काठमाडौं ।  दुई हप्ताअघि मात्रै युद्धविराम सम्झौता गरेर शान्तिको मार्गमा अघि बढ्ने आशा जगाएका अमेरिका र इरान पुनः सैन्य टकरावमा होमिएका छन्। हर्मुज जलमार्गमा व्यावसायिक जहाजहरूको आवागमन र नियन्त्रणलाई लिएर दुई देशबीच बढेको विवादले खाडी क्षेत्रमा फेरि युद्धको बादल मडारिएको छ।

चार दिनदेखि जारी सैन्य झडप

आइतबार लगातार चौथो दिन पनि अमेरिका र इरानबीच आक्रमण र प्रत्याक्रमणको शृङ्खला चल्यो। इरानको ‘इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड्स कर्प्स’ ले बहराइनस्थित अमेरिकी नौसेना आधार र कुवेतको ‘अली अल सलेम’ हवाई आधारमा ड्रोन र मिसाइल प्रहार गरेको दाबी गरेको छ। यद्यपि, दुवै देशले यस आक्रमणबाट कुनै मानवीय क्षति वा ठूलो भौतिक नोक्सानी नभएको जनाएका छन्।

अमेरिकी अधिकारीहरूका अनुसार, इरानले पछिल्ला दिनहरूमा हर्मुज जलमार्गमा दुईवटा जहाजमा ड्रोन आक्रमण गरेको थियो। त्यसको जवाफमा अमेरिकाले इरानको हवाई प्रतिरक्षा प्रणाली र अन्य सैन्य पूर्वाधारमा लक्षित आक्रमण गरेको छ।

के हो विवादको चुरो?

विवादको मुख्य जड ‘हर्मुज जलमार्ग’ को नियन्त्रण बनेको छ। इरानका विदेशमन्त्री अब्बास अराग्चीले आइतबार इराक भ्रमणका क्रममा उक्त जलमार्गमा व्यावसायिक यातायात व्यवस्थापन गर्ने अधिकार केवल इरानको मात्र भएको जिकिर गरे। उनले अमेरिका र इजरायलले हालैको समझदारीको उल्लंघन गरेको आरोप लगाउँदै इरानले आफ्नो अधिकार रक्षाका लागि निर्णायक कदम चाल्ने चेतावनी दिएका छन्।

अर्कोतर्फ, अमेरिकाले इरानले जलमार्गमा अवरोध सिर्जना गरेर शान्ति सम्झौताको धज्जी उडाएको आरोप लगाएको छ।

शान्ति वार्ता अन्योलमा

केही दिनअघि मात्रै अमेरिका र इरानबीच प्राविधिक वार्ताका लागि सहमति बनेको थियो। तर, आइतबार इरानका सर्वोच्च नेताको कार्यालयका एक सदस्य मेहदी फाजेलीले निर्धारित वार्ता रद्द गरिएको घोषणा गरे। इरानले शान्ति सम्झौताका सर्तहरू, विशेष गरी रोकिएका कोषहरूमा पहुँच नपाएसम्म वार्ता अघि नबढाउने संकेत गरेको छ। तैपनि, अमेरिकी स्रोतहरूले दुवै पक्ष अनौपचारिक रूपमा आक्रमण रोक्न र जलमार्ग खुला राख्न सहमत भएको दाबी गरेका छन्।

क्षेत्रीय प्रभाव र तेल बजार

यो तनावले विश्व अर्थतन्त्रमा पनि प्रत्यक्ष असर पारेको छ। विश्वको करिब एक-पाँचौँ तेल आपूर्ति हुने हर्मुज जलमार्ग असुरक्षित हुने डरले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्यमा करिब १ प्रतिशतले वृद्धि भई प्रति ब्यारेल ७३ डलर नाघेको छ।

लेबनान-इजरायल तनावको छाया

यसैबीच, लेबनानमा पनि अवस्था जटिल बनेको छ। इजरायलले हिजबुल्लाहका लडाकुविरुद्ध सैन्य कारबाही जारी राखेको छ। मार्चयता इजरायल र हिजबुल्लाहबीचको द्वन्द्वमा ४,२०० भन्दा बढी मानिसको ज्यान गइसकेको छ। अमेरिकाको मध्यस्थतामा भएको सैन्य फिर्ताको सम्झौतालाई हिजबुल्लाहले अस्वीकार गरेपछि त्यहाँको स्थिति झन् भड्किएको छ।

पछिल्लो पटक अमेरिका र इरानबीच देखिएको यो द्वन्द्वले शान्ति स्थापनाको प्रयासलाई गम्भीर धक्का दिएको छ। यद्यपि, विश्लेषकहरूका अनुसार दुवै पक्ष हाल पूर्ण रूपमा युद्धमा फर्किन चाहेका छैनन्। तर, सानो त्रुटिले पनि यो क्षेत्रलाई ठूलो विपत्तिमा धकेल्न सक्ने खतरा कायमै छ। राष्ट्रपति ट्रम्पले इरानविरुद्ध कडा चेतावनी दिएका छन् भने इरानले अमेरिकी अखडाहरूलाई ‘नर्कको अनुभव’ गराउने धम्की दिएको छ।