काठमाडौं, : केही साताअघि मात्रै युद्धविराम सम्झौता गरेका अमेरिका र इरानबीच फेरि सैन्य मुठभेड सुरु भएको छ। हर्मुजको जलडमरूमध्य (Strait of Hormuz) मा दुई देशबीच पछिल्लो चार दिनदेखि चलेको ‘आक्रमण र प्रत्याक्रमण’ को शृङ्खलाले दुई देशबीचको शान्ति वार्ता धरापमा परेको छ।

के भयो पछिल्लो २४ घण्टामा? अमेरिकी सेनाले आइतबार बिहान इरानको तटीय क्षेत्रका सैन्य लक्ष्यहरूमा लगातार दोस्रो रात हवाई आक्रमण गरेको छ। यो आक्रमण इरानले बहराइनमाथि ड्रोन प्रहार गरेको र हर्मुज जलडमरूमध्यमा पनामाको झण्डा भएको ‘किकु’ (Kiku) नामक तेल ट्याङ्करमाथि ड्रोन हमला गरेको भोलिपल्ट गरिएको हो।

अमेरिकी सेन्ट्रल कमाण्डका अनुसार, शनिबार रातिको आक्रमणमा इरानको सैन्य निगरानी पूर्वाधार, सञ्चार प्रणाली, हवाई रक्षा स्थल, ड्रोन भण्डारण र समुद्री सुरुङ बिछ्याउने क्षमतालाई निशाना बनाइएको थियो।

तनावको मुख्य कारण

• बिहीबार: इरानले हर्मुज जलडमरूमध्यमा एउटा कन्टेनर जहाजमा आक्रमण गर्‍यो।
• शुक्रबार: त्यसको बदलामा अमेरिकाले इरानको मिसाइल र ड्रोन साइटहरूमाथि हवाई आक्रमण गर्‍यो।
• शनिबार: इरानले बहराइनमाथि दुईवटा ‘वन-वे’ ड्रोन आक्रमण गर्‍यो। इरानको यो कदमलाई अमेरिकाले युद्धविरामको उल्लंघन भन्दै फेरि जवाफी आक्रमण सुरु गरेको हो।

शान्ति प्रक्रियामा संकट केही दिनअघि मात्रै अमेरिका र इरानबीच युद्धविरामको समझदारी (M.O.U.) भएको थियो। यद्यपि, सो सम्झौताको भाषा अस्पष्ट रहेको र सामुद्रिक मार्गको नियन्त्रण कसले गर्ने भन्ने विवादले तनाव बढाएको छ। इरानका सैन्य अधिकारीहरूले भने अमेरिकाले नै सम्झौता उल्लंघन गरी तनाव बढाएको आरोप लगाएका छन्।

अमेरिकी उपराष्ट्रपति जेडी भान्सले भनेका छन्, “हामीले युद्धविरामको पालना गरेका छौँ, तर इरानी आक्रामकताको जवाफ दिन अमेरिका बाध्य छ। हिंसाको सामना हिंसाबाटै गरिनेछ।”

इजरायल-लेबनान शान्ति प्रयास र क्षेत्रीय प्रभाव यसैबीच, इजरायली प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतान्याहुले लेबनानसँगको प्रारम्भिक युद्धविराम सम्झौताको बचाउ गरेका छन्। उनले लेबनानबाट इजरायली सेनाको चरणबद्ध फिर्ती र लेबनानले हेजबुल्लाहजस्ता सशस्त्र समूहलाई नियन्त्रणमा राख्नुपर्ने सर्तसहितको यो सम्झौता आवश्यक रहेको बताएका छन्। तर, इजरायलभित्रैका कट्टरपन्थी नेताहरूले यसको विरोध गरिरहेका छन्।

अमेरिकाले इरानमाथि आक्रमण गरिरहेकै समयमा, इजरायलले इरानको आणविक कार्यक्रमबारे छलफल गर्न छिट्टै वाशिंगटनमा प्रतिनिधिमण्डल पठाउने तयारी गरेको छ।

बजार र व्यापारमा असर हर्मुज जलडमरूमध्य विश्वको तेल र ग्यास ढुवानीको लागि महत्त्वपूर्ण मार्ग हो। लगातारको आक्रमणका कारण यस क्षेत्रमा पानीजहाजहरूको आवागमन जोखिममा परेको छ, जसले पुनः अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा पेट्रोलियम पदार्थको मूल्य अस्थिर बनाउने चिन्ता थपेको छ।