लेबर पार्टीको संकटबीच उदाएका एन्डी बर्नहमले बेलायतको राजनीतिलाई नयाँ दिशा दिन सक्छन् ?
काठमाडौं । बेलायती प्रधानमन्त्री कियर स्टार्मरको अप्रत्याशित बहिर्गमनसँगै एउटा पुरानो नाम फेरि राष्ट्रिय राजनीतिमा केन्द्रमा आएको छ—एन्डी बर्नहम।
केही वर्षअघिसम्म उनलाई “भूतपूर्व मन्त्री”, “असफल नेतृत्व प्रत्याशी” वा “म्यानचेस्टरका मेयर” का रूपमा चिनिन्थ्यो। आज उनी बेलायतको प्रधानमन्त्री बन्ने सबैभन्दा बलियो दाबेदार बनेका छन्।
तर बर्नहम वास्तवमा को हुन् ?
के उनी बेलायतका बालेन शाहजस्तै स्थापित राजनीतिक संरचनालाई चुनौती दिने बाहिरबाट आएका लोकप्रिय नेता हुन् ? वा उनी टोनी ब्लेयरजस्तै लेबर पार्टीलाई पुनर्जीवित गर्ने नयाँ पुस्ताका राष्ट्रिय नेता हुन् ?
यही प्रश्न अहिले बेलायती राजनीतिमा सबैभन्दा धेरै सोधिएको प्रश्न बनेको छ।
पतनपछि पुनर्जन्म
राजनीतिमा पुनरागमनका कथाहरू धेरै छन्। तर बर्नहमको कथा अलि फरक छ।
सन् २०१० र २०१५ मा लेबर पार्टीको नेतृत्वका लागि दुईपटक प्रतिस्पर्धा गरेर पराजित भएका बर्नहमलाई धेरैले “राजनीतिक रूपमा समाप्त” मानिसकेका थिए।
लन्डनको शक्ति केन्द्रबाट उनी विस्तारै किनारामा धकेलिँदै थिए।
त्यसपछि उनले एउटा अनौठो निर्णय लिए।
वेस्टमिन्स्टरको चम्किलो राजनीतिलाई छाडेर उनी ग्रेटर म्यानचेस्टरका मेयर बन्न गए।
त्यो निर्णय त्यतिबेला पदावनति जस्तो देखिएको थियो।
तर आज फर्केर हेर्दा त्यही निर्णय उनको राजनीतिक पुनर्जन्मको आधार बन्यो।
बेलायतका बालेन ?
नेपालमा बालेन्द्र शाह (बालेन) उदाउँदा धेरैले उनलाई परम्परागत दलहरूविरुद्धको जनअसन्तुष्टिको प्रतीकका रूपमा हेरे।
बर्नहमको उदयमा पनि त्यस्तै केही तत्व देखिन्छ।
यद्यपि उनी स्वतन्त्र उम्मेदवार होइनन्। उनी लेबर पार्टीकै पुराना नेता हुन्।
तर उनको राजनीतिक शैली परम्परागत वेस्टमिन्स्टर राजनीतिभन्दा फरक छ।
उनी बारम्बार लन्डनको केन्द्रीकृत शक्तिको आलोचना गर्छन्।
उनी भन्छन्—
“देशको विकास लन्डनमा मात्र केन्द्रित हुन सक्दैन।”
कोभिड महामारीका बेला उनले तत्कालीन कन्जरभेटिभ सरकारसँग खुला टकराव गरे।
म्यानचेस्टरका लागि थप आर्थिक सहायता माग्दा उनले राष्ट्रिय सरकारलाई सार्वजनिक रूपमा चुनौती दिए।
त्यही घटनापछि उनी आम मानिसका नेता र स्थानीय अधिकारका पक्षधर राजनीतिज्ञका रूपमा स्थापित भए।
बालेनले काठमाडौंमा जस्तो “स्थानीय बनाम केन्द्र” को बहस उठाए, बर्नहमले पनि “उत्तर बनाम लन्डन” को राजनीतिक विमर्श निर्माण गरेका छन्।
यही कारणले कतिपय विश्लेषकहरूले उनलाई “ब्रिटिश लोकलिस्ट” नेताका रूपमा व्याख्या गर्छन्।
तर उनी बालेन होइनन्
यद्यपि तुलना त्यहीं समाप्त हुन्छ।
बालेन प्रणालीबाहिरबाट आएका व्यक्ति हुन्।
बर्नहम भने प्रणालीभित्रै हुर्किएका राजनीतिज्ञ हुन्।
उनले दुई दशकभन्दा बढी समय संसद, मन्त्रालय र पार्टी संरचनाभित्र बिताएका छन्।
उनी आन्दोलनकारीभन्दा बढी प्रशासक हुन्।
विद्रोहीभन्दा बढी रणनीतिकार हुन्।
त्यसैले उनी बालेनको जस्तो राजनीतिक विस्फोट होइनन्।
बरु उनी लामो अनुभव बोकेका नेता हुन् जसले सही समय पर्खिरहेका थिए।
नयाँ टोनी ब्लेयर बन्ने प्रयास ?
यदि बर्नहमसँग कसैको तुलना गर्नुपर्छ भने त्यो सम्भवतः टोनी ब्लेयरसँग हुन्छ।
सन् १९९० को दशकमा ब्लेयरले लेबर पार्टीलाई नयाँ स्वरूप दिएका थिए।
त्यसबेला लेबरलाई पुरानो, अप्रासंगिक र चुनाव जित्न नसक्ने पार्टी मानिन्थ्यो।
ब्लेयरले त्यसलाई आधुनिक, मध्यमार्गी र चुनाव जित्न सक्ने शक्तिमा रूपान्तरण गरे।
आज बर्नहमको अगाडि पनि त्यस्तै चुनौती छ।
स्टार्मर सरकारमाथि जनअसन्तुष्टि बढिरहेको छ।
अर्थतन्त्र सुस्त छ।
आप्रवासन विवादको विषय बनेको छ।
दक्षिणपन्थी रिफर्म यूकेको लोकप्रियता बढिरहेको छ।
यस्तो अवस्थामा लेबरलाई पुनः ऊर्जा दिने जिम्मेवारी बर्नहमको काँधमा आउन सक्छ।
तर उनी ब्लेयरभन्दा फरक छन्।
ब्लेयर विश्वव्यापीकरणका कट्टर समर्थक थिए।
बर्नहम स्थानीय अर्थतन्त्र, सार्वजनिक सेवा र क्षेत्रीय विकासलाई प्राथमिकता दिन्छन्।
ब्लेयर “नयाँ लेबर” का नेता थिए।
बर्नहम सम्भवतः “नयाँ क्षेत्रीय लेबर” का नेता बन्न चाहन्छन्।
फराजको चुनौती
बर्नहम प्रधानमन्त्री बने भने उनको पहिलो र सबैभन्दा कठिन प्रतिस्पर्धी हुनेछन् निगेल फराज।
फराजले आप्रवासन, राष्ट्रिय पहिचान र स्थापित राजनीतिक वर्गविरुद्धको असन्तुष्टिलाई राजनीतिक शक्तिमा बदल्न सफल भएका छन्।
अमेरिकामा डोनाल्ड ट्रम्पले जसरी पुराना राजनीतिक मान्यताहरूलाई चुनौती दिए, बेलायतमा फराजले त्यही भूमिका खेलिरहेका छन्।
बर्नहमको लोकप्रियता पनि श्रमिक वर्गमा बलियो छ।
त्यसैले लेबरभित्र धेरैको विश्वास छ कि फराजलाई रोक्न सक्ने व्यक्ति बर्नहम मात्र हुन्।
पहिलो १०० दिन निर्णायक
राजनीतिमा प्रतीकको ठूलो महत्व हुन्छ।
बर्नहमले सत्ता सम्हालेपछि पहिलो १०० दिनमै आफू स्टार्मरभन्दा फरक भएको प्रमाणित गर्नुपर्नेछ।
यदि उनले स्थानीय सरकारलाई थप अधिकार दिए, सार्वजनिक सेवामा सुधार देखाए र अर्थतन्त्रमा आशा जगाए भने उनी दीर्घकालीन नेता बन्न सक्छन्।
तर यदि परिवर्तनको अपेक्षा पूरा भएन भने उनी पनि बेलायतको पछिल्लो दशकमा आएका अन्य प्रधानमन्त्रीसरह अस्थायी पात्र बन्न सक्छन्।
बालेन होइन, ब्लेयर पनि होइन
वास्तवमा एन्डी बर्नहम न त बेलायतका बालेन हुन्, न त अर्को टोनी ब्लेयर।
उनी दुवैको बीचमा उभिएका राजनीतिज्ञ हुन्।
बालेनजस्तै उनी केन्द्रविरुद्ध स्थानीय आवाज उठाउँछन्।
ब्लेयरजस्तै उनी सत्ताको केन्द्रसम्म पुग्ने राजनीतिक कौशल राख्छन्।
तर उनको वास्तविक परीक्षा अब सुरु हुँदैछ।
स्टार्मरको पतनले उनलाई अवसर दिएको छ।
अब त्यो अवसरलाई नयाँ राजनीतिक युगमा बदल्ने कि इतिहासको अर्को छोटो अध्यायमा सीमित गर्ने भन्ने निर्णय बर्नहम आफैंले गर्नेछन्।
सायद केही सातापछि डाउनिङ स्ट्रिटको कालो ढोकाअघि उभिएर शपथ लिँदा उनी बेलायतलाई नयाँ दिशा दिने नेताका रूपमा सम्झिनेछन्—वा अर्को असफल प्रयोगका रूपमा।
अहिलेलाई भने बेलायत एउटै प्रश्नको उत्तर पर्खिरहेको छ—
“के एन्डी बर्नहमले लेबरलाई मात्र होइन, बेलायतलाई पनि पुनः आविष्कार गर्न सक्छन् ?”
प्रतिक्रिया दिनुहोस्