भैरहवा । सडकछेउ, वर्कसप, कबाडीखाना र खाली ठाउँमा थुप्रिएका पुराना टायर सामान्यतः फोहोरका रूपमा हेरिन्छन्। तर रुपन्देहीका केही उद्योगीले त्यही फोहोरलाई इन्धन र औद्योगिक कच्चा पदार्थको स्रोतका रूपमा प्रयोग गर्न थालेका छन्।

प्रयोगविहीन टायर प्रशोधन गरेर औद्योगिक इन्धन, कार्बन र स्टिल उत्पादन गर्ने प्रविधिलाई व्यावसायिक रूप दिन रुपन्देहीमा उद्योग विस्तारको काम अघि बढाइएको छ। उद्योगीहरूको लक्ष्य केवल फोहोर व्यवस्थापन गर्नु मात्र होइन, आयातित पेट्रोलियम पदार्थको विकल्पका रूपमा टायरबाट उत्पादित इन्धनलाई बजारमा स्थापित गर्नु पनि हो।

अक्सिजनरहित अवस्थामा टायरबाट तेल

पुराना टायरलाई उच्च तापक्रममा अक्सिजनरहित अवस्थामा प्रशोधन गरी तेल निकाल्ने प्रविधिमार्फत औद्योगिक इन्धन उत्पादन गरिन्छ।

उत्पादित तेल औद्योगिक भट्टी, बोइलर तथा ताप आवश्यक पर्ने अन्य उद्योगमा प्रयोग गर्न सकिने उद्योगीहरूको भनाइ छ। यसले पेट्रोलियम पदार्थमा निर्भर उद्योगका लागि वैकल्पिक इन्धनको सम्भावना देखाएको छ।

रुपन्देहीका उद्योगी अजयमान श्रेष्ठले यस प्रविधिलाई व्यावसायिक रूप दिन दुई वटा उद्योगमार्फत काम अघि बढाउनुभएको छ।

देवदहमा स्थापना गरिएको स्पिड इनर्जी इन्डस्ट्रिज प्रालि र भैरहवा विशेष आर्थिक क्षेत्र (सेज) मा स्थापना गरिएको इको नेपाल इनर्जी इन्डस्ट्रिज प्रालिमार्फत पुराना टायर प्रशोधन भइरहेको छ।

श्रेष्ठका अनुसार टायर प्रशोधनबाट प्राप्त तेललाई उद्योगमा इन्धनका रूपमा प्रयोग गर्न सकिन्छ। त्यस्तै प्रशोधनका क्रममा छुट्टिने स्टिल र कार्बनलाई समेत पुनः औद्योगिक कच्चा पदार्थका रूपमा प्रयोग गर्न सकिन्छ।

“उद्योग भनेको केवल उत्पादन गर्ने कारखाना होइन, रोजगारी सिर्जना गर्ने, वातावरण जोगाउने र देशको अर्थतन्त्रमा योगदान गर्ने माध्यम पनि हो,” श्रेष्ठले भन्नुभयो।

एउटै फोहोरबाट तीन किसिमका उत्पादन

टायर प्रशोधनको विशेषता तेल उत्पादनमा मात्र सीमित छैन।

टायरमा रहेको स्टिल छुट्याएर पुनः प्रयोग गर्न सकिन्छ भने प्रशोधनपछि बाँकी रहने कार्बनलाई विभिन्न औद्योगिक प्रयोजनमा उपयोग गर्न सकिन्छ। यसरी एउटा प्रयोगविहीन टायरबाट इन्धन, स्टिल र कार्बनजस्ता उपयोगी उत्पादन निकाल्न सकिने उद्योगीको भनाइ छ।

यसले फालिएका टायरलाई ‘फोहोर’भन्दा पनि पुनः प्रयोग गर्न सकिने औद्योगिक स्रोतका रूपमा हेर्ने आधार तयार गरेको छ।

पेट्रोलियम आयात घटाउने सम्भावना

नेपालका उद्योगमा पेट्रोलियम पदार्थ तथा अन्य आयातित इन्धनको प्रयोग ठूलो छ। औद्योगिक उत्पादनको लागतमा इन्धनको हिस्सा महत्वपूर्ण हुने भएकाले स्वदेशमै वैकल्पिक इन्धन उपलब्ध भए उद्योग सञ्चालन खर्च घटाउनसमेत सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।

टायरबाट उत्पादित इन्धनलाई औद्योगिक प्रयोजनमा व्यापक रूपमा प्रयोग गर्न सकिए पेट्रोलियम पदार्थको आयातमा केही हदसम्म निर्भरता घटाउन सकिने श्रेष्ठको विश्वास छ।

तर त्यसका लागि उत्पादनसँगै बजार विस्तार र सरकारी नीतिगत सहयोग आवश्यक पर्ने उद्योगीहरू बताउँछन्।

चुनौती : कच्चा पदार्थकै अभाव

टायर प्रशोधन उद्योग विस्तार भइरहे पनि नियमित रूपमा पुराना टायर उपलब्ध गराउनु भने चुनौती बनेको छ।

नेपालमा पुराना टायरको सङ्कलन, बिक्री र पुनः प्रयोग व्यवस्थित नहुँदा उद्योगले आवश्यक परिमाणमा कच्चा पदार्थ प्राप्त गर्न कठिनाइ बेहोर्नुपर्ने अवस्था रहेको उद्योगीको भनाइ छ।

स्थानीय तह, सवारीसाधनका वर्कसप, टायर व्यवसायी, कबाडी व्यवसायी र उद्योगबीच समन्वय हुन सके ठूलो परिमाणमा फालिएका टायर सङ्कलन गरी प्रशोधनमा ल्याउन सकिने श्रेष्ठ बताउनुहुन्छ।

यसका लागि पुराना टायर कहाँ र कसरी सङ्कलन गर्ने, कसले उद्योगसम्म पुर्‍याउने र त्यसको आर्थिक मूल्य कसरी निर्धारण गर्ने भन्ने विषयमा व्यवस्थित संयन्त्र आवश्यक देखिन्छ।

फोहोर व्यवस्थापनदेखि चक्रीय अर्थतन्त्रसम्म

सवारीसाधनको सङ्ख्या बढेसँगै प्रयोगविहीन टायरको मात्रा पनि बढिरहेको छ। यस्ता टायर खुला रूपमा फाल्दा वा जलाउँदा वातावरणीय जोखिम सिर्जना हुन सक्ने भएकाले वैज्ञानिक प्रशोधनमार्फत यसको व्यवस्थापन गर्नुपर्ने उद्योगीहरूको धारणा छ।

पुराना टायरलाई सङ्कलन गरेर प्रशोधन गर्ने प्रणाली विकास गर्न सके एकातिर फोहोर व्यवस्थापनको समस्या कम गर्न सकिन्छ भने अर्कातर्फ रोजगारी, आम्दानी र औद्योगिक उत्पादनका नयाँ अवसर सिर्जना गर्न सकिन्छ।

श्रेष्ठका अनुसार यसले चक्रीय अर्थतन्त्रको अवधारणालाई समेत बल पुर्‍याउन सक्छ। प्रयोगपछि फालिने वस्तुलाई पुनः उत्पादन प्रणालीमा फर्काएर त्यसबाट नयाँ मूल्य सिर्जना गर्ने अभ्यासले आयात प्रतिस्थापन र वातावरण संरक्षण दुवैमा योगदान पुर्‍याउन सक्ने उहाँको भनाइ छ।

‘वातावरण जोगाउने उद्योगलाई प्रोत्साहन चाहिन्छ’

टायरबाट उत्पादित इन्धनको बजार विस्तारका लागि सरकारले नीतिगत सहजीकरण गर्नुपर्ने उद्योगी श्रेष्ठको माग छ।

“वातावरण जोगाउने उद्योगलाई अतिरिक्त भार होइन, अतिरिक्त प्रोत्साहन आवश्यक हुन्छ,” उहाँले भन्नुभयो।

उहाँका अनुसार पुराना टायरको वैज्ञानिक सङ्कलन र प्रशोधनका लागि स्पष्ट नीति बन्न सके निजी क्षेत्रलाई लगानी विस्तार गर्न सहज हुनेछ। साथै टायर प्रशोधन गर्दा वातावरणीय मापदण्डको पूर्ण पालना गर्नुपर्नेमा पनि उहाँले जोड दिनुभएको छ।

आजको फोहोर, भोलिको उद्योग

पुराना टायरको बढ्दो थुप्रो नेपालका लागि वातावरणीय चुनौती हो। तर त्यही चुनौतीलाई प्रविधि, लगानी र नीतिगत सहजीकरणमार्फत आर्थिक अवसरमा बदल्न सकिने उदाहरण रुपन्देहीका उद्योगले देखाउन थालेका छन्।

यसका लागि उद्योग स्थापना मात्र पर्याप्त हुँदैन। नियमित कच्चा पदार्थको आपूर्ति, वातावरणीय मापदण्ड, उत्पादनको गुणस्तर, बजार सुनिश्चितता र सरकारी नीतिगत समर्थन आवश्यक हुन्छ।

समस्या देखेर त्यसबाट पन्छिनेभन्दा समाधान खोज्दै त्यसलाई आर्थिक अवसरमा बदल्ने सोचले नै दिगो औद्योगिक विकासको बाटो खोल्न सक्छ।

श्रेष्ठको भनाइमा, “समस्या देखेर निराश हुनु हुँदैन, अवसर पनि त्यहीँ हुन्छ। आजको फोहोर भोलिको उद्योग बन्न सक्छ।”

पुराना टायरको थुप्रो हटाएर इन्धन र औद्योगिक कच्चा पदार्थ उत्पादन गर्ने यो प्रयास सफल भए त्यसले फोहोर व्यवस्थापन, वातावरण संरक्षण र आयात प्रतिस्थापनलाई एउटै औद्योगिक चक्रमा जोड्ने सम्भावना बोकेको छ।

Originally published on abcnews.com.np.