विराटनगर । सुनसरी–मोरङ औद्योगिक कोरिडोरका छवटा अक्सिजन उद्योगमध्ये केही बन्द भएपछि कोशी प्रदेशमा अक्सिजन आपूर्ति प्रभावित भएको छ । उद्योग बन्द हुँदा अस्पताल तथा स्वास्थ्य संस्थासँगै औद्योगिक प्रयोजनका लागि आवश्यक अक्सिजनको आपूर्तिमा समेत समस्या देखिएको छ ।

कोरोना सङ्क्रमणको दोस्रो लहरका बेला देशभर अक्सिजनको माग उच्च भएपछि सुनसरी–मोरङ औद्योगिक कोरिडोरका अक्सिजन उद्योग पूर्ण क्षमतामा सञ्चालन भएका थिए । उत्पादन क्षमता बढाएर देशका विभिन्न भागमा अक्सिजन आपूर्ति सहज बनाइएको थियो ।

तर अहिले भने त्यही कोरिडोरका उद्योगहरू सञ्चालनमै समस्या झेलिरहेका छन् । कोरिडोरको सबैभन्दा ठूलो क्षमताको विनायक अक्सिजन उद्योगका सञ्चालक पवन शारडाका अनुसार अक्सिजन उत्पादन गरेर बिक्री गर्दा उद्योगलाई घाटा हुने अवस्था आएको छ ।

दैनिक पाँच सय सिलिन्डरसम्म उत्पादन गर्ने क्षमता रहेको विनायक अक्सिजन उद्योग करिब १५ दिनदेखि बन्द छ । दैनिक चार सय सिलिन्डरसम्म उत्पादन गर्न सक्ने बाबा अक्सिजन उद्योगसमेत बन्द रहेको छ । दुई ठूला उद्योग बन्द हुँदा त्यसको प्रत्यक्ष असर अस्पताल र अन्य उपभोक्तामा परेको उद्योगीको भनाइ छ ।

‘उत्पादन गरेर बिक्री गर्दा घाटा’

उद्योगी शारडाका अनुसार अक्सिजन उद्योग सञ्चालनको लागत र बजारको अवस्थाका कारण उत्पादन गरेर बिक्री गर्दा घाटा हुने अवस्था छ । त्यसमाथि उद्योगका मुख्य मेसिनरी तथा एसीमा समस्या आएपछि विनायक अक्सिजन बन्द गर्नुपरेको उहाँले बताउनुभयो ।

उहाँका अनुसार कोरोना सङ्क्रमणका बेला नेपाली सेनामार्फत देशभर अक्सिजन पठाउने उद्योगहरू अहिले सरकारी नीतिका कारण कठिन अवस्थामा पुगेका छन् ।

सरकारले लिक्विड अक्सिजन प्लान्ट स्थापनाका लागि सहजीकरण गरेपछि पुराना अक्सिजन उद्योगमा त्यसको प्रभाव परेको उद्योगीहरूको गुनासो छ । लिक्विड अक्सिजन आयात गर्दा भन्सार छुट हुने र त्यसलाई सिलिन्डरमा रिफिल गरेर प्रयोग गर्न सकिने अवस्था रहे पनि परम्परागत अक्सिजन उत्पादन गर्ने उद्योगका लागि त्यस्तो सुविधा नरहेको शारडाको भनाइ छ ।

अस्पतालमा दैनिक सयौँ सिलिन्डर खपत

यसैबीच भागवती–भाजुरत्न अक्सिजन उद्योगसमेत प्राविधिक समस्या देखाउँदै बन्द भएपछि स्वास्थ्य संस्थामा थप समस्या परेको छ ।

विराटनगरका दुई मेडिकल कलेज तथा शिक्षण अस्पतालसहित विशेषज्ञ सेवा प्रदान गर्ने ठूला अस्पतालमा दैनिक पाँच सयदेखि छ सयसम्म अक्सिजन सिलिन्डर खपत हुने गरेको बताइएको छ । अन्य अस्पतालमा पनि अक्सिजनको माग उच्च छ ।

अक्सिजन अस्पतालमा मात्रै नभई औद्योगिक क्षेत्रमा समेत प्रयोग हुने भएकाले उत्पादन र आपूर्ति प्रभावित हुँदा यसको असर स्वास्थ्य क्षेत्रभन्दा बाहिरसमेत पर्ने गरेको छ ।

अस्पतालमै प्लान्ट राख्नुपर्ने नीतिले उद्योग प्रभावित

कोभिड–१९ को दोस्रो लहर सुरु भएपछि सरकारले सय शय्या क्षमताका अस्पतालले अनिवार्य रूपमा अक्सिजन प्लान्ट स्थापना गर्नुपर्ने व्यवस्था गरेको थियो । त्यसपछि धेरै अस्पतालले आफ्नै अक्सिजन प्लान्ट स्थापना गरेका छन् ।

सरकारले अक्सिजन प्लान्ट तथा उपकरण आयातमा भन्सार छुट दिनुका साथै लिक्विड अक्सिजन प्लान्ट र अक्सिजन उत्पादन गर्ने उद्योगलाई आधार दरमै ऋण उपलब्ध गराउने व्यवस्था गरेको थियो ।

अस्पतालहरूले आफ्नै लिक्विड अक्सिजन प्लान्ट स्थापना गर्न थालेपछि उद्योगहरूले उत्पादन घटाउँदै आएका थिए । ठूलो लगानीमा स्थापना भएका उद्योग दैनिक आठदेखि १२ घण्टामात्रै सञ्चालन गर्दा सञ्चालन खर्च धान्न कठिन हुने उद्योगीहरूको भनाइ छ । उत्पादन घट्दै र कतिपय उद्योग बन्द हुँदै गएपछि अहिले पुनः अक्सिजन अभावको अवस्था देखिन थालेको हो ।

स्थानीय प्रशासनले खोज्यो वैकल्पिक आपूर्ति

अक्सिजन अभावको विषयमा भदौ १८ गते स्थानीय प्रशासनले उद्योगी तथा सरोकारवालासँग छलफल गरेको थियो । छलफलमा अस्पताल सञ्चालक, अक्सिजन उद्योगी, नेपाल विद्युत् प्राधिकरणलगायत सम्बन्धित निकायका प्रतिनिधि सहभागी थिए ।

बैठकले विराटनगरका उद्योग पूर्ण रूपमा सञ्चालनमा नआउँदासम्म जनकपुर, झापा र इटहरीबाट अक्सिजन ल्याउने सहमति गरेको थियो ।

त्यसैगरी प्राविधिक समस्याका कारण बन्द भएका बाबा अक्सिजन र विनायक अक्सिजन उद्योगलाई पुनः सञ्चालनमा ल्याउन आवश्यक सहजीकरण गर्ने निर्णयसमेत भएको थियो ।

दुई दिनपछि उत्पादन थाल्ने तयारी

विनायक अक्सिजनका सञ्चालक शारडाले केही समस्या समाधान भएसँगै दुई दिनपछि उद्योग पुनः सञ्चालनमा ल्याएर अक्सिजन उत्पादन सुरु गर्ने बताउनुभएको छ ।

तर, अक्सिजन उद्योग सञ्चालनको वातावरण अझै सहज नरहेको उहाँको भनाइ छ । अस्पतालसँगै औद्योगिक क्षेत्रमा समेत अक्सिजनको ठूलो माग रहेकाले उद्योगहरूलाई दीर्घकालीन रूपमा सञ्चालन गर्न सक्ने वातावरण आवश्यक रहेको उद्योगीहरूको धारणा छ ।

यसैबीच मोरङमा स्थानीय प्रशासनले तत्कालका लागि अस्पतालबाहेक औद्योगिक प्रयोजनका लागि अक्सिजन बिक्री–वितरणमा रोक लगाएको छ । अस्पतालमा आवश्यक अक्सिजनको आपूर्ति प्रभावित नहोस् भन्ने उद्देश्यले यस्तो व्यवस्था गरिएको बताइएको छ ।

अक्सिजन उद्योग बन्द हुनु केवल औद्योगिक उत्पादन घट्नुको विषय नभई स्वास्थ्य संस्थाको नियमित उपचार सेवासँग समेत जोडिएको विषय भएकाले दीर्घकालीन आपूर्ति व्यवस्थापन र उत्पादन उद्योगको संरक्षण दुवैलाई सँगसँगै अघि बढाउनुपर्ने देखिएको छ ।

Originally published on abcnews.com.np.