न्यूयोर्क: दशकौँसम्म अमेरिकी रिपब्लिकन पार्टीको विदेश नीतिको एउटा आधारभूत मान्यता थियो—इरानको इस्लामिक शासन विश्वकै सबैभन्दा खतरनाक र दुष्ट शासनमध्ये एक हो। तर पछिल्ला केही महिनामा, विशेषगरी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प प्रशासनले इरानसँग प्रारम्भिक शान्ति सम्झौताको पक्षमा उभिएपछि, अमेरिकी दक्षिणपन्थी राजनीतिमा इरानलाई हेर्ने दृष्टिकोण उल्लेखनीय रूपमा परिवर्तन हुन थालेको देखिएको छ।

पहिले “खराब” र “दुष्ट” भनेर चित्रण गरिएको इरानलाई अहिले ट्रम्प स्वयंले “बलिया” र “बुद्धिमान” नेताहरूको देशका रूपमा उल्लेख गर्न थालेका छन्। यो परिवर्तन केवल ट्रम्पको अभिव्यक्तिमा सीमित छैन, बरु रिपब्लिकन पार्टीभित्रै व्यापक वैचारिक परिवर्तनको संकेतका रूपमा हेरिएको छ।

ट्रम्पको नयाँ सन्देश

गत साता ट्रम्पले इरानी नेतृत्वलाई “Strong people, smart people” अर्थात् “बलिया र बुद्धिमान मानिस” भन्दै सम्बोधन गरेका थिए। उनले अब इरानलाई केवल सैन्य शक्तिबाट पराजित गर्न सकिने शत्रुका रूपमा नभई वार्तामार्फत व्यवहार गर्नुपर्ने राष्ट्रका रूपमा प्रस्तुत गर्न खोजिरहेका छन्।

यस दृष्टिकोणका प्रमुख समर्थकमध्ये उपराष्ट्रपति जेडी भान्स पनि छन्। उनी पछिल्लो समय इरानसँगको वार्ता र शान्ति सम्झौताका पक्षमा खुलेर बोलिरहेका छन्।

रिपब्लिकन पार्टीभित्र देखिएको पुस्तान्तरण

विश्लेषकहरूका अनुसार यो परिवर्तन केवल ट्रम्पको रणनीतिक निर्णय होइन। रिपब्लिकन पार्टीभित्र नयाँ पुस्ताको उदयसँगै विदेश नीतिमा समेत परिवर्तन देखिन थालेको छ।

विशेषगरी इराक र अफगानिस्तान युद्धको अनुभवसँग हुर्किएको युवा पुस्ताले अमेरिका विश्वका प्रत्येक युद्धमा संलग्न हुनुपर्ने पुरानो नीतिलाई चुनौती दिन थालेको छ।

युवा रिपब्लिकनहरू इजरायलप्रतिको बिना शर्त समर्थनभन्दा अमेरिकी राष्ट्रिय हितलाई प्राथमिकता दिनुपर्ने तर्क अघि सारिरहेका छन्।

“इरानलाई पनि आफ्नो रक्षा गर्ने अधिकार छ”

क्यान्ससका रिपब्लिकन सिनेटर रोजर मार्शलले केही महिनाअघि इरानलाई “अतिवादी धार्मिक शासन” भनेका थिए। तर अहिले उनी नै इरानलाई आफ्नो सुरक्षाका लागि मिसाइल राख्ने अधिकार हुनुपर्ने तर्क गर्न थालेका छन्।

उनले अमेरिकाले अन्तहीन युद्ध (Forever Wars) बाट बाहिरिनुपर्ने भन्दै कूटनीतिक समाधान नै दीर्घकालीन उपाय भएको बताएका छन्।

उनको भनाइमा,

“हामीले इजरायलको सुरक्षाका लागि धेरै अमेरिकी सैनिक गुमाइसकेका छौं। अब वार्तामार्फत समाधान खोज्नुपर्छ।”

पुराना कट्टरपन्थीहरू अझै अडिग

यद्यपि सबै रिपब्लिकन नेताहरूको धारणा परिवर्तन भएको छैन।

टेक्सासका सिनेटर टेड क्रुजले ट्रम्पले अहिले “गलत सल्लाह” पाइरहेको दाबी गरेका छन्। उनका अनुसार इरानको धार्मिक शासनलाई आर्थिक सहयोग गर्नु अत्यन्त खतरनाक हुनेछ।

त्यस्तै मोन्टानाका सिनेटर टिम शिहीले पनि इरानको नेतृत्व अझै अमेरिकाको शत्रु रहेको र उनीहरूको सोचमा कुनै परिवर्तन नआएको बताएका छन्।

अमेरिकी दक्षिणपन्थीमा नयाँ वैचारिक धार

अमेरिकी कन्जरभेटिभ पत्रिकाका कार्यकारी निर्देशक कर्ट मिल्सका अनुसार अहिले अमेरिकी दक्षिणपन्थी राजनीतिमा नयाँ सोच विकसित भइरहेको छ।

उनले भने,

“इरान आफ्नो अस्तित्वका लागि उभियो। ट्रम्पको सन्देश पनि यही हो—अमेरिकाले अब प्रत्येक देशलाई सैन्य बल प्रयोग गरेर परिवर्तन गराउने प्रयास गर्नुपर्दैन।”

मिल्सका अनुसार अहिले दक्षिणपन्थी राजनीतिमा इरानसँग युद्धको विरोध गर्नु पहिलेजस्तो निषेधित विषय रहन छाडेको छ।

स्टिभ ब्याननको तर्क

ट्रम्पका पूर्व वरिष्ठ सल्लाहकार स्टिभ ब्याननले ट्रम्पलाई “व्यवहारवादी (Pragmatist) र सम्झौता गर्न सक्ने नेता” भन्दै प्रशंसा गरेका छन्।

उनका अनुसार ट्रम्पले अब इरानमाथि पूर्ण सैन्य विजय सम्भव नभएको बुझिसकेका छन्।

ब्याननले इतिहासको उदाहरण दिँदै भने,

“प्राचीन पर्सियाले ग्रीस र रोमसँग जस्तै अहिले पनि इरानले आफूलाई सजिलै पराजित हुन दिएको छैन। उनीहरू जमिनभित्र पस्छन् र लामो प्रतिरोध गर्छन्।”

ह्वाइट हाउसको प्रतिक्रिया

ह्वाइट हाउसकी प्रवक्ता अन्ना केलीले भने इरानविरुद्धको सैन्य कारबाहीले देशको ठूलो सैन्य संरचना ध्वस्त पारेको दाबी गरेकी छन्।

उनका अनुसार अहिले वार्ताकारहरूले इरानको आणविक क्षमता स्थायी रूपमा अन्त्य गर्ने दिशामा काम गरिरहेका छन्।

उनले ट्रम्पको निर्णय कुनै पोडकास्ट वा थिंक ट्यांकको दबाबमा नभई अमेरिकी जनताको हितलाई केन्द्रमा राखेर गरिएको बताइन्।

युवा रिपब्लिकनहरूको बदलिएको सोच

हालै सार्वजनिक गरिएको एक सर्वेक्षणले पनि रिपब्लिकन मतदाताबीच पुस्तागत ठूलो अन्तर देखाएको छ।

४५ वर्षभन्दा कम उमेरका सम्भावित रिपब्लिकन समर्थकमध्ये ५३ प्रतिशतले इरानसँगको युद्धको विरोध गरेका छन्।

त्यसैगरी,

• ५४ प्रतिशत युवा रिपब्लिकनले ट्रम्प इजरायलप्रति अत्यधिक झुकेको बताएका छन्।
• करिब तीनचौथाइ युवाले अमेरिकाले विदेशका समस्याभन्दा आफ्नै देशमा बढी ध्यान दिनुपर्ने बताएका छन्।

यसको विपरीत ४५ वर्षभन्दा माथिका रिपब्लिकन समर्थकहरूमा इरानविरुद्ध कडा नीति अपनाउनुपर्ने धारणा अझै बलियो देखिएको छ।

टकर कार्लसनको प्रभाव

पूर्व फक्स न्यूज प्रस्तोता टकर कार्लसन अहिले इरानसँगको युद्धका सबैभन्दा मुखर आलोचक बनेका छन्।

उनले हालै विदेश नीति विश्लेषक त्रिता पार्सीसँगको अन्तर्वार्तामा इरान युद्धपछि अझ प्रभावशाली शक्ति बन्न सक्ने तर्क अघि सारे।

पार्सीका अनुसार,

यदि इरानले आवश्यक परे हर्मुज जलडमरू (Strait of Hormuz) बन्द गरिदियो भने विश्वको तेल आपूर्तिमा ठूलो असर पर्न सक्छ, जसका कारण इरानको रणनीतिक महत्त्व अझ बढ्नेछ।

उनले ट्रम्प प्रशासनका अधिकारीहरूसँग आफूले लामो समयदेखि इरानबारे निरन्तर छलफल गर्दै आएको पनि बताएका छन्।

बदलिँदै गएको अमेरिकी दक्षिणपन्थ

विश्लेषकहरूको निष्कर्षमा अहिले अमेरिकी दक्षिणपन्थी राजनीतिमा इरानलाई हेर्ने पुरानो दृष्टिकोण क्रमशः कमजोर बन्दै गएको छ।

पहिले जहाँ इरानलाई केवल “दुष्ट राष्ट्र” भनेर परिभाषित गरिन्थ्यो, अहिले त्यही राजनीतिक वृत्तभित्र इरानसँग सहअस्तित्व, वार्ता र व्यावहारिक सम्बन्ध कायम गर्नुपर्ने आवाज बढ्दै गएको छ।

यद्यपि यो परिवर्तन स्थायी हुन्छ वा फेरि कठोर नीतितर्फ फर्किन्छ भन्ने कुरा आगामी महिनाहरूमा ट्रम्प प्रशासनको नीति, इरानसँगको शान्ति प्रक्रिया र अमेरिकी घरेलु राजनीतिले निर्धारण गर्नेछ।

न्यूयोर्क टाइम्समा आधारित