काठमाडौं । प्रेस काउन्सिल नेपालले विपद्का बेला समाचार सम्प्रेषण गर्दा विभत्स दृश्य, अपुष्ट सूचना, पीडितको गोपनीयता उल्लङ्घन हुने सामग्री तथा सनसनीपूर्ण प्रस्तुति नगर्न पत्रकार तथा सञ्चारमाध्यमलाई निर्देशन दिएको छ।

काउन्सिलले शुक्रबार ‘विपद्का बेला सकारात्मक, मानवीय तथा जिम्मेवार सञ्चारसम्बन्धी सम्पादकीय निर्देशिका, २०८३’ जारी गर्दै सबैभन्दा पहिले समाचार दिने प्रतिस्पर्धाभन्दा सही, पुष्टि भएको र जीवनोपयोगी सूचना सम्प्रेषणलाई प्राथमिकता दिन आग्रह गरेको हो।

निर्देशिकाअनुसार मृत्यु, घाइते, बेपत्ता, क्षति, जोखिम क्षेत्र तथा उद्धारसम्बन्धी सूचना आधिकारिक वा अन्य विश्वसनीय स्रोतबाट पुष्टि भएपछि मात्रप्रकाशन तथा प्रसारण गर्नुपर्नेछ।

शव र पीडितका संवेदनशील दृश्यमा रोक

काउन्सिलले क्षतविक्षत शव, शरीरका अङ्ग स्पष्ट देखिने दृश्य, अत्यधिक रक्ताम्मे वा विभत्स तस्बिर, मृतकको अनुहार तथा गम्भीर घाइतेको पीडादायी क्लोजअप सामान्यतः प्रकाशन वा प्रसारण नगर्न भनेको छ।

त्यस्तै, शोकमा रहेका परिवार तथा बालबालिकाका अत्यन्त निजी दृश्यसमेत प्रयोग नगर्न निर्देश गरिएको छ।

असाधारण सार्वजनिक हितका कारण संवेदनशील दृश्य प्रयोग गर्नैपर्ने भए अनुहार वा पहिचान ढाक्ने, दृश्य सीमित गर्ने, आवश्यक पूर्वसूचना दिने तथा सम्भव भएसम्म कम हानिकारक वैकल्पिक दृश्य प्रयोग गर्ने व्यवस्था निर्देशिकामा गरिएको छ।

वेबसाइट, फेसबुक, युट्युब, टिकटक, इन्स्टाग्राम र एक्सलगायत डिजिटल प्लेटफर्मका थम्बनेल, कभर तथा अटोप्ले प्रिभ्युमा समेत विभत्स दृश्य नराख्न काउन्सिलले भनेको छ।

पीडितलाई ‘समाचारको विषय’ मात्र नबनाउन आग्रह

निर्देशिकाले विपद्का पीडितलाई समाचारको विषय मात्र नभई सम्मान र अधिकार भएका नागरिकका रूपमा व्यवहार गर्नुपर्नेमा जोड दिएको छ।

अन्तर्वार्ता गर्दा परिचय र उद्देश्य खुलाउन, सम्भव भएसम्म सचेत सहमति लिन, बोल्न नचाहने व्यक्तिलाई दबाब नदिन तथा मानसिक रूपमा विचलित व्यक्तिलाई बारम्बार प्रश्न नगर्न भनिएको छ।

बालबालिकाको सर्वोत्तम हितलाई प्राथमिकता दिँदै रोइरहेका वा त्रसित बालबालिकाको अनावश्यक क्लोजअप, मृत वा घाइते आफन्तसँगका निजी दृश्य तथा सुरक्षा जोखिममा पार्न सक्ने व्यक्तिगत विवरण सार्वजनिक नगर्न पनि काउन्सिलले आग्रह गरेको छ।

सामाजिक सञ्जालको सामग्री पाँच पक्षबाट जाँच्नुपर्ने

सामाजिक सञ्जालबाट प्राप्त विपद्सम्बन्धी सामग्री पुनःप्रकाशन गर्नुअघि स्रोत, स्थान, समय, सन्दर्भ र स्वतन्त्र प्रमाण गरी पाँच पक्षबाट पुष्टि गर्नुपर्ने निर्देशिकामा उल्लेख छ।

पुरानो विपद्को भिडियो, अर्को देश वा स्थानको दृश्य, सम्पादित सामग्री, एआईबाट सिर्जित दृश्य, अपुष्ट मृत्यु वा बेपत्ता संख्या तथा नक्कली राहत वा सरकारी सूचनाप्रति विशेष सतर्कता अपनाउन भनिएको छ।

एआईबाट सिर्जित सांकेतिक दृश्य प्रयोग गर्दा त्यसलाई वास्तविक घटनास्थलको दृश्यजस्तो देखिने गरी प्रस्तुत गर्न नहुने र ‘एआईद्वारा सिर्जित सांकेतिक दृश्य’ भनेर स्पष्ट खुलाउनुपर्ने व्यवस्था गरिएको छ।

मृत्यु र विनाशसँगै जीवनोपयोगी सूचना प्राथमिकतामा

काउन्सिलले विपद्का समाचारलाई मृत्यु र विनाशमा मात्र सीमित नराखी सुरक्षित स्थान, मौसम तथा पूर्वचेतावनी, अस्पताल, राहत केन्द्र, आपत्कालीन सम्पर्क, उद्धार, पुनःस्थापना र पुनर्निर्माणसम्बन्धी उपयोगी सूचनालाई समेत प्राथमिकता दिन आग्रह गरेको छ।

समाचार सङ्कलनका क्रममा उद्धार तथा एम्बुलेन्स आवागमन, उपचार, सुरक्षाकर्मीको काम वा राहत वितरणमा अवरोध नपुर्‍याउन र पत्रकारले अनावश्यक जोखिम नलिनसमेत निर्देश गरिएको छ।

गल्ती भए तत्काल सच्याउनुपर्ने

गलत सूचना प्रकाशित भएको थाहा हुनासाथ तत्काल सच्याउन, के गलत भएको थियो र सही तथ्य के हो भन्ने स्पष्ट पार्न तथा आवश्यक परे क्षमायाचना गर्नुपर्ने निर्देशिकामा उल्लेख छ।

लगातार विभत्स तथा पीडादायी सामग्रीमा काम गर्ने पत्रकार, फोटो पत्रकार, भिडियो सम्पादक तथा सामाजिक सञ्जाल अनुगमनकर्ताको मानसिक स्वास्थ्यमा समेत सञ्चारमाध्यमले ध्यान दिनुपर्ने काउन्सिलले जनाएको छ।

संवेदनशील सामग्री प्रकाशनअघि तथ्यपुष्टि, सुरक्षा, गोपनीयता, बालबालिकाको हित, दृश्यको आवश्यकता र सार्वजनिक हितलगायत विषय समेटिएको ‘१० प्रश्न’ परीक्षण गर्न सम्पादकलाई सुझाव दिइएको छ।

निर्देशिकाविपरीत सामग्री प्रकाशन वा प्रसारण भएको पाइए पत्रकार आचारसंहिता, कार्यविधि तथा प्रचलित कानूनबमोजिम ध्यानाकर्षण, निर्देशन वा अन्य प्रक्रिया अघि बढाउन सकिने काउन्सिलले जनाएको छ।

Originally published on abcnews.com.np.