काठमाडौं – मध्यपूर्वमा इरान र संयुक्त राज्य अमेरिकाबीचको तनाव फेरि खतरनाक मोडमा पुगेको छ। इरानले बहराइन र कुवेतस्थित अमेरिकी सैन्य अड्डाहरूलाई लक्षित गर्दै क्षेप्यास्त्र र ड्रोन आक्रमण गरेपछि यसै महिनाको सुरुआतमा भएको नाजुक युद्धविराम गम्भीर दबाबमा परेको छ। दुवै पक्षले एकअर्कामाथि युद्धविराम उल्लंघन गरेको आरोप लगाउँदै थप सैन्य कारबाहीको चेतावनी दिएका छन्।

इरानको इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड कोर्प्स (IRGC) ले अमेरिकाले इरानी क्षेत्रमा गरेको हवाई आक्रमणको प्रतिकारस्वरूप छिमेकी मुलुकहरूमा रहेका अमेरिकी सैन्य अड्डाहरूलाई निशाना बनाएको जनाएको छ। त्यसको केही समयपछि अमेरिकी सेनाले पनि हर्मुज जलडमरूमध्य आसपासका इरानी सैन्य लक्ष्यहरूमा नयाँ आक्रमण गरेको पुष्टि गरेको छ।

ट्रम्पको कडा चेतावनी

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प ले इरानले आक्रमण जारी राखे “इरानको अस्तित्व नै समाप्त हुन सक्ने” चेतावनी दिएका छन्। उनले इरानले युद्धविराम सम्झौताको उल्लंघन गरेको आरोप लगाउँदै आवश्यक परे थप व्यापक सैन्य कारबाही गर्न अमेरिका पछि नहट्ने बताएका छन्।

ट्रम्पले इरानको पछिल्लो गतिविधिलाई “निरन्तर आक्रामकता” को संज्ञा दिँदै अमेरिकी सेना आफ्नो सुरक्षा र क्षेत्रीय साझेदारहरूको रक्षा गर्न पूर्ण रूपमा तयार रहेको बताए।

इरानको जवाफ: वार्ता नै रोकिन सक्छ

तेहरानले भने अमेरिकी आक्रमणलाई जुन १८ मा भएको युद्धविराम समझदारीको स्पष्ट उल्लंघन भएको दाबी गरेको छ।

आईआरजीसीले जारी गरेको विज्ञप्तिमा युद्धविराम फेरि उल्लंघन भए अमेरिकासँग भइरहेका सबै कूटनीतिक प्रक्रिया र वार्ता पूर्ण रूपमा स्थगित गरिने चेतावनी दिएको छ।

इरानका विदेशमन्त्री अब्बास अराघची ले पनि हर्मुज जलडमरूमध्यको व्यवस्थापनमा बाह्य हस्तक्षेपले क्षेत्रीय तनाव अझ बढाउने बताएका छन्। उनका अनुसार अवरोध हटेपछि ३० दिनभित्र हर्मुज पुनः युद्धअघिकै क्षमतामा सञ्चालन हुनेछ र त्यसको व्यवस्थापन इरानकै नियन्त्रणमा रहनेछ।

बहराइन र कुवेतको कडा विरोध

इरानी आक्रमणपछि बहराइन र कुवेतले पनि तीव्र प्रतिक्रिया जनाएका छन्।

बहराइनको विदेश मन्त्रालयले इरानले आफ्नो भूमितर्फ धेरैवटा ब्यालेस्टिक मिसाइल र ड्रोन प्रहार गरेको पुष्टि गर्दै यसलाई “खतरनाक उक्साहट” भनेको छ।

यस्तै, कुवेतको विदेश मन्त्रालयले पनि इरानका बारम्बारका आक्रमणलाई आफ्नो सार्वभौमिकतामाथिको “गम्भीर उल्लंघन” भन्दै कडा शब्दमा निन्दा गरेको छ।

हर्मुज जलडमरूमध्य फेरि तनावको केन्द्र

यसपटकको तनावको सुरुआत गत बिहीबार हर्मुज जलडमरूमध्यमा एक मालवाहक जहाजमाथि भएको इरानी आक्रमणबाट भएको थियो।

विश्वको सबैभन्दा महत्वपूर्ण ऊर्जा आपूर्ति मार्गमध्ये एक मानिने हर्मुज जलडमरूमध्य हुँदै जहाजहरूको आवतजावत जारी रहे पनि धेरै जहाजहरूले अहिले इरानको नियन्त्रणमा रहेको मार्गबाट टाढा रहँदै वैकल्पिक मार्ग प्रयोग गर्न थालेका छन्।

ऊर्जा बजारका विश्लेषकहरूले यदि तनाव अझ बढे विश्वव्यापी तेल आपूर्तिमा असर पर्न सक्ने र कच्चा तेलको मूल्यमा थप वृद्धि हुन सक्ने चेतावनी दिएका छन्।

लेबनानमा पनि युद्धविराम कमजोर

यसैबीच इजरायल–लेबनान सीमामा पनि हिंसा रोकिएको छैन।

अमेरिकाको मध्यस्थतामा दुई दिनअघि इजरायल, लेबनान र अमेरिकाबीच भएको नयाँ समझदारीपछि पनि दक्षिणी लेबनानमा इजरायली हवाई आक्रमण जारी रहेको लेबनानको सरकारी समाचार संस्था NNA ले जनाएको छ।

इजरायली सेनाका अनुसार दक्षिणी लेबनानमा हिज्बुल्लाहका लडाकुसँग भएको भिडन्तमा एक इजरायली सैनिक मारिएका छन्।

इरानका विदेशमन्त्री अराघचीले लेबनानमाथिको इजरायली आक्रमण रोक्न अमेरिकाले दबाब दिनुपर्ने बताएका छन्।

विश्वकपबाट बाहिरियो इरान

राजनीतिक तथा सैनिक तनावबीच इरानका लागि खेलकुद क्षेत्रमा पनि निराशाजनक समाचार आएको छ। फिफा विश्वकप २०२६ मा इरानी राष्ट्रिय फुटबल टोली समूह चरणबाटै बाहिरिएको छ। नकआउट चरणमा पुग्न आवश्यक स्थानभन्दा केवल एक स्थानले पछि पर्दै इरान प्रतियोगिताबाट बाहिरिएको हो।

क्षेत्रीय संकट थप गहिरिने संकेत

विश्लेषकहरूका अनुसार अमेरिका र इरानबीच केही साताअघि भएको युद्धविराम अहिले गम्भीर परीक्षणमा परेको छ। दुवै पक्षले सैन्य कारबाही जारी राख्ने संकेत दिइरहेका बेला कूटनीतिक वार्ता पूर्ण रूपमा विफल हुने जोखिम बढ्दै गएको छ।

यदि वर्तमान तनाव नियन्त्रणमा ल्याउन सकिएन भने हर्मुज जलडमरूमध्यदेखि लेबनानसम्म फैलिएको संकटले सम्पूर्ण मध्यपूर्वलाई पुनः व्यापक द्वन्द्वतर्फ धकेल्न सक्ने चिन्ता अन्तर्राष्ट्रिय समुदायमा बढ्न थालेको छ।