काठमाडौं । आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स र रोबोटिक्सको क्षेत्रमा नयाँ उपलब्धि दाबी गरिएको छ। चिनियाँ प्राविधिक कम्पनी ‘अनर्स’ ले विकास गरेको ‘लाइटनिङ’ नामक ह्युमनोइड रोबोटले १०० मिटर दूरी मात्र ९.३२ सेकेन्डमा पूरा गरेको कम्पनीले जनाएको छ।

यो समय विश्वकै महान् धावकमध्ये एक उसैन बोल्टले सन् २००९ मा बर्लिनमा भएको विश्व एथलेटिक्स च्याम्पियनसिपका क्रममा कायम गरेको ९.५८ सेकेन्डको मानव विश्व कीर्तिमानभन्दा ०.२६ सेकेन्ड छिटो हो।

‘लाइटनिङ’ले हासिल गरेको उक्त गति बेइजिङमा आयोजना हुन लागेको दोस्रो वर्ल्ड ह्युमनोइड रोबोट गेम्सको तयारीस्वरूप गरिएको परीक्षणका क्रममा रेकर्ड भएको बताइएको छ।

अधिकतम गति १४.५ मिटर प्रतिसेकेन्ड

परीक्षणका क्रममा ‘लाइटनिङ’को अधिकतम गति १४.५ मिटर प्रतिसेकेन्डसम्म पुगेको बताइएको छ। यसको अर्थ रोबोटले अत्यन्त छोटो समयमा उच्च गति हासिल गर्न सक्ने क्षमता प्रदर्शन गरेको हो।

मानवजस्तै दुई खुट्टामा दौडने ह्युमनोइड रोबोटका लागि सन्तुलन कायम गर्दै तीव्र गतिमा अगाडि बढ्नु सबैभन्दा चुनौतीपूर्ण पक्षमध्ये एक मानिन्छ। उच्च गतिमा दौडँदा शरीरको सन्तुलन, खुट्टाको चाल, जमिनमा पर्ने दबाब र तत्काल निर्णय गर्ने प्रणालीबीच अत्यन्त सूक्ष्म समन्वय आवश्यक पर्छ।

यही कारणले ‘लाइटनिङ’को प्रदर्शनलाई ह्युमनोइड रोबोटिक्सको क्षेत्रमा महत्त्वपूर्ण प्राविधिक उपलब्धिका रूपमा हेरिएको छ।

गति बढाउन खुट्टा लामो बनाइयो

‘लाइटनिङ’को संरचनामा पनि प्रतियोगिताअघि परिवर्तन गरिएको बताइएको छ। गत अप्रिलमा बेइजिङ हाफ म्याराथनमा सहभागी हुँदा रोबोटको उचाइ १६९ सेन्टिमिटर र खुट्टाको लम्बाइ ९५ सेन्टिमिटर रहेको थियो।

तर पछिल्लो प्रतिस्पर्धा र तीव्र गतिको दौडका लागि यसको खुट्टाको लम्बाइ करिब १० सेन्टिमिटर बढाएर १.०५ मिटर पुर्‍याइएको छ।

खुट्टाको संरचनामा गरिएको यो परिवर्तनले रोबोटको एक कदममा तय हुने दूरी बढाउन र उच्च गति हासिल गर्न सहयोग पुगेको अनुमान गरिएको छ। ह्युमनोइड रोबोटको गतिमा खुट्टाको लम्बाइ, शरीरको तौल, सन्तुलन नियन्त्रण र मोटरको शक्ति महत्वपूर्ण मानिन्छ।

यसअघि हाफ म्याराथनमा पनि चर्चा

‘लाइटनिङ’ यसअघि पनि दौड प्रतियोगितामा आफ्नो प्रदर्शनका कारण चर्चामा आएको थियो। गत अप्रिलमा आयोजित बेइजिङ हाफ म्याराथनमा रोबोटले २१ किलोमिटर दूरी ५० मिनेट २६ सेकेन्डमा पूरा गरेको बताइएको छ।

कम्पनीको दाबीअनुसार उक्त समय युगान्डाका धावक ज्याकोब किप्लिमोले मानवतर्फ कायम गरेको हाफ म्याराथन विश्व कीर्तिमानभन्दा पनि छिटो रहेको छ।

यदि यी प्रदर्शनहरू आधिकारिक तथा समान प्रतिस्पर्धात्मक मापदण्डअनुसार प्रमाणित भएमा मानव र रोबोटबीचको शारीरिक क्षमतासम्बन्धी बहसलाई नयाँ मोड दिन सक्ने देखिन्छ।

रोबोटिक्समा नयाँ प्रतिस्पर्धा

बेइजिङमा सुरु भएको वर्ल्ड ह्युमनोइड रोबोट गेम्समा विश्वका विभिन्न प्रविधि कम्पनी तथा विश्वविद्यालयका टोली सहभागी छन्। यस्ता प्रतियोगितामा रोबोटको गति मात्र नभई सन्तुलन, दौड, निर्णय क्षमता, वस्तु पहिचान तथा विभिन्न शारीरिक गतिविधिको परीक्षण गरिन्छ।

ह्युमनोइड रोबोटको विकासमा अहिले चीन, अमेरिका, जापान र युरोपका विभिन्न कम्पनीबीच तीव्र प्रतिस्पर्धा भइरहेको छ। पछिल्ला वर्षमा एआईको तीव्र विकाससँगै रोबोटलाई वातावरण बुझ्ने, आफैँ निर्णय गर्ने र मानिसले जस्तै जटिल शारीरिक गतिविधि गर्न सक्ने बनाउने प्रयास भइरहेको छ।

मानवलाई प्रतिस्थापन गर्ने कि सहयोगी बन्ने?

रोबोटले मानिसभन्दा छिटो दौडन सक्नु केवल खेलकुदको उपलब्धि मात्र नभई भविष्यका औद्योगिक तथा व्यावसायिक प्रयोगसँग पनि जोडिएको छ।

उच्च गतिमा दौडन, सन्तुलन कायम गर्न र जटिल वातावरणमा स्वतन्त्र रूपमा चल्न सक्ने रोबोट भविष्यमा उद्धार तथा राहत कार्य, जोखिमपूर्ण औद्योगिक क्षेत्र, सुरक्षा, गोदाम व्यवस्थापन र अन्य कठिन परिस्थितिमा प्रयोग हुन सक्ने सम्भावना छ।

यद्यपि, खेलकुदमा रोबोटले मानव कीर्तिमान पार गरेको दाबीलाई मानव खेलाडीको आधिकारिक विश्व कीर्तिमानसँग प्रत्यक्ष तुलना गर्दा फरक प्राविधिक र प्रतिस्पर्धात्मक मापदण्डलाई पनि ध्यान दिनुपर्ने हुन्छ।

तैपनि ‘लाइटनिङ’को पछिल्लो प्रदर्शनले ह्युमनोइड रोबोटिक्स कुन गतिमा अघि बढिरहेको छ भन्ने स्पष्ट संकेत दिएको छ। कहिलेसम्म मानिसले मात्र गर्न सक्ने मानिएका शारीरिक गतिविधिहरू अब क्रमशः बुद्धिमान् मेसिनले पनि गर्न थालेका छन्, र रोबोटिक्स तथा एआईबीचको संयोजनले आगामी वर्षहरूमा अझ तीव्र रूपमा नयाँ सम्भावनाहरू खोल्ने अपेक्षा गरिएको छ।

Originally published on abcnews.com.np.