काठमाडौं । – विश्वकै व्यस्त र संवेदनशील मानिने हर्मुजको जलडमरू (Strait of Hormuz) मा फेरि एकपटक तनाव बढेको छ। इरानले एक कार्गो जहाजमाथि ड्रोन हमला गरेपछि अमेरिकाले इरानका सैन्य अखडाहरूमा जवाफी आक्रमण गरेको छ। यो घटनाले अमेरिका र इरानबीच केही समयअघि भएको ‘युद्धविराम’ सम्झौतालाई ठूलो चुनौती दिएको छ।

के भएको थियो ?

बिहीबार हर्मुजको जलडमरू क्षेत्रमा सिंगापुरको झण्डा बोकेको ‘एभर लवली’ नामक कार्गो जहाजमा अज्ञात ड्रोनबाट हमला भयो। यो हमलामा जहाजको कन्ट्रोल रुम (ब्रिज) मा क्षति पुगेको छ, तर सौभाग्यवश कसैलाई पनि चोटपटक लागेन। यस घटनालगत्तै सो क्षेत्रमा रहेका सयौं जहाजहरूको उद्धार कार्य संयुक्त राष्ट्र संघले तत्कालका लागि रोकेको छ।

अमेरिकाको ‘शक्तिशाली’ जवाफ

यो हमलाको २४ घण्टा नबित्दै शुक्रबार अमेरिकाले इरानका विभिन्न सैन्य स्थानहरूमा आक्रमण गर्‍यो। अमेरिकाको ‘सेन्ट्रल कमान्ड’ का अनुसार, तिनीहरूले इरानका मिसाइल र ड्रोनहरू राखिएका भण्डारहरूलाई लक्षित गरेका थिए।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानको यो कदमलाई युद्धविरामको “मूर्खतापूर्ण उल्लंघन” भनेका छन्। उनले स्पष्ट शब्दमा भनेका छन् कि यदि इरानले हिंसा गर्छ भने त्यसको कडा जवाफ दिइनेछ। उपराष्ट्रपति जेडी भान्सले पनि इरानलाई चेतावनी दिँदै भनेका छन्, “हामीले युद्धविरामको सम्मान गरिरहेका छौं, तर हिंसाको सामना गर्न पनि तयार छौं।”

इरानको तर्क

इरानले भने आफ्ना तर्फबाट कुनै गल्ती नभएको दाबी गरेको छ। इरानी सेनाका अनुसार, ती कार्गो जहाजले जलडमरूको नियम तोडेकाले चेतावनीस्वरूप आक्रमण गरिएको थियो। इरानी रिभोलुसनरी गार्ड्सले चेतावनी दिँदै भनेको छ कि यदि अमेरिकाले थप उक्साहट जारी राखेमा इरानको जवाफ अझ ठूलो र व्यापक हुनेछ।

अर्कोतिर शान्तिको झिनो आशा

एकतर्फ हर्मुजमा यस्तो तनाव चलिरहँदा, अर्कोतर्फ मध्यपूर्वमा एउटा ठूलो कूटनीतिक प्रगति पनि देखिएको छ। शुक्रबार इजरायल र लेबनानबीच लडाइँ अन्त्य गर्ने एउटा सम्झौता भएको छ। अमेरिकाको मध्यस्थतामा भएको यो सम्झौतामा इजरायलले लेबनानबाट आफ्ना सेना फिर्ता लैजाने र लेबनानले पनि त्यहाँ सक्रिय रहेको हिजबुल्लाह समूहलाई निःशस्त्रीकरण गर्ने भनिएको छ। यद्यपि, हिजबुल्लाहले यो सम्झौतामा आफ्नो सहमति नभएको जनाएको छ।

अब के होला?

अमेरिका र इरान दुवै पक्षले अहिले नै पूर्ण युद्ध नचाहेको बताइरहेका छन्। तर, हर्मुजको जलडमरूमा भएको यो पछिल्लो सैन्य झडपले गर्दा उक्त क्षेत्रमा शान्ति कायम राख्न निकै कठिन हुने देखिएको छ। संसारभरका लागि इन्धन र व्यापारको मुख्य मार्ग मानिने यो क्षेत्रमा भएको तनावले विश्व अर्थतन्त्रमा पनि चिन्ता थपेको छ।