काठमाडौं १३ भदौ । पछिल्लो समय हरेक देशले आआफ्ना नक्सा सार्वजनिक गरेर नभएको विवाद बल्झाउने र भएको विवाद चर्काउने प्रतिस्पर्धा जस्तै देखिएको छ । हालै चीनले भारतको अरुणाचल प्रदेशलाई आफ्नो भूभागमा समेटेर सोमबार नयाँ नक्सा जारी गरेपछि दुई देशबीचको तनाव थप बढेको छ । चीनको प्राकृतिक संसाधन मन्त्रालयले भारतको अरुणाचल, अक्साई चीन तथा ताइवान र दक्षिण चीन सागरलाई आफ्नो क्षेत्रमा पारेर पुरानै नक्सा नयाँ रुपमा सार्वजनिक गरेको छ ।

चाइना डेलीका अनुसार उक्त नक्सालाई ‘२०२३ को चीनको स्ट्यान्डर्ड नक्सा’ भनिएको छ । चीनको सरकारको मुखपत्र मानिने ग्लोबल टाइम्सले नयाँ नक्सालाई सामाजिक सञ्जालमार्फत पहिलो पटक सार्वजनिक गरेको हो ।

चीनले गत अप्रिलमा अरुणाचल प्रदेशका ११ स्थानको नाम परिवर्तन गरेर चिनियाँ नाम घोषणा गरेको थियो । त्यसअघि पनि चीनले अरुणाचल प्रदेशका अन्य स्थानको नाम बदलेको थियो । चीन र भारतबीच अरुणाचल प्रदेशलाई लिएर विगत लामो समयदेखि विवाद रहँदै आएको छ ।

गत साता दक्षिण अफ्रिकाको जोहानेसबर्गमा भारतीय प्रधानमन्त्री मोदी र चिनियाँ राष्ट्रपति सी चिनफिङबीच साइडलाइन वार्ता भएको थियो । उक्त वार्तापछि सीमामा दुई वर्षदेखि कायम तनाव कम हुने अपेक्षा गरिएकोमा त्यसविपरीत नयाँ नक्साले दुई देशबीचको तनावलाई थप बढाउन सक्ने देखिन्छ । तीन वर्ष अगाडि २०२० जुन १५ मा गलवान घाटीमा भारत र चीनका सैनिकहरू एकआपसमा भिड्न पुगेका थिए । त्यसले बढाएको तनाव अझै साम्य भइसकेको छैन । सैन्य तहमा १९ पटक भइसकेको वार्ताले लद्दाख क्षेत्रको सीमा विवाद समाधान गर्न नसकेको बेला भारतमा हुन लागेको जी–२० सम्मेलनको मुखमा नक्सा विवाद थपिएको छ ।

चीनले प्रकाशित गरेको नक्साको भारतले विरोध जनाएको छ । भारतको विदेश मन्त्रालयले कूटनीतिक च्यानलबाट त्यस विषयमा चीनसमक्ष कडा विरोध जनाइएको आफ्नो विज्ञप्तिमा उल्लेख गरेको छ । ‘हामी यस्ता दाबीहरूलाई अस्वीकार गर्छौं, किनभने यसमा कुनै आधार छैन ।

चिनियाँ पक्षको यस्तो कदमले सीमा समस्या समाधानको सवाललाई जटिल मात्रै बनाउँछ,’ विज्ञप्तिमा भनिएको छ । चीनको दाबीलाई ‘बेतुक’ संज्ञा दिँदै भारतीय विदेशमन्त्री एस जयशंकरले यस्तो दाबी गर्दैमा भारतको भूभाग चीनको नहुने सञ्चारमाध्यमलाई बताएका छन् ।

केहीसमय अघि भारतले नयां संसद भवनमा ससंस्कृतिक नक्साका नाममा मुरल भन्दै नक्सा सर्वजनिक गरेपछि नेपाल लगायतका देशमा विवाद भएको छ ।सन् २०१९ मा भारतले नयां नक्सा सर्वजनिक गेपछि त्यसको जबाफमा नेपालको संसदल े पनि नयाँनक्सा जारी गरिसकेको छ । यी सवै नक्सा विवादित बनेका छन् ।