काठमाडौं / लुसेर्न (स्विट्जरल्यान्ड) — अमेरिका र इरानबीच युद्ध अन्त्य गर्ने उद्देश्यले स्विट्जरल्यान्डमा सुरु भएको उच्चस्तरीय वार्ताको पहिलो चरण सकारात्मक संकेतसहित सम्पन्न भएको छ। वार्तामा मध्यस्थकर्ताको भूमिका निर्वाह गरिरहेका कतार र पाकिस्तानले छलफलमा “उत्साहजनक प्रगति” भएको र आगामी ६० दिनभित्र अन्तिम सम्झौतामा पुग्ने रोडम्याप तयार भएको बीबीसीले जनाएको छ ।

सोमबार बिहान जारी संयुक्त वक्तव्यमा कतार र पाकिस्तानले दुवै पक्षबीच गठित उच्चस्तरीय समितिले युद्ध अन्त्यका लागि विस्तृत कार्ययोजना तयार गर्न सहमति जनाएको उल्लेख गरेका छन्। वक्तव्यअनुसार व्यापारिक जहाजहरूको सुरक्षित आवागमन सुनिश्चित गर्न तथा गलतफहमीबाट उत्पन्न हुन सक्ने तनाव रोक्न विशेष सञ्चार संयन्त्र पनि स्थापना गरिएको छ।

इरानका विदेशमन्त्री सैयद अब्बास अराघचीले वार्तापछि सामाजिक सञ्जालमार्फत लेबनानमा जारी द्वन्द्व अन्त्य गर्ने दिशामा महत्वपूर्ण उपलब्धि हासिल भएको बताएका छन्। उनले पाकिस्तान र कतारको मध्यस्थताले लेबनान युद्ध अन्त्यका लागि ठूलो प्रगति सम्भव भएको दाबी गरे।

अराघचीका अनुसार प्रारम्भिक समझदारीअनुसार इरानमाथिका केही आर्थिक प्रतिबन्धहरू खुकुलो पारिने, तेल तथा पेट्रोकेमिकल निर्यातमा सहुलियत दिइने, रोक्का गरिएका केही सम्पत्ति फुकुवा गरिने तथा इरानको पुनर्निर्माण र विकासका लागि ठूलो आर्थिक कार्यक्रम अघि बढाइनेछ।

होर्मुज जलडमरूमध्य खुल्ने संकेत

वार्ताको मुख्य उपलब्धिमध्ये एउटा विश्व व्यापारका लागि अत्यन्त महत्वपूर्ण मानिएको होर्मुज जलडमरूमध्यको पुनः सञ्चालन पनि हो। विश्वको झण्डै २० प्रतिशत तेल तथा प्राकृतिक ग्यास यही मार्गबाट ओसारपसार हुने गर्दछ।

गत साता भएको प्रारम्भिक समझदारीअनुसार इरानले जलडमरूमध्य पुनः खोल्न सहमति जनाएको छ भने अमेरिकाले इरानी बन्दरगाहतर्फ जाने तथा आउने जहाजहरूमाथिको सैन्य नाकाबन्दी हटाउने प्रतिबद्धता जनाएको छ।

यद्यपि इरानले शनिबार जलडमरूमध्य बन्द गरेको घोषणा गरे पनि समुद्री निगरानी तथ्यांकले जहाजहरूको आवागमन भने निरन्तर जारी रहेको देखाएको छ।

लेबनानमा युद्धविराम कार्यान्वयन चुनौतीपूर्ण

वार्ताको अर्को महत्वपूर्ण विषय लेबनानमा जारी संघर्ष रहेको छ। संयुक्त वक्तव्यअनुसार अमेरिका, इरान र लेबनानबीच सैन्य गतिविधि रोक्न विशेष ‘डी-कन्फ्लिक्सन सेल’ गठन गरिनेछ, जसलाई कतार र पाकिस्तानले सहजीकरण गर्नेछन्।

तर समझदारीपछि पनि दक्षिणी लेबनानमा इजरायली सेना र हिजबुल्लाहबीचको झडप पूर्ण रूपमा रोकिएको छैन। लेबनानको स्वास्थ्य मन्त्रालयका अनुसार पछिल्ला दिनहरूमा भएका हवाई आक्रमणमा दर्जनौँ नागरिकको मृत्यु भएको छ, जसमा महिला र बालबालिका समेत रहेका छन्।

गत शुक्रबार नयाँ युद्धविराम घोषणा गरिए पनि इजरायल र हिजबुल्लाह दुवैले एकअर्कामाथि आक्रमण जारी राखेको आरोप लगाइरहेका छन्।

ट्रम्पको चेतावनी, इरानको कडा प्रतिक्रिया

वार्ता सुरु हुनुअघि अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानलाई लेबनानस्थित आफ्ना सहयोगी समूहहरूलाई तत्काल नियन्त्रण गर्न चेतावनी दिएका थिए। उनले त्यसो नगरे अमेरिकाले पुनः कडा सैन्य कारबाही गर्न सक्ने बताएका थिए।

यसको जवाफमा इरानी मुख्य वार्ताकार मोहम्मद बाघेर घालिबाफले अमेरिकी धम्कीले कुनै प्रभाव नपार्ने बताएका छन्। उनले “धम्कीले काम गर्ने भए आज अमेरिका यस्तो अवस्थामा हुने थिएन” भन्दै इरान आफ्नो अडानमा दृढ रहेको बताएका छन्।

आणविक कार्यक्रम अझै मुख्य विवाद

युद्ध अन्त्य, व्यापारिक मार्ग खुला गर्ने र आर्थिक प्रतिबन्ध हटाउने विषयमा प्रारम्भिक सहमति बने पनि इरानको आणविक कार्यक्रमबारे भने अझै अन्तिम निर्णय हुन सकेको छैन।

वार्तामा सहभागी अमेरिकी उपराष्ट्रपति जेडी भान्सले इरानले क्षेत्रीय अस्थिरता फैलाउने गतिविधि र दीर्घकालीन आणविक हतियारको महत्वाकांक्षा त्यागे अमेरिका सम्बन्ध सुधार्न तयार रहेको बताएका छन्।

तर इरानले आफ्नो आणविक कार्यक्रम पूर्ण रूपमा शान्तिपूर्ण उद्देश्यका लागि मात्रै रहेको दाबी गर्दै आएको छ।

हजारौँको ज्यान गएको द्वन्द्व

फेब्रुअरी २८ मा अमेरिका र इजरायलले संयुक्त रूपमा इरानविरुद्ध सैन्य अभियान सुरु गरेपछि मध्यपूर्वमा तनाव तीव्र बनेको थियो। त्यसलगत्तै इरान समर्थित हिजबुल्लाहले इजरायलमाथि रकेट प्रहार गरेपछि लेबनान पनि युद्धको चपेटामा परेको थियो।

लेबनानको स्वास्थ्य मन्त्रालयका अनुसार मार्च २ यता कम्तीमा ४ हजार १०६ जनाको मृत्यु भइसकेको छ। इजरायली पक्षले भने ३६ सैनिक र चार सर्वसाधारणको ज्यान गएको जनाएको छ।

यस्तो अवस्थामा स्विट्जरल्यान्डमा भएको अमेरिका–इरान वार्तालाई मध्यपूर्वमा शान्ति स्थापना गर्ने सम्भावित अवसरका रूपमा हेरिएको छ। आगामी ६० दिनभित्र हुने थप वार्ताले क्षेत्रीय राजनीति र विश्व ऊर्जा बजारको भविष्य निर्धारण गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।