काठमाडौं । विश्व ऊर्जा आपूर्ति र अन्तर्राष्ट्रिय समुद्री व्यापारका लागि अत्यन्तै संवेदनशील मानिने होर्मुज जलमार्ग पुनः सञ्चालन गर्ने विषयमा इरान र ओमानबीच भइरहेको वार्ता सकारात्मक दिशातर्फ अघि बढेको संकेत देखिए पनि जलमार्ग तत्काल खुल्ने सम्भावना अझै अनिश्चित बनेको छ। वार्तामा प्रगति भए पनि इरानले अमेरिकी प्रतिबद्धता, सुरक्षा व्यवस्था र कानुनी सर्तहरू पूरा नभएसम्म जलमार्ग पूर्ण रूपमा सञ्चालनमा नआउने स्पष्ट पारेको छ।

बीबीसी फारसीका अनुसार ओमानको विदेश मन्त्रालयले होर्मुज जलमार्गको सञ्चालन तथा व्यवस्थापनसम्बन्धी इरानसँगको वार्ता “सकारात्मक र रचनात्मक वातावरण” मा अघि बढिरहेको जनाएको छ। यद्यपि, जलमार्ग हुँदै आवतजावत गर्ने व्यापारिक जहाजमाथि भइरहेका निरन्तर आक्रमणप्रति गम्भीर चिन्ता व्यक्त गर्दै त्यस्ता घटनाले वार्ताको वातावरण बिगार्न सक्ने चेतावनी दिएको छ।

ओमानले आफ्नो विज्ञप्तिमा इरानको नाम उल्लेख नगरे पनि होर्मुज क्षेत्रमा भइरहेका आक्रमणको निन्दा गर्दै सबै पक्षलाई संयम अपनाउन र वार्ताको प्रगतिमा असर पुग्ने कुनै पनि गतिविधि नगर्न आग्रह गरेको छ।

सम्झौता नजिक, तर जलमार्ग तत्काल खुल्दैन : इरान

इरानका विदेशमन्त्री अब्बास अराघचीले होर्मुज जलमार्गको सञ्चालन तथा जहाज आवागमनका लागि नयाँ कानुनी तथा प्राविधिक व्यवस्था तयार गर्ने विषयमा ओमानसँगको वार्ता अन्तिम चरणमा पुगेको जानकारी दिएका छन्।

उनका अनुसार दुवै देश जहाज आवागमनका लागि नयाँ मार्ग निर्धारण, सुरक्षा व्यवस्थापन र सञ्चालन संरचनामा सहमतिनजिक पुगेका छन्। तर उनले सम्झौता हुँदैमा जलमार्ग तत्काल खुल्ने निष्कर्ष निकाल्न नहुने स्पष्ट पारे।

अराघचीले होर्मुज पुनः सञ्चालन हुने वा नहुने विषय केवल ओमानसँगको प्राविधिक सहमतिमा मात्र निर्भर नरहेको बताए। उनका अनुसार यसमा अमेरिका–इरान सम्बन्ध, सुरक्षा वातावरण तथा कूटनीतिक प्रतिबद्धतासमेत निर्णायक रहनेछन्।

अमेरिकासँगको विवाद मुख्य बाधा

इरानले जलमार्ग पुनः सञ्चालनको विषयलाई अमेरिकासँग भएको ‘इस्लामाबाद सम्झौता’ कार्यान्वयनसँग पनि जोडेको छ।

अराघचीका अनुसार अमेरिकाले उक्त सम्झौताको उल्लङ्घन गरेको दाबी गर्दै इरानले त्यसको क्षतिपूर्ति मागिरहेको छ। जबसम्म ती विषय समाधान हुँदैनन्, होर्मुज पूर्ण रूपमा सञ्चालनमा ल्याउने निर्णय गर्न कठिन हुने उनको संकेत छ।

यसले देखाउँछ कि इरानका लागि होर्मुज केवल समुद्री यातायातको विषय नभई राष्ट्रिय सुरक्षा, प्रतिबन्ध, क्षेत्रीय शक्ति सन्तुलन र अमेरिका–इरान सम्बन्धसँग जोडिएको रणनीतिक मुद्दा बनेको छ।

विश्व अर्थतन्त्रका लागि किन महत्त्वपूर्ण छ होर्मुज?

होर्मुज जलमार्ग विश्वकै सबैभन्दा महत्वपूर्ण समुद्री व्यापारिक मार्गमध्ये एक हो। खाडी क्षेत्रका प्रमुख तेल तथा ग्यास उत्पादक देशबाट विश्व बजारमा निर्यात हुने ठूलो परिमाणको ऊर्जा यही जलमार्ग हुँदै जाने भएकाले यहाँको कुनै पनि अवरोधले अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा बजार, ढुवानी लागत र विश्व अर्थतन्त्रमा प्रत्यक्ष प्रभाव पार्ने गर्छ।

पछिल्ला महिनामा जहाजमाथिका आक्रमण, सैन्य तनाव र जलमार्ग बन्द हुँदा विश्वव्यापी तेल आपूर्ति र ढुवानी प्रणाली प्रभावित भएको थियो। त्यसैले इरान–ओमान वार्तालाई अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले चासोपूर्वक हेरिरहेको छ।

सम्झौता भए पनि अनिश्चितता कायमै

ओमानले वार्तामा उल्लेखनीय प्रगति भएको बताएको र इरानले पनि सम्झौता नजिक पुगेको स्वीकार गरे पनि दुवै पक्षका पछिल्ला अभिव्यक्तिले एउटा स्पष्ट सन्देश दिएका छन्—होर्मुज जलमार्ग पुनः सञ्चालनको अन्तिम निर्णय अझै कूटनीतिक र सुरक्षा सर्तहरूको समाधानमा निर्भर छ।

यसकारण निकट भविष्यमा इरान र ओमानबीच व्यवस्थापनसम्बन्धी सहमति भए पनि विश्वकै महत्वपूर्ण ऊर्जा मार्गमध्ये एक मानिने होर्मुज पूर्ण रूपमा खुल्ने विषय अझै अनिश्चित नै रहेको विश्लेषण गरिएको छ।

Originally published on abcnews.com.np.