम रहेको तेल तथा ग्यास आपूर्ति पुनःस्थापित गर्नु र इरानलाई आणविक हतियार बनाउनबाट रोक्नुमा सीमित हुन्छ भने, सुरुवाती कडा लक्ष्यको तुलनामा ट्रम्प प्रशासनले निकै कम उपलब्धिमै युद्ध अन्त्य गर्नुपर्ने अवस्था आउन सक्ने देखिन्छ ।